Кіріспе

1983-1993 жылдар аралығында Израиль президенті болған генерал-майор Хаим Герцог (17 қыркүйек 1918 – 17 сәуір 1997) – израильдік саясаткер, генерал, заңгер және жазушы. Белфаста туып, негізінен Дублинде өскен. Ирландияның бас раввині Ицхак Халеви Герцогтың ұлы. 1935 жылы Палестинаға көшіп келіп, 1936-1939 жылдардағы араб көтерілісі кезінде «Хагана» еврей жарымәскери тобында қызмет етті. Соғыстан кейін Палестинаға оралып, 1948 жылы британдық мандат аяқталғаннан және Израильдің тәуелсіздік декларациясы қабылданғаннан кейін 1948 жылғы араб-израиль соғысы кезінде Латрун шайқасына қатысты. 1962 жылы Израиль қорғаныс күштерінен генерал-майор шенімен зейнетке шықты. Әскери қызметтен кейін Герцог заңгерлікпен айналысты. 1972 жылы «Herzog, Fox & Ne'eman» заң фирмасын құруға қатысты, ол Израильдің ірі заң фирмаларының біріне айналды. 1975-1978 жылдары Израильдің Біріккен Ұлттар Ұйымындағы тұрақты өкілі болды. Осы қызметінде ол БҰҰ Бас Ассамблеясының 3379-шы қарары – «Сионизм – расизм» қарарына қарсы шығып, оны Ассамблея алдында символдық түрде жыртып тастады. Герцог 1981 жылғы сайлауда саясатқа қатысып, «Біріккендік» партиясынан Кнессетке өкіл болып сайланды. Екі жылдан кейін, 1983 жылдың наурыз айында, ол президенттікке сайланды. 1993 жылы зейнетке шыққанға дейін екі бес жылдық мерзімге сайланды. Төрт жылдан кейін қайтыс болып, Иерусалимдегі Герцль тауына жерленді. Оның ұлы Исаак Герцог – қазіргі Израиль президенті, елдің президенті қызметін атқарған әке-баланың алғашқы мысалы. 2013-2017 жылдары Израильдің Еңбек партиясы мен Кнессеттегі парламенттік оппозицияны басқарды. Оның әкесі сол кездегі Ресей империясының бөлігі болған Польшадағы Ломжада, ал анасы Сара Герцог Литвадағы Радвилишкисте дүниеге келді. Анасының әкесі – православиелік еврей Талмуд ғалымы Шмуэль Ицхак Хиллман. 1919 жылдан бастап отбасы 33 Блумфилд даңғылы, Портобелло, Дублин қаласында тұрды. Герцогтың әкесі, ирланд тілінде еркін сөйлейтін, Ирландияның тәуелсіздік соғысы кезінде Бірінші Дэйл мен ирландтық республикалық қозғалысты қолдағандықтан «Синн Фэйн раввині» деп аталды. Герцог Дублиндегі Уэсли колледжінде оқыды және жасөспірім кезінде Сионисттік жастар федерациясы мен «Хабоним Дрор» еңбек сионистік қозғалысына қатысты. Отбасы 1935 жылы Палестинаға көшіп келді. Герцог кейіннен 1936-1939 жылдардағы араб көтерілісі кезінде «Хагана» еврей жарымәскери тобында қызмет етті. Лондон университетінің колледжінде оқып, 1941 жылы Лондон университетінің заң бакалавры дипломын алды. Кейін Линкольн қонақүйінде адвокаттық куәлігін алды. Университетті бітіргеннен кейін Герцог еврей студенттері одағының (кейін IUJF) төрағасы болды.

Әскери мансап

Герцог Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британ армиясына қосылды, негізінен Германияда Корольдік бронетанкті корпусында танк командирі болып қызмет етті. 1943 жылы ол барлау корпусына офицер болып тағайындалды. Герцог бірнеше нацистік концлагерлерді азат етуге қатысты, сондай-ақ тұтқынға алынған неміс солдатын Генрих Гиммлер екенін анықтады. 1947 жылдың наурыз айында ол әскери капитаны шенімен британ армиясынан кетіп, майор құрметті атағын алды. Соғыстан кейін ол Палестинаға оралды. Израиль мемлекеті құрылғаннан кейін 1948 жылғы Араб-Израиль соғысында Латрун үшін болған шайқастарда офицер болып қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде алған барлау тәжірибесі бағалы актив ретінде қарастырылды, содан кейін ол IDF әскери барлау басқармасының басшысы болды, бұл лауазымда ол 1948 жылдан 1950 жылға дейін және қайта 1959 жылдан 1962 жылға дейін қызмет етті. 1950 жылдан 1954 жылға дейін ол АҚШ-тағы Израиль елшілігінде қорғаныс атташесі болып қызмет етті. Герцог 1954 жылдың қыркүйек айында Вашингтондан кетті. Мемлекеттік департаменттің бір қызметкері оған «персона нон грата» деп жариялануға жақын екенін хабарлады. Оны елден қуу туралы шешім ФБР-дің иорданиялық дипломатты жұмысқа алуға жасаған тытыруынан кейін қабылданды. Ол 1962 жылы генерал-майор шенімен IDF-тан зейнеткерлікке шықты.

