Кіріспе
Төменде АҚШ ПАТРИОТ Актісінің II тарауының мазмұмы келтірілген. АҚШ-тың Патриоттық заңы 2001 жылы 11 қыркүйектегі шабуылдарға жауап ретінде АҚШ Конгресі тарапынан қабылдалды. II тарау: Қадағалау процедураларын күшейту әртүрлі мемлекеттік органдар мен мекемелерге қадағалау саласында кеңейтілген өкілеттіктер берді. Бұл тарауда 25 бөлім бар, олардың бірінде (224-бөлім) тарау ережелерінің көп бөлігі үшін 2005 жылғы 31 желтоқсанда аяқталу мерзімін белгілейтін мерзімге қатысты шарт қарастырылған. 2005 жылғы 22 желтоқсанда бұл мерзім 2006 жылғы 3 ақпанға дейін ұзартылды. II тарауда актінің ең көп дау тудыратын ережелерінің көпшілігі қамтылған. Патриоттық актінің қолдаушылары бұл ережелердің терроризмге қарсы күресте қажет екенін алға тартады, ал қарсыластары II тараудың көптеген бөлімдері жеке және азаматтық құқықтарды шектеуге алып келеді деп санайды. II тараудың бөлімдері 1978 жылғы «Шетелдік барлау қызметін қадағалау туралы» заңға, сондай-ақ «Қылмыстар және қылмыстық іс жүргізу» тақырыбына арналған 18 U.S.C. кодексінің ережелеріне өзгерістер енгізеді. Бұған қоса, 1986 жылғы «Электрондық коммуникациялардың құпиялылығы туралы» заңға да өзгерістер енгізілді. Жалпы алғанда, бұл тарау федералдық агенттіктердің жеке телекоммуникацияларды, әсіресе электрондық коммуникацияларды ұстап алу, бөлісу және пайдалану өкілеттіктерін кеңейтеді, сондай-ақ компьютерлік қылмыстарды тергеу қағидаларын жаңарту арқылы қылмыстық тергеулерге баса назар аударады. Бұл заң өз құқықтары бұзылған деп санайтын азаматтардың, оның ішінде АҚШ үкіметіне қарсы, өтемақы алу үшін жүзеге асыруға тиіс процедуралар мен шектеулерді де белгілейді. Дегенмен, онда терроризмді қолдаған елдерге қарсы сауда санкцияларына қатысты бөлім де бар, ол тікелей қадағалау мәселелерімен байланысты емес.
204-бөлім: Байланысты тыңдаудың шектеулері
204-тарау (Тіл, ауызша және электрондық байланыстарды ұңғылу мен жариялау шектеулерінен барлау ерекшеліктерін нақтылау) халықаралық немесе шетелдік байланыстардан шетелдік барлау ақпаратын алуға қатысты шектеулерді жойды. Сондай-ақ, 1978 жылғы «Шетелдік барлауды қадағалау туралы» заңның тек ауызша және сымды ұңғылу үшін ғана емес, сонымен қатар электрондық байланысты да қамтитын электрондық қадағалаудың жалғыз құралы еместігі нақтыланды.
205-бап: FBI аудармашыларды жұмысқа алу
205-бапқа сәйкес (Федералды тергеу бюросының аудармашыларды жұмысқа алуы), Федералды тергеу бюросының директоры енді терроризмге қарсы тергеулер мен операцияларды қолдау үшін аудармашыларды жұмысқа алуға құқылы, бұл ретте қолданыстағы федералдық қызметкерлік талаптары мен шектеулері ескерілмейді. Дегенмен, ол Өкілдер палатасының Әділет комитетіне және Сенаттың Әділет комитетіне жұмысқа алынған аудармашылардың санын, сондай-ақ федералдық, штаттық немесе жергілікті органдардан аудармашыларды жұмысқа алмаудың заңдық негіздерін есеп беруі тиіс.
