Тағыш көлі метеориті: 2000 ж. Канадада құлаған сирек тас метеорит. Құрамы, құлау орны, салмағы және атмосфераға кірген кездегі сипаттамасы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тасты метеорит
Stony meteorite
Тагиш көлі метеориті 2000 жылдың 18 қаңтарында сағат 16:43 UTC-де Канаданың Британдық Колумбиясының солтүстік-батысындағы Тагиш көлі аймағына құлдырады.
The Tagish Lake meteorite fell at 16:43 UTC on 18 January 2000 in the Tagish Lake area in northwestern British Columbia, Canada.
Тарих
Тагиш көлінің сынықтары. Көптеген тасты, көміртекті сынықтар Тагиш көлінің Таку саласына түсіп, көлдің мұздаған бетіне қонды. От шарының өтуі және жоғары биіктіктегі жарылыс спутниктік сенсорлардың және сейсмографтардың кең ауқымын жұмыс іске қосты. Жергілікті тұрғындар жарылыстан кейін ауада күкірт иісі сезілгенін айтты және көптеген адамдар бұл жарылыстың зымыраннан болғанын ойлады.
Fragments of the Tagish Lake Most of the stony, carbonaceous fragments landed on the Taku Arm of the lake, coming to rest on the lake's frozen surface. The passage of the fireball and the high altitude explosion set off a wide array of satellite sensors as well as seismographs. The local inhabitants described the smell in the air following the airburst as sulfurous and many first thought the blast was caused by a missile.
Метеорит
Тегиш көлі метеороидінің диаметрі 4 метр, ал салмағы 56 тонна болған деп есептеледі, атмосфераға кіргенге дейін. Алайда, атмосфераның жоғарғы қабатында абляцияға ұшырағаннан және бірнеше фрагментация оқиғаларынан кейін тек 1,3 тонна қалған деп бағаланады, яғни метеориттің шамамен 97% буланып кеткен, көбінесе Эдмонтонның солтүстік-батысында күн бату кезінде түнгі жарқыраған бұлттар ретінде көрінген стратосфералық шаңға айналған, оқиғадан кейін 12 сағат өткен соң. 1,3 тонналық фрагменттелген тау жынысының шамалы бөлігінен (шамамен 1%) табылып, жиналды.
The Tagish Lake meteoroid is estimated to have been 4 meters in diameter and 56 tonnes in weight before it entered the Earth's atmosphere. However, it is estimated that only 1.3 tonnes remained after ablation in the upper atmosphere and several fragmentation events, meaning that around 97% of the meteorite had vaporised, mainly becoming stratospheric dust that was seen as noctilucent clouds to the northwest of Edmonton at sunset, some 12 hours after the event. Of the 1.3 tonnes of fragmented rock, somewhat over (about 1%) was found and collected.
Үлгілер
Тагиш көлі көміртекті хондрит, топтастырылмаған C2 типіне жатады. Тагиш көлі метеоритінің сынықтары қара сұрдан дерлік қара түске дейін, кішкентай ашық түсті қосымшалармен және ең ірісі ~2,3 кг. 2000 жылдың қаңтар айының соңында жергілікті тұрғын жинағаннан кейін, сынықтар тоңған күйінде зерттеу орталықтарына жеткізілді. Осы жаңа сынықтарға жасалған алғашқы зерттеулер NASA зерттеушілерімен бірлесіп жүргізілді. 2000 жылдың сәуір айына дейін қалған сынықтар қармен жабылды, содан кейін Калгари және Батыс Онтарио университеттерінің зерттеушілері іздеу жұмыстарын ұйымдастырды. Кейінірек табылған сынықтардың көпшілігі мұздың ішіне бірнеше сантиметрден 20 сантиметрге дейін батқан, оларды балқыған судың тесіктерінен жинауға тура келді немесе Тагиш көлінің мұзды бетінен мұз блоктарымен кесіп алды. Қазіргі уақытта 850 грамнан астам салмақтағы жаңа, "таза" Тагиш көлі метеоритінің сынықтары Корольдік Онтарио мұражайы мен Альберта университетінің қорында сақталады. 2000 жылдың сәуір-мамыр айларындағы іздеуден алынған "бұзылған" сынықтар негізінен Калгари университеті мен Батыс Онтарио университетінде сақталады.
