Израильдік дипломат және барлау сардары Эфраим Халеви

Кіріспе

Израильдік дипломат және барлаушы Эфраим Халеви (; 1934 жылдың 2 желтоқсанында туған) – Израильдің барлау сарапшысы және дипломаты. Ол Моссадтың 9-шы директоры және Израильдің Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің 3-ші басшысы болды. Ол Израиль-Иордания бейбіт келісімін жасауға атсалысқан рөлімен танымал. Иорданияның Хусейн патшасымен құрған ерекше қарым-қатынасы Халевиге Иорданияны тек Израильмен бейбіт келісім жасасу ғана Хашимит мемлекетін Перс шығанағы соғысынан кейінгі дағдарыстан шығара алатынына көндіруге мүмкіндік берді. 1990-1995 жылдары Шабтай Шавиттің басшылығымен директордың орынбасары және штаб-пәтер бөлімінің басшысы қызметін атқарды. 1996 жылы Брюссельдегі Израильдің Еуропалық Одақтағы елшісі болды. 1998 жылдың наурыз айында Дэнни Ятом отставкаға кеткеннен кейін Моссад директоры болды. Ол директордың орынбасары Ализа Маген Халевиді қызметте қалуын өтінді. Халеви бес премьер-министрдің сенімді адамы және елшісі болды: Ицхак Шамир, Ицхак Рабин, Бенямин Нетаньяху, Эхуд Барак және Ариэль Шарон. Ол Рабиннің Израиль-Иордания бейбіт келісімін жасауға бағытталған арнайы миссиясына белсенді қатысты. 1997 жылы ХАМАС жетекшісі Халед Машалды өлтіру жөніндегі Моссад операциясы сәтсіз аяқталғаннан кейін, Халеви Бенямин Нетаньяхудың Иорданияда тұтқындалған Моссад қызметкерлерін қайтару және Иорданияның Хусейн патшасымен туған дағдарысты шешу жөніндегі миссиясына белсенді қатысты. Патшаның өзі Халевидің қатыспауын тікелей сұрады, себебі ол бұл жағымсыз оқиғаның өзінің Халевимен жеке қарым-қатынасына нұқсан келтіргісі келмеді, бірақ соңында Халеви Нетаньяхудың өтінішіне жауап беріп, Амманға тұйықталуды бұзу үшін барды. Премьер-министр Ариэль Шаронның бюро басшысы Дов Вайсгласс тым көп билікке ие болды және ол бейбітшілік жол картасы Израиль үшін тиімді емес деп сенді, сондай-ақ премьер-министр Шарон көптеген мәселелер бойынша оның ұсыныстарын қабылдаудан бас тартты және Иерусалимдегі Еврей университетінде оқытушылық қызметке көшті. Ол «Израильдің стратегиялық баламалар дәуірінде барлау қауымдастығының рөлі» атты кітаптың авторы.

Israeli diplomat and intelligence expert

Efraim Halevy (; born 2 December 1934) is an Israeli intelligence expert and diplomat. He was the 9th director of the Mossad and the 3rd head of the Israeli National Security Council. He is known for his part in bringing about the Israel–Jordan peace treaty. The special relationship he developed with King Hussein of Jordan made it possible for Halevy to open Jordan to the awareness that only a peace agreement with Israel would extricate the Hashemite kingdom from the crisis after the Gulf War. Between 1990 and 1995, under the directorship of Shabtai Shavit, he served as deputy director and as head of the headquarters branch. In 1996, he became the Israeli ambassador to the European Union in Brussels. In March 1998, he became the director of Mossad following the resignation of Danny Yatom. He asked Aliza Magen Halevy, the sitting deputy director, to stay on. Halevy served as the envoy and confidant of five Prime Ministers: Yitzhak Shamir, Yitzhak Rabin, Benjamin Netanyahu, Ehud Barak and Ariel Sharon. He took an active part in a special mission by Rabin in forging the Israel–Jordan Treaty of Peace. After the failure of the Mossad operation to assassinate Hamas leader Khaled Mashal in 1997, he took an active part in Benjamin Netanyahu's mission to return the Mossad men captured in Jordan, and to settle the crisis with the King Hussein of Jordan. The King himself had specifically requested that Halevy not be involved because the former did not want the sordid affair to tarnish his personal relationship with Halevy, but ultimately Halevy responded to Netanyahu's pleas and traveled to Amman to break the deadlock. after Dov Weissglass, the bureau chief of Prime Minister Ariel Sharon, got too much power and he believed the Roadmap for peace was not favourable for Israel, and Prime Minister Sharon refrained from accepting his recommendations on a host of issues, and went to teach at Hebrew University of Jerusalem. He is the author of the book The role of the intelligence community in the age of strategic alternatives for Israel.