206-бап: Айналып жүріп қадағалау органы
1978 жылғы «Шетелдік барлауды қадағалау туралы» заң өтініш берушіге белгілі бір нысанаға электрондық қадағалау жүргізу үшін қажетті барлық ақпаратқа, құралдарға немесе техникалық көмекке қол жеткізуге мүмкіндік береді. Көрсетілген көмек құпиялылықты қорғауға және жүргізіліп жатқан қадағалау жұмысына мүмкіндігінше аз кедергі келтіруге тиіс. Бұл нұсқауды қадағалау ордерін беруші өтініш берушінің өтініші бойынша, жалпы тасымалдаушы, үй иесі, қамқоршы немесе басқа да нақтыланған тұлға жасай алады. 206-бап («Шетелдік барлауды қадағалау туралы» 1978 жылғы заң бойынша із кесуге бағытталған қадағалау құқығы) мынадай қосымша енгізді:
немесе сот өтініш нысанасының әрекеттері белгілі бір тұлғаны анықтауға кедергі келтіруі мүмкін деп тапқан жағдайларда. Бұл барлау органдарына «із кесуге бағытталған» қадағалау жүргізуге мүмкіндік береді: олар бақылау жүргізілетін нақты нысанды немесе орынды көрсетуге міндетті емес. Із кесуге бағытталған қадағалау қылмыстық тергеулер үшін бұрыннан-ақ қарастырылған, ал 206-бап барлау органдарының мұндай қадағалауды жүзеге асыру мүмкіндігін осындай қылмыстық тергеулермен үйлестірді. Алайда, бұл бапқа қатысты да пікір таласы болды, өйткені Демократия және технологиялар орталығының атқарушы директоры Джеймс Х. Демпси Патриоттық заң қабылданғаннан кейін бірнеше ай өткен соң Ақпараттық өкілеттік беру туралы заң да қабылданғанын, ол «Джон Доу» із кесуге бағытталған тыңдауларды рұқсат еткендей әсер ететінін мәлімдеді. Бұл FISA ордерлері нысананы да, тыңдау орнын да көрсетпейді (The Patriot Debates, James X. Dempsey debates Paul Rosenzweig on section 206).
207-бап: Шетелдік державаның агенттерін FISA бақылауының ұзақтығы
Бұрын FISA тек шетелдік державаға қатысты қадағалау бұйрығының мерзімін анықтаған (анықтамасы берілген). 207-баппен (Шетелдік державаның агенттері болып табылатын АҚШ азаматтары емес адамдарға қатысты FISA қадағалауының мерзімі) бұл өзгертілді, бұл шетелдік державаның агенттерін (анықтамасы берілгендей) ең көп дегенде 90 күнге қадағалауға мүмкіндік берді. 304(d)(1)-бапқа да физикалық іздестіру бұйрықтарын 45 күннен 90 күнге дейін ұзарту үшін өзгерістер енгізілді, ал шетелдік державаның агенттеріне қатысты физикалық іздестіру бұйрықтары ең көп дегенде 120 күнге дейін ұзартылуы мүмкін. Заң сондай-ақ, шетелдік державаның агенттеріне қарсы қадағалау мерзімін ұзарту ең көп дегенде бір жылға берілуі мүмкін екенін нақтылады.
208-бап: Судьяларды тағайындау
FISA-ның 103-(А) тармағы Патриот заңының 208-тарауымен (Төрешілерді тағайындау) өзгертілді, бұл қадағалау бұйрықтарын қарауға міндетті федералды округ сотының судьяларының санын жетіден он бірге дейін арттырды. Олардың үшеуі Колумбия округінен 32 километрлік шеңберде тұруы керек.
209-бап: Ауызша поштаға ордер бойынша қол қою
209-бөлім (Уоррант бойынша дауыстық пошта хабарламаларын тәркілеу) АҚШ Кодексінің 18-тарауының 2510-бабынан «осындай хабарламаның кез келген электрондық сақталуы» деген мәтінді алып тастады. Бұл мәтін Кодекстен алынып тасталғанға дейін АҚШ үкіметі дауыстық пошта хабарламаларын ашу үшін III тақырыптағы тыңдау ордерін алуға міндетті болды; бірақ қазір үкіметке тек қарапайым іздеу ордері үшін өтініш беру жеткілікті. 2703-бап, «электрондық байланыс қызметтерін ұсынатын провайдер» сақталған хабарламалардың мазмұнын қашан жариялауы керектігін анықтайды, сонымен қатар осындай провайдерді тыңдау ордері емес, іздеу ордері арқылы мазмұнын жариялауға мәжбүрлеуге мүмкіндік беру үшін өзгертілді. Вермонт штатының сенаторы Патрик Лихидің сөзіне қарағанда, бұл «сақталған дауыстық және дауыстық емес (мысалы, электрондық пошта) хабарламаларға қолданылатын ережелерді үйлестіру» мақсатында жасалды.