Tagish Lake is classified as a carbonaceous chondrite, type C2 ungrouped. The pieces of the Tagish Lake meteorite are dark grey to almost black in color with small light colored inclusions, and a maximum size of ~2.3 kg. The fragments were transported in their frozen state to research facilities after they were collected by a local resident in late January, 2000. Initial studies of these fresh fragments were done in collaboration with researchers from NASA. Snowfall covered the remaining fragments until April 2000, when a search effort was mounted by researchers from the University of Calgary and University of Western Ontario. These later fragments were mostly found to have sunk into the ice by a few cm to more than 20 cm, and had to be collected out of meltwater holes, or cut in icy blocks from the frozen surface of Tagish Lake. Fragments of the fresh, "pristine" Tagish Lake meteorite totaling more than 850 g are currently held in the collections at the Royal Ontario Museum and the University of Alberta. "Degraded" fragments from the April–May 2000 search are curated mainly at the University of Calgary and the University of Western Ontario.
Талдау және жіктеу
Талдаулар Тагиш көлінің сынықтарының алғашқы типтегі екенін көрсетті, оларда Күн жүйесі мен Күнді құраған материал бұлтының бөлігі болған, өзгермеген жұлдыздық шаң дәндіктері бар. Бұл метеорит ең алғашқы екі көміртекті хондрит түріне – CI және CM хондриттеріне – ұқсастықтарды көрсетеді, бірақ олардан ерекшеленеді. Тагиш көлінің тығыздығы басқа хондрит түрлеріне қарағанда әлдеқайда төмен және ол екі түрлі тау жынысынан тұрады. Екі литологияның арасындағы басты айырмашылық карбонат минералдарының мөлшерінде: біреуі карбонаттарға кедей, ал екіншісі оларға бай. Метеоритте көптеген органикалық заттар бар, соның ішінде аминқышқылдары да кездеседі. Метеориттегі органикалық заттар бастапқыда жұлдызаралық кеңістікте және/немесе күннің протопланеталық дискісінде пайда болған болуы мүмкін, бірақ кейіннен метеориттердің астероидтік аталық денелерінде өзгерген. Тагиш көлі метеоритіндегі көміртегінің бір бөлігі наноалмаз деп аталатын құрылымдарда сақталған – өте ұсақ алмаз дәндіктері, олардың мөлшері көбінесе бірнеше микрометрден аспайды. Шындығында, Тагиш көлінде басқа метеориттерге қарағанда наноалмаз көп. Көптеген көміртекті хондриттер сияқты, әсіресе 2-ші типтегі үлгілерде, Тагиш көлінде су бар. Метеоритте суы бар серпентинит және сапонит филлосиликаттары кездеседі; гипс табылған, бірақ ол метеориттік сульфидтердің әсерінен пайда болған болуы мүмкін. Су Жер бетіндегі ластану емес, және изотоптық құрамы жер бетіндегі судан өзгеше. Метеориттің жасы шамамен 4,55 миллиард жыл деп есептеледі, яғни ол Күн жүйесі қалыптасқан кезеңнің қалдығы болып табылады.