Саяси көзқарастары мен қызметі

Халеви Израиль-Палестина қақтығысына қатысты мәселелерде қатал прагматик ретінде танымал, бұл мәселелерде экстремалды идеологиялық ұстанымдарды ұстанатыны белгілі болған көптеген барлау қызметкерлерінен өзгеше, оң және сол қанаттың наразылығын тудыруға дайын. Ол Израильдің ХАМАС-тың ұзақ мерзімді келісім туралы ұсынысын қабылдап, келіссөздер жүргізуі керек деп санайды, себебі ислам қозғалысы палестиналықтар тарапынан құрметке ие және әдетте сөзіне берік тұрады, деді ол. Ол ХАМАС екі жыл бұрын Израильге қарсы шабуылдарды тоқтату туралы жариялаған және көбінесе сақтаған келісімге тоқталып өтті. "Олар аса жағымды адамдар емес, бірақ өте сенімді", - деді Халеви. Ол белсенді тәсілді жақтаса да, ХАМАС-тың орташа басшыларын палестиналық үкіметтегі серіктес ретінде мойындау қажеттігін айтады. 2006 жылы ол 1980 жылдардың соңынан бергі Таяу Шығыстың тарихын қамтитын «Көлгідегі адам» атты кітабын жариялады. Халеви кітабы туралы 2006 жылдың 24 сәуірінде Джон Стюартпен «The Daily Show» бағдарламасында, ал 2007 жылдың қаңтарында Брайан Росспен «Charlie Rose Show» бағдарламасында сұхбаттасты.

2007 жылдың қаңтарында португалдық «Expresso» газетімен берген сұхбатында ол әлемнің радикалды исламмен «үшінші дүниежүзілік соғыстың ортасында» екенін айтты және Батыстың жеңіске жетуіне кемінде 25 жыл қажет болады деп болжады. 2011 жылдың қарашасында Халеви Иранның ядролық қаруға ие болуына жол бермеу қажеттігін айтты, бірақ бұл «тек Израильге ғана емес, бүкіл аймаққа 100 жылға дейін әсер етуі мүмкін» дейтін шабуылға қарсы болды. Ол «Харедилердің радикалдануының күшеюі Ахмадинежадтан да үлкен қауіп төндіреді» деп қосты. 2015 жылы ол Израильдегі Иранның ядролық келісімін қолдаған азақматтардың бірі болды. Халеви Израиль мен АҚШ арасындағы қарым-қатынас туралы көп жазды, көбінесе Вашингтон-Иерусалим одағына орташа және прагматикалық көзқараспен қарады. Мысалы, ол: «1961 жылы Моссадқа қадам басқанда өте тез үйренгенім – АҚШ президентін ешқашан, бірақ ЕШҚАШАН тосынсырқату болмайды» деп жазды. 2012 жылдың 23 қазанында Барак Обама мен Митт Ромни арасындағы АҚШ президенттік науқаны кезінде Халеви «Израильді автобус астына кім лақтырды?» деген мақаласын «The New York Times» газетінде жариялады, онда Митт Ромнидің Обаманың Израильге қатысты ұстанымына қатысты айтқандарына қарсылық білдірді. Онда Халеви «Республикалық әкімшіліктің Израильдің ұлттық мақтанышына, стратегиялық мүдделеріне немесе сезімталдықтарына ешқандай назар бермей, суыққан және қатаң түрде әрекет еткен» бірнеше маңызды жағдайларды келтірді, бірақ «Ешбір демократ президент Израильді ешқандай маңызды ұлттық қауіпсіздік мәселесінде қысымға тартқан емес». Ол: «Бұл 2012 жылдың қазан айында ойлануға тұрарлық нәрсе» деп қорытындылады. 2013 жылы Халеви бұрынғы Кеңес Одағынан Израильге көшіп келгендердің еврей тегін растауға көмектесетін «Шорашим» бағдарламасының төрағасы болды. 2014 жылдың желтоқсанында Халеви «The Times of Israel» газетімен сұхбаттасты. Ол палестиналықтарға тең дәрежеде қарамайынша Израиль ешқашан бейбітшілікке қол жеткізе алмайды деп мәлімдеді. Ол Бенжамин Нетаньяху мен Нафтали Беннетті және олардың саясатын, әсіресе Иерусалимге қатысты сынға алды. Ол 2015 жылдың 17 наурызында өтетін сайлаудың маңыздылығын атап өтті, оның пікірінше, бұл сайлау «Израильдің бейбіт процесіне қатысты саясатын анықтаудың бесiлiмді мүмкіндігі». Халеви сонымен қатар британдық «Fathom: For a deeper understanding of Israel and the region» журналының кеңесші редакторы болып табылады. 2023 жылы Халеви Иран мен Сауд Арабиясының дипломатиялық қарым-қатынастарды жаңартқандары туралы хабарлардан кейін Иранмен қарым-қатынасты жақсартуды қолдады.

In a January 2007 interview with the Portuguese newspaper Expresso, he stated that the world is "in the midst of a Third World War" with radical Islam, and predicted that it will take at least 25 years for the West to win. In November 2011 Halevy said Iran should be prevented from becoming a nuclear power but expressed opposition to an attack which he said "could affect not only Israel, but the entire region for 100 years." He added "The growing haredi radicalization poses a bigger risk than Ahmadinejad". In 2015 he was one of the few public figures in Israel to support the Iran nuclear deal. Halevy has written extensively on Israel's relationship with the United States, generally taking a moderate, pragmatic view of the Washington Jerusalem alliance. He wrote, for example: "Never, but NEVER surprise the president of the United States is a dictum I learned very quickly when entering the Mossad in 1961." For 23 October 2012, during the United States presidential campaign between Barack Obama and Mitt Romney, Halevy published an op ed piece "Who Threw Israel Under the Bus?" in The New York Times countering Mitt Romney's assertions about Obama's stance toward Israel. In it Halevy cited several key instances over the years in which the "Republican White House acted in a cold and determined manner, with no regard for Israel's national pride, strategic interests or sensitivities" but that "no Democratic president has ever strong armed Israel on any key national security issue." He concluded: "That's food for thought in October 2012." In 2013, Halevy became chairman of the Shorashim program, a program that helps immigrants to Israel from the former Soviet Union verify their Jewish ancestry. In December 2014 Halevy was interviewed by The Times of Israel. He claimed that Israel would never have peace unless Palestinians were treated with dignity as equals. He was critical of Benjamin Netanyahu and Naftali Bennett and their policies, especially regarding Jerusalem. He underscored the importance of the upcoming 17 March 2015 elections, which from his perspective "constitute an unprecedented opportunity to determine Israel's policy vis à vis the peace process." Halevy is also an Advisory Editor at the British journal Fathom: For a deeper understanding of Israel and the region. In 2023, Halevy advocated for a rapprochement with Iran followings news of Iran and Saudi Arabia re establishing diplomatic relations.