Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Израильдік дипломат және саясаткер (1915–2002)
Israeli diplomat and politician (1915–2002)
Абба Соломон Мейр Эбан (/audio=En us Абба Эбан Израильдің айтылуынан (Америка дауысы). ogg/'/ɑː//b//ə// /'/iː//b//ən/; ; туған аты Обри Соломон Меир Эбан; 2 ақпан 1915 – 17 қараша 2002) – Оңтүстік Африкада туған израильдік дипломат және саясаткер, сондай-ақ араб және еврей тілдерін зерттеуші ғалым. Өмірінің барысында ол Израильдің Сыртқы істер министрі, Білім министрі және Премьер-министрінің орынбасары қызметтерін атқарды. АҚШ-тағы Израильдің екінші елшісі және Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Израильдің тұрақты өкілі болды. Бұған қоса, ол Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының вице-президенті және Вайцман Ғылым институтының президенті болды.
Abba Solomon Meir Eban (/audio=En us Abba Eban from Israel pronunciation (Voice of America). ogg/'/ɑː//b//ə// /'/iː//b//ən/; ; born Aubrey Solomon Meir Eban; 2 February 1915 – 17 November 2002) was a South African born Israeli diplomat and politician, and a scholar of the Arabic and Hebrew languages. During his career, he served as Foreign Affairs Minister, Education Minister, and Deputy Prime Minister of Israel. He was the second ambassador to the United States and the first Permanent Representative of Israel to the United Nations. He was also Vice President of the United Nations General Assembly and President of the Weizmann Institute of Science.
Ерте өмір
Эбан 1915 жылғы 2 ақпанда Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласында литвалық еврей ата-анасының отбасында дүниеге келді; оның анасы Алида Сакс – Оливер Сакстың әпкесі, ал әкесі Аврам Соломон Эбан бала кезінде қайтыс болды. Эбанның анасы жас кезінде Ұлыбританияға көшіп келді. Бала кезінде ол әр апта соңында әжесінің үйіне еврей тілін, Талмудты және Киелі кітаптарды оқуға жіберілетінін еске алатын. Ол Белфаст қаласында біршама уақыт тұрды. Ол Сент-Олаве гимназиясында оқыды, содан кейін Саутваркте білім алды және Кембридж университетінің Квинс колледжінде классикалық және шығыс тілдерін оқыды, онда ол сирек кездесетін үш бірінші дәрежеге қол жеткізді – еврей, араб және парсы тілдерін оқыды; оның меңгерген он тілдің арасында осы үш тіл болды (оған газеттерді ежелгі грек тіліне аудару ұнады). 23 жасында ол Пемброк колледжінің стипендиаты атанды, 1938 жылдан 1939 жылға дейін осы лауазымды атқарды және оның академиялық мансабы жарқын болатын. 1947 жылы ол түпнұсқа араб тілінен «Әділет лабиринті: Ел прокурорының күнделігі» атты Тауфиқ әл-Хакимнің 1937 жылғы романын аударды.
Eban was born in Cape Town, South Africa, on 2 February 1915 to Lithuanian Jewish parents; his mother, Alida Sacks, was an aunt of Oliver Sacks, while his father, Avram Solomon, died while Eban was still an infant. Eban's mother moved to the United Kingdom at an early age. As a child, he recalled being sent to his grandfather's house every weekend to study the Hebrew language, Talmud, and Biblical literature. He lived for a period of time in Belfast. He attended St Olave's Grammar School, then in Southwark, and read Classics and Oriental languages at Queens' College, Cambridge, where he achieved a very rare triple first, studying Hebrew, Arabic, and Persian; these were three of the ten languages he would reportedly master (he enjoyed translating newspapers into Ancient Greek). At the age of 23, he became a Fellow of Pembroke College, a role he held from 1938 to 1939, and was marked for a distinguished academic career. In 1947, he translated from the original Arabic Maze of Justice: Diary of a Country Prosecutor, a 1937 novel by Tawfiq al Hakim.
Дипломатиялық
Эбан еврей агенттігінің Ақпарат бөлімінде жұмыс істеу үшін қысқа мерзімге Лондонға оралды, содан кейін ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы "Палестина мәселесін" қарастырып жатқан Нью-Йоркке жіберілді. 1947 жылы ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Палестина жөніндегі арнайы комитетіне байланыс офицері болып тағайындалды, онда Палестинаны еврей және араб сегменттеріне бөлу туралы ұсынысты мақұлдатуға қол жеткізді – 181-қарар. Осы кезеңде ол өзінің есімін "әке" деген мағына беретін Абба деген еврей сөзіне өзгертті. Ол шешендігімен әйгілі болды. Генри Киссинджердің айтуынша: "Мен оның ағылшын тілін меңгерген деңгейімен тең келетін адамға ешқашан кездеспедім. Сөздері әуенді, күрделі құрылыммен ағылып шығып, тыңдаушының интеллектын сынап, сонымен бірге оның сөйлеу өнеріне тәнті етеді. Оның тарих білімі және он тілді еркін меңгеруі Біріккен Ұлттар Ұйымындағы сөздерін одан да жетілдірді, тіпті күмәнданушы немесе жауласушы аудиториялардың алдында да. 1952 жылы Эбан БҰҰ Бас Ассамблеясының вице-президенті болып сайланды. 1948-1968 жылдар аралығында университеттерде және басқа да жерлерде БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі мен Бас Ассамблеясындағы Эбанның сөздері "Израиль дауысы" жинағында топтастырылды. Бұл жинақ жақында Plunkett Lake Press баспасынан электрондық кітап түрінде қайта басылды. Ол өткір әзілдерімен де танымал болды. Мысалы, Оксфорд ағылшын тіліндегі білімі үшін мақтағанда, ол: "Шындығында Кембридж, бірақ саясатта жала жабуды күтесіз" деп жауап берді.
Eban moved back to London briefly to work in the Jewish Agency's Information Department, from which he was posted to New York, where the United Nations General Assembly was considering the "Palestine Question". In 1947, he was appointed as a liaison officer to the United Nations Special Committee on Palestine, where he was successful in attaining approval for the recommendation of partition of Palestine into Jewish and Arab segments—Resolution 181. At this stage, he changed his name to the Hebrew word Abba, meaning "Father". He was renowned for his oratorical skills. As Henry Kissinger stated:I have never encountered anyone who matched his command of the English language. Sentences poured forth in mellifluous constructions complicated enough to test the listener’s intelligence and simultaneously leave him transfixed by the speaker's virtuosity. His knowledge of history and fluency in ten languages enhanced his speech making in the United Nations, even to skeptical or hostile audiences. In 1952, Eban was elected Vice President of the UN General Assembly. A collection of Eban's speeches before the United Nations' Security Council and General Assembly both at universities and other venues between 1948 and 1968 was compiled in Voice of Israel, recently reissued in eBook form by Plunkett Lake Press. He was known for his witty remarks. For example, when he was complimented on his perfect Oxford English he replied "Cambridge actually, but in politics one expects to be smeared."
Саясат
Эбан 1959 жылы АҚШ-ты тастап, Израильге оралды. Ол жерде Кнессетке (Израиль парламентіне) Мапай партиясының мүшесі болып сайланды. Осы кезеңде (1959–66) ол Реховот қаласындағы Вейцман институтының президенті қызметін атқарды. Дегенмен, ол соғыста басып алынған территориялардың бір бөлігін бейбітшілікке айырбастауды жақтады. Сыртқы істер министрі болып қызмет еткен кезінде ол соғыс кезінде Израильдің АҚШ-тағы елшісі Авраам Харманмен байланыста болды. USS Liberty қайығына жасалған шабуылдан бес күн өткен соң, Харман Вашингтондан Тель-Авивтегі Эбанға олардың дереккөздерінің бірі американдықтардың "бір белгілі уақыттан бастап ұшқыш кеменің кім екенін анықтаған, бірақ шабуылды тоқтатпағанына нақты дәлелдері бар" екенін хабарлады. Үш күннен кейін Харман Эбанға Ақ үйдің "қатты ашулы" екенін және "мұның себебі американдықтардың біздің ұшқыштардың кеме американдық екенін білгенін көрсететін мәліметтері болуы мүмкін" деген ескертуді қайталады. Эбан 1967 жылы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 242 қаулысы мен 1973 жылы 338 қаулысын жасауға да маңызды үлес қосты. Басқа да жоғары деңгейдегі байланыстардың ішінде, ол 1969 жылы Папа Павел VI-ны қабылдады. Эбанды Израильдің ішкі талқылауларында өз пікірін жеткіліксіз білдіргені үшін кейде сынға алды. Алайда, ол Израиль саясатының "бейбітшіл" жағында екені белгілі болды және министрлер кабинетінен кеткеннен кейін одан да белсенді болды. 1977 және 1981 жылдары Шимон Перес Еңбек партиясы сайлауда жеңіске жетсе, Эбанды Сыртқы істер министрі етіп тағайындауды жоспарлағандығы кеңінен таралды. Эбанға 1984 жылғы ұлттық бірлік үкіметінде портфелі жоқ министр болып қызмет ету ұсынылды, бірақ ол 1984 жылдан 1988 жылға дейін Кнессеттің Сыртқы істер және қорғаныс комитетінің төрағасы болуды жөн көрді. 1973 жылғы Женева бейбіт келіссөздерінен кейін ол айтқан "арабтар бейбітшілік мүмкіндігін де жіберіп алмау мүмкіндігін жіберіп алмайды" деген сөзі жиі цитаталанады.
Eban left the United States in 1959 and returned to Israel, where he was elected to the Knesset (the Israeli parliament) as a member of Mapai. Through this period (1959–66), he also served as president of the Weizmann Institute in Rehovot. Nonetheless, he was a strong supporter of trading parts of the territories occupied in the war in exchange for peace. While serving as foreign minister, he remained in contact with Israel's Ambassador to the U. S. Avraham Harman during the war. Five days after the USS Liberty incident took place, Harman cabled from Washington D. C. to Eban in Tel Aviv that one of their sources was reporting that the Americans had "clear proof that from a certain stage the pilot discovered the identity of the ship and continued the attack anyway." Three days later, Harman repeated the warning to Eban that the White House was "very angry" and "the reason for this is that the Americans probably have findings showing that our pilots indeed knew that the ship was American." Eban also played an important part in the shaping of UN Security Council Resolution 242 in 1967, as well as Resolution 338 in 1973. Among his other high level contacts, he was received by Pope Paul VI in 1969. Eban was at times criticized for not voicing his opinions in Israel's internal debate. However, he was generally known to be on the "dovish" side of Israeli politics and was increasingly outspoken after leaving the cabinet. In 1977 and 1981, it was widely understood that Shimon Peres intended to name Eban Foreign Minister, had the Labor Party won those elections. Eban was offered the chance to serve as minister without portfolio in the 1984 national unity government, but chose to serve instead as Chair of the Knesset's Foreign Affairs and Defense Committee from 1984 to 1988. His comment that Arabs "never miss an opportunity to miss an opportunity" (i. e., for peace), made after the Geneva peace talks in December 1973, is often quoted.
Кейінгі өмірі
1988 жылы Кнессетте үш онжылдық қызметтен кейін Эбан Еңбек партиясы ішіндегі дау-дамайлар салдарынан мандатын жоғалтты. Ол өмірінің соңына дейін жазу және оқытумен айналысты, соның ішінде Принстон, Колумбия және Джордж Вашингтон университеттерінде арнайы шақырылған профессор болып жұмыс істеді. Ол сонымен қатар "Мұра: Цивилизация және еврейлер" (PBS, 1984) (осы фильмді жүргізуші болды), "Израиль, Ұлттың тууы" (1992) және "Бейбітшілік шегінде" (PBS, 1997) сияқты теледокументалды фильмдерге дауыс берді. Эбан 2002 жылы қайтыс болды және Тель-Авивтің солтүстігіндегі Кфар Шмарияху қаласына жерленді. Ол 2011 жылы қайтыс болған әйелі Шошана "Сюзи" (туған тегі Амбаше) (Аура Герцогтың қарындасы) және олардың екі баласынан артыс қалдырды.
In 1988, after three decades in the Knesset, Eban lost his seat over internal splits in the Labour Party. He devoted the rest of his life to writing and teaching, including serving as a visiting academic at Princeton University, Columbia University and George Washington University. He also narrated television documentaries including Heritage: Civilization and the Jews (PBS, 1984), for which he was host, Israel, A Nation Is Born (1992), and On the Brink of Peace (PBS, 1997). Eban died in 2002 and was buried in Kfar Shmaryahu, north of Tel Aviv. He was survived by his wife, Shoshana "Suzy" (née Ambache) (sister of Aura Herzog), who died in 2011, and their two children.
Отбасы
Эбанның ұлы, Илай Эбан, Индиана университетінде сабақ беретін кларнетші. Илайдың Яэль мен Омри Эбан деген екі баласы бар. Эбанның қайнағасы Хаим Герцог Израильдің алтыншы президенті болды. Герцогтың ұлы Исаак Герцог 2013 жылдан 2018 жылға дейін Израильдің Еңбек партиясын басқарды және 2021 жылдың 7 шілдесінен бері Израильдің президенті болып табылады. Эбанның туысы Оливер Сакс невролог және жазушы болған. Эбанның сіңілі ұлы Джонатан Линн – сатирикалық BBC шоулары "Иә, министр" және "Иә, премьер-министр" арқылы танымал кинорежиссер және сценарийші. Линн "Иә, премьер-министр" ("Демократияға жеңіс") атты эпизодтың сюжеті, британ премьер-министрінің өзінің араб бағытталған бюрократиясын айналып өту үшін Израиль елшісінің кеңесіне жүгінуі, Эбанның өзі айтқан нақты оқиғаға негізделгенін айтады.
Eban's son, Eli Eban, is a clarinettist who teaches at Indiana University. Eli has two children, Yael and Omri Eban. Eban's brother in law was Chaim Herzog, the sixth President of Israel. Herzog's son Isaac Herzog was leader of the Israeli Labor Party from 2013 to 2018 and has been the President of Israel since 7 July 2021. Eban's cousin, Oliver Sacks, was a neurologist and author. Eban's nephew, Jonathan Lynn, is a filmmaker and scriptwriter known for satirical BBC shows Yes Minister and Yes, Prime Minister. Lynn recounts that the plot of an episode of Yes, Prime Minister ("A Victory for Democracy"), which involved the British Prime Minister bypassing his own Arab centred bureaucracy by taking the Israeli ambassador's advice, was based on an actual incident narrated to him by Eban.
Марапаттар
2001 жылы Эбан өмір бойына жеткен үлкен жетістіктері және қоғам мен мемлекетке ерекше үлес қосқаны үшін Израиль сыйлығымен марапатталды.
In 2001, Eban was awarded the Israel Prize for lifetime achievement and special contribution to society and the State.
Жалпы дереккөздер және қосымша оқу
Брейхер, Майкл. "Ебан және Израильдің сыртқы саясаты: дипломатия, соғыс және қарым-қатынасты тоқтату". The Diplomats, 1939–1979 (Принстон университетінің баспасы, 2019) 398–435 беттер. Онлайн. Батлер, Гаври (2002 ж. 25 қараша). "Абба Эбанды еске алу". The Commentator журналы, 67 том, 5 саны. 2016 жылғы 3 қаңтарда қарастырылды. Синивер, Асаф. Абба Эбан: өмірбаян (Абрамс, 2015). Синивер, Асаф. "Абба Эбан және 1950–1959 жылдардағы америка-израиль қарым-қатынастарының дамуы". Дипломатия және мемлекеттік басқару 26.1 (2015): 65–83. Онлайн.
Brecher, Michael. "Eban and Israeli Foreign Policy: Diplomacy, War, and Disengagement." in The Diplomats, 1939 1979 ( Princeton University Press, 2019) pp. 398–435 online. Butler, Gavri (2002 11 25). "In Memoriam – Abba Eban". The Commentator, Volume 67, Issue 5. Retrieved 3 January 2016. Siniver, Asaf. Abba Eban: a biography (Abrams, 2015). Siniver, Asaf. "Abba Eban and the Development of American–Israeli Relations, 1950–1959." Diplomacy & Statecraft 26.1 (2015): 65 83. online