Analyses have shown that Tagish Lake fragments are of a primitive type, containing unchanged stellar dust granules that may have been part of the cloud of material that created the Solar System and Sun. This meteorite shows some similarities to the two most primitive carbonaceous chondrite types, the CI and CM chondrites; it is nevertheless quite distinct from either of them. Tagish Lake has a much lower density than any other type of chondrite and is actually composed of two somewhat different rock types. The major difference between the two lithologies is in the abundance of carbonate minerals; one is poor in carbonates and the other is rich in them. The meteorite contains an abundance of organic materials, including amino acids. The organics in the meteorite may have originally formed in the interstellar medium and/or the solar protoplanetary disk, but were subsequently modified in the meteorites' asteroidal parent bodies. A portion of the carbon in the Tagish Lake meteorite is contained in what are called nanodiamonds—very tiny diamond grains at most only a few micrometers in size. In fact, Tagish Lake contains more of the nanodiamonds than any other meteorite. As with many carbonaceous chondrites, and Type 2 specimens in particular, Tagish Lake contains water. The meteorite contains water bearing serpentinite and saponite phyllosilicates; gypsum has been found, but may be weathering of meteoritic sulfides. The water is not Earthly contamination but isotopically different from terrestrial water. The age of the meteorite is estimated to be about 4.55 billion years thus being a remainder of the period when the solar system was formed.
Шығу тегі
Куәгерлердің бақылауларына және метеордың құлауынан пайда болған от шарының іздерінің калибрленген фотосуреттеріне сүйене отырып, ғалымдар Жерге тиіспес бұрынғы орбитасын есептеп шығарды. Фотосуреттердің ешқайсысы от шарын тікелей түсірмегенімен, оқиғадан кейін бірнеше минут өткен соң түсірілген екі калибрленген фотосурет арқылы от шарының жолы қайта жаңартылды, бұл оның кіру бұрышын анықтауға мүмкіндік берді. Уайтхорс, Юкон аймағындағы куәгерлер жердегі іздің екі жағынан да азимутын дәл анықтады. Тагиш көлі метеоритінің Жерге тиіспес бұрын Аполлон типіндегі орбитасы болғаны және ол астероид белдеуінің шетінен келгені анықталды. Қазірге дейін фотосуреттерге немесе бейнежазбаларға сүйене отырып, екі немесе одан да көп бұрыштан түсірілген, орбитасы анықталған он бір ғана метеорит құлауы тіркелді. Метеориттің шағылысу спектрін одан әрі зерттеу оның 773 Irmintraud, D типіндегі астероидтан шыққан болуы мүмкін екенін көрсетті.
Based on eyewitness accounts of the fireball caused by the incoming meteor and on the calibrated photographs of the track which it had left behind and which was visible for about half an hour, scientists have managed to calculate the orbit it followed before it impacted with Earth. Although none of the photographs captured the fireball directly, the fireball path was reconstructed from two calibrated photos taken minutes after the event, giving the entry angle. Eyewitness accounts in the vicinity of Whitehorse, Yukon accurately constrained the ground track azimuth from either side. It was found that the Tagish Lake meteorite had a pre entry Apollo type orbit that brought it from the outer reaches of the asteroid belt. Currently, there are only eleven meteorite falls with accurately determined pre entry orbits, based on photographs or video recordings of the fireballs themselves taken from two or more different angles. Further study of the reflectance spectrum of the meteorite indicate that it most likely originated from 773 Irmintraud, a D type asteroid.
Салыстырулар
2013 жылы Челябинск метеорлық шаң іздерінің бейне және фотосуреттерінде байқалған, және Питер Браунның пікірінше, негізгі ауа жарылысы орнымен сәйкес келген күтілген бір емес, екі бөлек қалдықтардың түтіншесінің қалыптасуы, Тагиш көлінің от шарынан кейін де суреттелді. Браунның сөзіне қарағанда, бұл көтерілген ауаның іздің ортасына жылдам ағып түскенін көрсетеді, бұл әсіресе жылжымалы 3D нұсқадағы саңырауқұлақ бұлт сияқты әрекет етеді.
The double, and not the expected single, plume formation of debris, as seen in video and photographs of the 2013 Chelyabinsk meteor dust trail and believed by Peter Brown to have coincided near the primary airburst location, was also pictured following the Tagish Lake fireball, and according to Brown, likely indicates where rising air quickly flowed into the center of the trail, essentially in the same manner as a moving 3D version of a mushroom cloud.