Заң мансабы

Әскерден кеткеннен кейін Герцог жеке заңгерлік практикасын ашты. 1967 жылы Алты күндік соғыс басталғанда, ол «Кол Исраэль» радиосының әскери сарапшысы ретінде қоғамдық өмірге қайта оралды. Батыс жағалауды басып алғаннан кейін, ол Батыс жағалаудың, соның ішінде Шығыс Иерусалимнің әскери губернаторы болып тағайындалды. 1972 жылы Майкл Фокс пен Яков Ниманмен серіктестікке келісіп, «Герцог, Фокс және Ниман» заң фирмасын құрды, ол Израильдегі ең ірі заң фирмаларының бірі болды.

Дипломатиялық және саяси мансап

1975 жылы Герцог Израильдің Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі болып тағайындалды және 1978 жылға дейін осы қызметте болды. Оның өкілеттігі кезінде БҰҰ «Сионизм – расизм» резолюциясын қабылдады (Женералдық Ассамблеяның 3379-шы резолюциясы), Герцог оны айыптап, символдық түрде жыртып тастады (оның әкесі Палестинадағы британдық мандатқа қатысты британдық ақ парақтарының бірін жыртып тастағандай): «Біз үшін, еврей халқы үшін, жеккөрушілікке, жалғандыққа және мақтанға негізделген бұл резолюцияның ешқандай моральдық немесе құқықтық құндылығы жоқ. Біз үшін, еврей халқы үшін, бұл тек қана қағаздың бір бөлігі және біз оны солай қарастырамыз». Соңғы жылдары Саймон Себаг Монтефиоре басқарыған британдық тарихшылар осы сөйлеуді әлемді өзгертетін сөздер туралы кітапқа енгізді, онда Мартин Лютер Кинг, Нельсон Мандела, Уинстон Черчилль және Джон Ф. Кеннеди сияқты басқа да сөздер де бар. Бұдан өзге, Герцог сионизмге қарсы айыптауларға қатысты кейбір еврей көшбасшыларының бейжайлығына қарсы дауыс көтерді, олар «бейжайлықпен әрекет ететіндей» көрінді, сосын ол: «Еврей халқы қайда?» деп сұрады. Бұл сұрақ «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланған «Герцог еврейлер Израильге БҰҰ-дағы сионизм талқылауында көмектеспегенін мәлімдеді» деген мақалаға енді. Редакциялық мақала жарияланғаннан кейін «Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Израиль делегациясына бірнеше қолдау хаттары келіп түсті», ол қарапайым еврей-американдықтар үшін батырға айналды. 1981 жылғы сайлауда Герцог алғаш рет саясатқа қатысып, Еңбек партиясының алдағы іргелі негізі болған «Біріктіру» партиясының мүшесі ретінде Кнессетке өтті.

Израиль президенті

1983 жылғы 22 наурызда Герцог Кнессетте 61-57 дауыспен оңшыл және үкіметтік коалицияның үміткері Менахем Илонға қарсы Израильдің алтыншы президенті болып сайланды. Ол 1983 жылғы 5 мамырда қызметке кірісіп, екі бес жылдық мерзімге (сол кезде Израильдің негізгі заңымен рұқсат етілген ең жоғары мерзім) қызмет етті және 1993 жылы саяси өмірден шықты. Израиль президенті ретінде Герцог шетелге бірнеше рет сапар жасады, Германияға ресми сапармен барған алғашқы Израиль президенті болды, сондай-ақ алыс Шығыс елдеріне, Австралия мен Жаңа Зеландияға барды. Ол сонымен қатар Кав 300 ісіне қатысқан Шин Бет агентін кешіргенімен де белгілі болды. 1985 жылы Ирландия Республикасына жасаған мемлекеттік сапары барысында Герцог Дублиндегі Уэсли колледжінде болып, Дублинде Ирландия еврей музейін ашты және Керри округіндегі Сним мәдениет паркінде балалық шағының досы, Ирландияның бұрынғы Бас судьясы, кейін Ирландияның бесінші президенті Сеарбалл О’Далахидің құрметіне ескерткішті ашты. Герцог Ирактағы Саддам Хусейн режиміне қарсы болды, оны "әлемдік терроризмнің ұясы" деп сипаттады. Ол Бағдадтың әлемдік терроризмнің астанасына айналып бара жатқаны туралы Израильдің ескертулерін әлем көбінесе елемейтінін айтты, сондай-ақ кейбір батыс елдерінің Хусейннің әскери күшке айналуына көмектескенін қосты. Президент Герцог 1984 жылы Батыс жағалаудағы Хеброн қаласында төрт палестиналықты өлтіргені үшін өмір бойына түрмеге кесілген еврей астыртқыш ұйымының мүшелері Менахем Ливни, Узи Шарбаф және Шаул Нирдің жазаларын жеңілдетті. Герцог жазаны алдымен 24 жылға, содан кейін 15 жылға, ал 1989 жылы 10 жылға дейін қысқартты, бұл олардың жақсы мінез-құлқымен екі жылдан кейін босатылуына мүмкіндік берді.

Ирландиядағы еске алу рәсімі

1998 жылы Ольстер тарихы қоғамы Герцогтың туған жері, Белфаст қаласындағы Клифтонпарк даңғылында еске алу көк тақтасын ашты. Тақта 2014 жылдың тамызында қайта-қайта Израильге қарсы жазулармен тонау салдарынан алынып тасталды. DUP кеңесшісі Брайан Кингстон: «Бұл Белфасттың кейбір аймақтарындағы қауқыпты жағдай мен антисемитизмнің қорқынышты көрсеткіші», – деді. Оның құрметіне Оңтүстік Дублиндегі Ратгарда Герцог паркі аталған.

Өлім

Герцог 1997 жылдың 17 сәуірінде Тель-Авивте 78 жасында пневмония салдарынан туындаған жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды.