Кіріспе

Пуани аймағының ауданы, Танзания

Мкуранга аудандық кеңесі (Wilaya ya Mkuranga, суахили тілінде) – Танзаниядағы Пуани аймағының сегіз әкімшілік ауданының бірі. Ауданның аумағы кең. Солтүстік жағынан Дар-эс-Саламның Кигамбони, Темеке және Илала аудандарымен шектеседі. Шығысынан Мафия арнасы, оңтүстігінен Кибити ауданы, батысынан Кисараве ауданымен көршілес. Ауданның аумағы Самоаның жер ауданымен салыстыруға болады. Мкуранга қаласы – оның әкімшілік орталығы. Аудан Шығыс Африканың жағалау ормандарының соңғы қалдықтарының бірі – Викинду орман қорына мекендейді. 2016 жылы Танзанияның Ұлттық статистика бюросы Мкуранга ауданының халқы 243,062 адамды құрады, 2012 жылы 222,921 адамды құраған еді деп хабарлады.

География

Мкуранга ауданының жалпы ауданы 2432 км² (243 200 га), оның ішінде 1985 км² (198 500 га) материкте орналасқан және 447 км² (44 700 га) Мафия арнасымен жабылған. Материктің табиғи қорықтармен жабылған ауданы 51 км² (5100 га). 1934 км² (193 400 га) жерге егіс салуға болады, ал 1662,3 км² (166 230 га), яғни егістік жердің 86% егіспен жабылған. Аудан "өнімді жағалау" деген есіммен белгілі, себебі ол кажау, кокос, манго, папайя, қарбыз, ананас, жаңғақ және маракуйя сияқты ақшалай дақылдармен қатар, макарон, күріш, жүгері, тәтті картоп және бұршақ сияқты азық-түлік дақылдарын өсіруге қолайлы. Мал шаруашылығы шектеулі деңгейде дамыған, ірі қара мал, ешкі және тауық өсіріледі. Мкурангада бес арал бар: Солтүстік Фанжове аралы, Квале аралы, Кома аралы және Пемба Жу аралы. Ауданның өсімдік жамылғысын жағалау саваннасы, Мийомбо орманы, жағалау орманды жері, мангр және батпақты өсімдіктер құрайды. Ауданның су ресурстарына бір тұрақты өзен – Когаминба өзені, көптеген маусымдық өзендер, оның ішінде Мбези, Мзинга және Увутени (Лухуте), сондай-ақ Мисаса, Манзе және Ньямато сияқты табиғи көлдер жатады. Кисиджу және Нганье ауылдарында Дар-эс-Салам, Мафия және Мкуранга тұрғындары арасында сауда-саттық жүргізілетін шағын теңіз порттары орналасқан, мұнда балық, кокос экспортталып, өнеркәсіптік тауарлар импортталады.

Климат

Мкуранга аудандық кеңесінің климаты тропикалық сипатқа ие, бірақ модификацияланған. Жылдық орташа температурасы 28°C құрайды, сондықтан әдетте жылы және ылғалды болады. Қазаннан наурызға дейінгі құрғақ айлар ең жылы, ал мамырдан тамызға дейін температура шамамен 25°C шамасында болады. Екі жаңбырлы маусым бар: қарашадан желтоқсанға дейінгі қысқа жаңбырлы маусым (Вули) және наурыздан маусымға дейінгі ұзақ жаңбырлы маусым (Масика). Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 800-1000 миллиметрді құрайды. Таңертең ауаның ылғалдылығы шамамен 96%, ал түстен кейін 67%. Сәуірден қазанға дейін соғатын оңтүстік-батыс муссондық және қарашадан наурызға дейін соғатын солтүстік-шығыс муссондық желдер климатқа әсер етеді.

Орман

Масангания орман қоры, Викинду орман қоры, Маленда орман қоры және Мангроу орман қоры Үнді мұхитының жағалауында орналасқан төрт ұлттық орман қорының ішінде Мкуранга аудандық кеңесінің жалпы орман жамылғысының 51 км² (немесе шамамен 51 000 га) құрайды. Жалпы жердегі ормандық ағаштар 43 000 гектарды құрайды, ал осы табиғи орман қоры 8 000 гектарды алып жатыр. Ағаш түрлеріне тектона грандис, ньютония, птерокарпос, брахистефия түрлері, юбернадис, хлорофора және тағы да басқалары кіреді. Орман өнімдерінің мысалдары – ағаш, көмір, отын, су жиналатын аймақтар және фармацевтикалық өнімдер.

Экономика

Мкуранга ауданының экономикасы көбінесе ауыл шаруашылығына байланысты. Ауданның басты саласы – ауыл шаруашылығы, ал халықтың 85 пайызы балық шаруашылығы, орман шаруашылығы және егін шаруашылығымен айналысады. Жағалау бойындағы 1500 балықшының екінші маңызды экономикалық қызметі – балық аулау. Мкуранга ауданының (Жағалау аймағы) жан басына шаққандағы табысы 360 000 TZS, немесе 276,9 АҚШ доллары (күн сайын 0,75 АҚШ доллары) құрайды.

Инфрақұрылым

Ауданның аумағында 2 қорғалған бұлақ, 133 жаңбыр суын жинау жүйесі, 14 өзен, 477 қабырғалы құдық және 154 терең құдық бар. Аудандық кеңес қазіргі 51 пайыздық көрсеткіштен кем дегенде 21 пайызға таза және қауіпсіз суға қолжетімділікті арттыру үшін көп күш салуда. Бұл бастамалар "Fast Wins" қоры және AMREF сияқты аудандық кеңестің дамуына көмектесетін басқа да серіктестердің қолдауымен іске асырылатын болады. Сонымен қатар, аудан Дүниежүзілік банктың "Су секторын дамыту бағдарламасы" аясында Бупу және Ньямато округтеріндегі 10 таңдалған ауылда 10 сумен жабдықтау жобасын жүзеге асыруда.

Су

Мкуранга ауданында су ресурстары мол, бірақ су және санитариямен байланысты аурулар жиі кездеседі, сондай-ақ судың ластануы да байқалады. Мкуранга Танзаниядағы құбырлы немесе қорғалған су көздеріне қол жеткізу жағынан ең қиын аудандардың бірі болып табылады, тек 9% үй шаруашылығының ішуге жарамды суға қол жеткізімі бар (Танзания Біріккен Республикасы, 2005). 2002 жылы үйлердің 40%-дан азында дәретхана болды, себебі кедей отбасылар үшін құмды, құлайтын топыраққа дәретхана салу қиындық тудырды. 2002 жылы қабылданған Аудандық интеграцияланған жағалауды басқару (ICM) іс-қимыл жоспарында адамдардың жағажайды дәретхана ретінде пайдалануы және қоқыс тастауы негізгі мәселелердің бірі екені атап көрсетілген. Халық денсаулығы мен санитарияны реттейтін ережелер мен қағидалар үнемі орындалмайды.

Ауыл шаруашылығы

Мкуранга аймағында егілетін азық-түлік өнімдерінің басым бөлігін жүгері, маниока, тәтті картоп және басқа да бұршақ тұқымдас дақылдар құрайды, ал кашу жаңғағы, кокос жаңғағы және апельсин, ананас, манго, құмарлық жемісі және қарбыз сияқты тропикалық жемістер коммерциялық мақсаттарда өсіріледі. Халықтың шамамен 80%-ы ауыл шаруашылығымен айналысады. Орташа есеппен 48 000 шаруашылық ауыл шаруашылығымен шұғылданады деп есептеледі. Маниока – ауданда егілетін ең маңызды қосалқы азық-түлік дақылы және ол жерде көбінесе өсірілетін маңызды ауыл шаруашылығы дақылының бірі. Үкімет өкілдері осы дақылды өсіруге ерекше мән береді, себебі ол қазіргі қолайсыз ауа райына төтеп бере алады; жауын-шашын аз болған кезде маниока (құрғақшылыққа төзімді дақыл) қоғам үшін маңызды азық-түлік көзіне айналады. Маниокадан кейін күріш – жергілікті халық өсіретін екінші маңызды дәнді дақыл. Ол ылғалды және суарылатын жерлерде, әсіресе Яваева ауылында өсіріледі. Күріш өсірушілер жергілікті тұқымдық сорттарды қолданады. Ауданның жалпы аумағының 0,7%-ы, яғни 17 150 гектары күріш өсіруге жарамды. Дегенмен, осы гектарлардың тек 254-і ғана қазіргі уақытта ауыл шаруашылығына пайдаланылуда, ал суғаруға дайын жерлердің 99%-ы толыққанды қолданылмай отыр. Аудан тұрғындары мал өсірумен де айналысады: ірі қара, ешкі, қой және тауық өсіріледі. (HPT) Heifer Project Tanzania жобасының жұмысының арқасында, фермерлерге сүтті мал беріліп, оларға жас төл беру арқылы көмек көрсетілді, нәтижесінде Мкуранга ауданында сүтті мал шаруашылығы кеңінен дамып келеді. Бұдан өзге, бұл желі фермерлерді сүтті ешкілермен және вакциналармен қамтамасыз етеді.

Сауда

Мкуранга аудандық кеңесінде түрлі шағын және орта кәсіпорындар бар, олардың ішінде көтерме сауда орындары, бөлшек сауда дүкендері, диірмен жабдықтары, мейрамханалар, етханалар, дәріханалар, гараждар, жанармай құю станциялары, қонақ үйлер, жергілікті барлар, тұз шаруашылықтары, аппараттық тауарлар дүкендері, мал сою орындары және барлар, әсіресе Дар-эс-Салам облысына шектес аймақтарда. Ауданның өзге де тамақ өнімдеріне арахис, тәтті картоп, ямс және жемістер (қауын, манго, апельсин, лимон және мандарин) жатады. Шағын шаруалар оларды өсіреді, ал өнімдер аудандық базарларда және Дар-эс-Саламда сатылады.

Туризм

Қазіргі уақытта ауданда Ұлттық парктері мен аң ауру қорықтары жоқ. Дегенмен, ауданда көптеген арыстан отбасылары, су толып жатқан жерлерде тіршілік ететін крокодилдер, тұншықтырылған суқоймалары бар аймақтарда бегемоттар және басқа да ұсақ жануарлар бар. Сонымен қатар, аудан Селус аң ауру қорығынан басталатын жануарлар дәлізін қамтиды, онда жабайы жануарлардың кейде кесіп өтетінін көруге болады. Алайда, ауданның ең танымал орны – Викинду орман қорығы, онда далалық қуырылған күнқұсы мен қызыл орман дуикері мекендейді, екеуі де ауданның ресми емес символдары болып табылады.

Балық аулау

Мкуранга ауданында ірі балық шаруашылығы саласы дамыған, ол қауымдастық үшін қолжетімді және қоректік заттарға толы ақуыздың маңызды көзі болып табылады. Темекеден Руфиджи аудандарына дейін созылған Мкуранганың жағалау сызығының ұзындығы шамамен 90 километрді құрайды. Бұл аудан, Танзанияның көптеген жағалау аймақтары сияқты, коралл рифтерімен, мангр ормандарымен және мол балық қорымен қамтамасыз етілген. Шунгубвени, Мпафу, Керекесе, Кисиджу, Пвани, Мдимни, Магава және Кифумангао – балық аулау негізгі кәсіп екендігімен ерекшеленетін жеті жағалау елді мекені. Мкуранга ауданының балық аулау флотына бес арал кіреді: Квале аралы, Кома аралы, Пемба Джу аралы, Чокаа аралы және Солтүстік Фанжове аралы. Осының нәтижесінде, Мкурангада қазір балық аулауға танымал бірнеше орын бар. Балық аулаудың негізгі түсіру орны – Кисиджу Пвани, ол ауданның он ресми түсіру орнының бірі. Балық түсіру туралы мәліметтер осы жерде ғана тіркеледі. Ауданның жалпы балық аулау көлемінің шамамен 98%-ын кәсіби балықшылар аулайды. Балық аулау кемелерінің және қайықтарының шектеулі болуына байланысты, балық аулау әрекеттері жағалауға жақын, азау суларда шоғырланған.

Демография

Мкуранга ауданы – Нденгереко және Зарамо халқының тарихи отаны. 2002 жылғы ұлттық халық санағы мәліметтері бойынша, ауданда 187 428 адам тұрады, оның ішінде 91 714 ер адам және 95 714 әйел адам. Қазіргі ауданның жылдық өсім көрсеткіші 3,5% құрайтындықтан, ауданның күтілетін халқы 246 369 адамды құрайды, оның ішінде 118 257 (48%) ер адам және 128 112 (52%) әйел адам.

Денсаулық

Мкуранга аудандық кеңесінде 35 денсаулық сақтау мекемесі бар, оның ішінде 1 аурухана, 2 денсаулық сақтау орталығы, 32 диспансер. Олардың 22-сі мемлекеттік басқаруда, 5-і діни ұйымдардың басқаруында, ал 5-і жеке секторға тиесілі. Малария амбулаториялық және стационарлық ем алушылар арасында аурудың және өлім-жітімнің басты себебі болып табылады; нәрестелер мен аналардың өлім-жітімі көрсеткіші тиісінше 161/100,000 және 15/1000 құрайды. Халықтың 8%-ы ВИЧ/ЖИТС-ке шалдыққан.

Білім

Жалпы ауданда 108 бастауыш мектеп бар, оның 104-і мемлекеттік, ал 4-і жекеменшік мектеп. Аудан бойынша бастауыш мектептерде, мемлекеттік және жекеменшік мекемелерде барлығы 50174 оқушы білім алып жатыр. Мкуранга аудандық кеңесінде барлығы 31 орта мектеп бар. Олардың 10-ы жекеменшік, ал 21-і мемлекеттік мектеп, бұл жергілікті қауымдастықтың өзіндік бастамасымен құрылған.