210 және 211-баптар: Электрондық байланыс жазбаларын алу туралы сотқа шақыруды берудің қолданылу аясы
АҚШ кодексі АҚШ үкіметі электрондық байланыс қызметін ұсынатын провайдерден байланыс тіркелгілерін беруді талап ете алатын жағдайларды белгілейді. Онда осы провайдер үкіметке қандай ақпарат беруге міндетті екендігі көрсетілген, және 210-баппен (Электрондық байланыс тіркелгілеріне арналған сотқа шақырулардың ауқымы) толықтырылып, электрондық байланыстың сеанс уақыты мен ұзақтығы туралы тіркелгілер, сондай-ақ пайдаланылған құралдардың идентификациялық нөмірлері немесе мекенжайлары қосылды, тіпті бұл уақытша болса да. Мысалы, бұл DHCP арқылы орнатылған уақытша IP мекенжайларын қамтиды. 211-бабында (Ауқымды нақтылау) мұндай бұйрықтардың ауқымы одан әрі нақтыланды. 1934 жылғы Байланыс туралы заңның 631-бабы кабельдік теледидарды пайдаланушылардың құпиялылығына қатысты мәселелерді реттейді. Кодекске енгізілген өзгерістер үкіметке кабельдік оператордан бейнебағдарламаларды таңдау туралы абоненттердің тіркелгілерін қоспағанда, кабельдік клиенттердің тіркелгілеріне қол жеткізуге мүмкіндік берді.
213-бап: Тінту туралы бұйрықты кешіктіру
213-бөлім (ордерді орындау туралы хабарламаны кейінге қалдыру өкілеттігі) АҚШ кодексіне енгізілген өзгертулер іздестіру ордерлерін хабарлау мерзімін кейінге жылдыруға мүмкіндік берді. Бұл бөлім жиі "жасырын іздеу" деп аталады, бұл термин ФБР-ден шыққан, Патриоттық заңға қарсы болғандардан емес. АҚШ үкіметі енді заңды түрде АҚШ-тағы қылмыстық құқық бұзушылықтың дәлелі болып табылатын мүлікті иесіне дереу хабарламастан іздеу және тәркілеу құқығына ие. Сот, тергеуге зиян келтіретініне себептер болған жағдайда ғана хабарлау мерзімін кейінге жылдыруға бұйыруға болады. Хабарлау мерзімін кейінге жылдыру ережелері бұрыннан белгіленген, сондай-ақ егер іздестіру ордерінде ордердің нысанасы "орындалғаннан кейін ұтымды мерзімде" хабардар ету керектігі көрсетілсе, сот хабарлау мерзімін ұзартуға құқылы, бірақ үкімет "нақты себептерді" көрсетуі тиіс. Егер іздестіру ордері мүлікті немесе байланыс құралдарын тәркілеуге тыйым салса, онда іздестіру ордерін кейінге жылдыруға болады. Патриоттық заң қабылданғанға дейін АҚШ округтік соттарында үш іс қарастырылды: АҚШ Фрейтасқа қарсы, 800 F.2d 1451 (9th Cir. 1986); АҚШ Виллегасқа қарсы, 899 F.2d 1324 (2d Cir. 1990); және АҚШ Саймонсқа қарсы, 206 F.3d 392 (4th Cir. 2000). Әрбір істе белгілі бір жағдайларда іздестіру ордерлерін хабарлау мерзімін кейінге жылдыру конституцияға қайшы емес деп шешілді.
Есімдік және кітапханаларға байланыс
Бұл бөлім көбінесе "кітапханалық жазбалар ережесі" немесе "кітапханалық қамтамасыз ету" деп аталады. Мәтінде кітапханалар туралы тікелей айтылмаған. Ол "материалдық заттарға" (соның ішінде кітаптар, жазбалар, қағаздар, құжаттар және басқа да заттар) назар аударады. 9/11 оқиғасынан кейін бір апта ішінде ФБР күдіктілердің Оңтүстік Флоридадағы кітапхана жазбаларын сұратты. Қазан айының басында Патриот Актісінің алғашқы нұсқасы қабылданды, сонда кітапхана жазбаларына қол жеткізуді шектеуге бағытталған ұсынылған түзетулер қабылданбады. Америкалық кітапханалар қауымдастығы 215-бап қабылданбас бұрын оған қарсылық білдірді. "Кітапханалық ереже" деген тіркес заң қабылданғаннан шамамен бір ай өткен соң жарияланды, ал "кітапханалық жазбалар ережесі" келесі жазда пайда болды, екеуі де нақты кітапханалармен байланысты болды. Алайда, 2011 жылғы LA Times мақаласында 215-баптың "көптеген жеке материалдарды зерттеуге болатындықтан" жиі "кітапханалық ереже" деп аталатыны айтылады.
2003 жылы Джон Эшкрофт ФБР Патриот Актісінің кітапхана жазбаларын зерттеуге берген өкілеттігін әлі пайдаланбағанын мәлімдеді, бұл мәлімдеме 2005 жылғы наурыз айында қайталанды. 2005 жылғы шілдеде кітапхана қызметкері құпия сақтау шартымен жазбаларды сұрату алды, бірақ Washington Post газеті "Мұндай хаттар Патриот Актісінен бұрын да болған және 215-баптан туындамаған. Бірақ заң оларды қолдануды кеңейтті" деп хабарлады.
218-бап: Шетелдік барлау ақпараты
218-бап (Шетелдік барлау ақпараты) өзгертілді және (FISA-ның 104(a)(7)(B) және 303(a)(7)(B) баптары да тиісінше) FISA бойынша қадағалау бұйрықтарының шетелдік барлау ақпаратына қол жеткізу мақсатын "маңызды мақсатқа" өзгерту үшін. Мэри Де Роза "Патриоттық пікірталастар" кітабында мұның себебін қылмыстық және шетелдік барлау арасындағы қиылыста пайда болған заңдық "кедергіні" жою қажеттігімен түсіндірді. Себебі АҚШ Әділет министрлігі қадағалаудың "мақсаты" шетелдік барлау үшін ақпарат жинаумен ғана шектеледі деп түсіндірген, Де Розаның айтуынша, бұл "прокурорлар мен қылмыстық тергеушілердің қылмыстық істер бойынша қатаң ордер талаптарын айналып өту үшін FISA-ны пайдалануын болдырмау үшін жасалған". Алайда, ол осы анықтаманы заңды түрде қатаңдатудың қажеттігі күмәнді екенін де айтады, "Әділет министрлігі 2002 жылы FISA қайта қарау сотына бастапқы FISA стандарты министрліктің жылдар бойы енгізген шектеулерді талап етпегенін, ал сот оған келіскен сияқты [бірақ] 218-баптың күшін жоюдың нақты құқықтық салдары әлі де түсініксіз" деп мәлімдейді.
219-бап: Терроризмге қатысты бірыңғай сот төрелігімен іздестіру ордерлері
219-бап (Терроризмге қатысты бір аумақтық іздестіру ордерлері) Федералдық қылмыстық іс жүргізу ережелерін өзгертіп, ішкі немесе халықаралық терроризмді тергеп отырған судьяға өзінің аумағында немесе одан тыс жердегі адамға немесе мүлікке іздестіру ордерін беруге мүмкіндік берді.
220-бап: Электрондық дәлелдемелерді іздестіру ордерлерін бүкіл ел бойынша жеткізу
220-бап (Электрондық дәлелдерді іздестіру ордерлерін бүкіл елде орындау) Федералдық соттарға электрондық бақылау үшін іздестіру ордерлерін бүкіл елде орындауға өкілеттік береді. Алайда, мұндай ордерді тек қылмысқа қатысты юрисдикциясы бар соттар ғана бұйыра алады. Бұл өзгерістерді және түзетулерді қажет етті.
222-бап: Құқық қорғау органдарына көмек
222-бапта (Құқық қорғау органдарына көмек көрсету) Патриоттық заңның ешбір ережесі байланыс провайдерін немесе басқа да тұлғаны, заңда белгіленгеннен артық техникалық көмек көрсетуге міндеттемейді. Сондай-ақ, телефон тіркегіштер немесе із кесу құрылғыларын орнатуға көмектесу барысында туындаған шығындардың өтелуіне рұқсат береді.
223-бап: Кейбір заңсыз жариялаулар үшін азаматтық жауапкершілік
қатынастарды заңсыз тыңдау салдарынан құқықтары бұзылған кез келген адамға құқық бұзушы тарапқа қарсы азаматтық шара қолдануға мүмкіндік береді. 223-бап (кейбір рұқсатсыз ақпаратты жариялау үшін азаматтық жауапкершілік) АҚШ-ты мұндай азаматтық шаралардан алып тастады. Егер сот немесе тиісті департамент немесе агенттік АҚШ немесе оның департаменттері мен агенттіктері АҚШ Кодексінің 119-тарауының кез келген қағидасын бұзғанын анықтаса, олар сол агенттік немесе департаменттен ішкі тексеру сұрауына құқылы. Қажет болған жағдайда, қызметкерге қатысты әкімшілік шаралар қолданылуы мүмкін. Егер департамент немесе агенттік шара қолданбаса, олар міндетті түрде сол агенттік немесе департаменттің құзыретіне жататын Бас инспекторға хабарлап, шара қолданбау себептерін түсіндіруі керек. Тергеуші, құқық қорғау органы немесе мемлекеттік орган заңмен рұқсат етілген шектен артық ақпаратты жарияласа, азаматтардың құқықтары бұзылған болып есептеледі.
АҚШ кодексі 18-тарау, 2712-бөлім қосылды
АҚШ кодексінің 18-тарауына, 121-бөліміне жаңа бөлім қосылды: 2712-бөлім, «АҚШ-қа қарсы азаматтық шаралар». Бұл бөлім адамдарға, егер олардың құқықтары FISA-ның 121-бөлімінде, 119-бөлімінде немесе 106(a), 305(a) немесе 405(a) тармақтарында белгіленгендей бұзылған деп санаса, АҚШ үкіметіне шағымдануға мүмкіндік береді. Сот кемінде 10 000 АҚШ доллары және ақталған сот шығындарын өтеуге міндеттей алады. Өтеу талап ететін тұлғалар оларды Федералдық зиян келтіру туралы заңда белгіленген тәртіппен тиісті департаментке немесе агенттікке ұсынуы керек. АҚШ-қа қарсы шаралар талапкер бұзушылықты анықтауға мүмкіндік алған күннен бастап екі жыл ішінде басталуы тиіс. Барлық істер судья алдында қаралады, емес алқабилер алдында. Бірақ, егер сот азаматтық процеске қатысты ақпарат алу үкіметтің осыған байланысты тергеуін немесе қылмыстық іс қудалауын қиындатады деп шешсе, сот іс жүргізуді тоқтата тұруға бұйрық бере алады. Егер сот іс жүргізуді тоқтату туралы шешім қабылдаса, талапкерге бұзушылық туралы шағымдану үшін берілген мерзім ұзартылады. Дегенмен, үкімет өзіне қарсы шараға жауап ретінде, тергеуға немесе қылмыстық іске зиян келтіруі мүмкін мәселелерді жария етуді болдырмау үшін, дәлелдерді жасырын түрде ұсынуға құқылы. Содан кейін талапкерге сотқа пікір білдіруге мүмкіндік беріледі, бірақ жасырын емес, және сот тараптардың кез келгенінен қосымша ақпарат сұрауы мүмкін. Егер тұлға электрондық бақылауға қатысты өтініштерді, бұйрықтарды немесе басқа материалдарды табуға, алуға немесе FISA бойынша электрондық бақылаудан алынған немесе туындаған дәлелдерді табуға, алуға немесе қолдануға тырысса, онда Бас прокурор ақпаратты жария ету немесе жарыс айтысу тыңдауы АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздігіне зиян келтіретінін растайтын мәлімдеме ұсынуы мүмкін. Мұндай жағдайларда сот бақылауға қатысты материалдарды құпия және жеке түрде қарап, мұндай бақылау заңмен рұқсат етілгенін және жүзеге асырылғанын тексеруі мүмкін. Содан кейін сот бақылауға қатысты материалдардың бір бөлігін жариялай алады. Алайда, сот мұны тек «бақылаудың заңдылығын анықтау үшін мұндай жариялау қажет болған жағдайда ғана» жасай алады. Сонымен қатар, егер сот немесе тиісті департамент немесе агенттік АҚШ кодексінің 121-бөлімінің кез келген ережесін қасақана немесе ойдағысызда бұзған АҚШ қызметкерін анықтаса, олар осы агенттікке немесе департаментке ішкі тексеру сұрауы керек. Қажет болған жағдайда, қызметкерге қатысты әкімшілік шаралар қолданылуы мүмкін. Егер департамент немесе агенттік шара қолданбаса, олар агенттік немесе департамент құзыретіне жататын Бас инспекторға хабарлап, шара қолданбау себептерін түсіндіруі керек. (Заңның осыған ұқсас бөлігін қараңыз).
225-бап: FISA тыңдауын орындау үшін иммунитет
225-бап (FISA тыңдауларына сәйкестік үшін иммунитет) сот шешімі немесе шұғыл көмек сұрауына сәйкес кез келген ақпарат, мүмкіндіктер немесе техникалық көмек ұсынатын сымды немесе электрондық байланыс қызметін ұсынатын кез келген жеке тұлғаға, үй иесіне, сақтаушыға немесе басқа да адамға заңдық иммунитет береді. Бұл FISA-ға 105-бап ретінде қосылды.