Кіріспе

Польшалық тарихшы Марсели Гандельсман (1882–1945) – поляк тарихшысы, Варшава университетінің профессоры, орта ғасырлар тарихын зерттеуші, жаңа заман тарихшысы және тарихи әдістеме саласының маманы.

Өмір

Марсели Гандельсман 1882 жылғы 8 шілдеде Варшавада, алыс еврей тегінен таралған отбасында дүниеге келген. Ресейлік Императорлық Варшава университетінің құқық факультетін бітіргеннен кейін ол Берлинге көшіп, Унтер ден Линден университетінің тарих факультетінде оқуын жалғастырды. Алайда, 1906 жылы социалистік ұйымдарға қатысқандығы үшін оқудан шығарылды. Содан кейін Гандельсман өзінің оқуын Париж, Цюрих (онда 1908 жылы докторлық диссертациясын қорғады), Рапперсвилл, Вена және, ақырында, Лондон сияқты әртүрлі еуропалық университеттерде жалғастырды. 1915 жылы, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Варшаваға оралып, Варшава университетінде заманауи тарих профессоры болып жұмыс істеді. Ол сондай-ақ Польша Ғылым академиясының мүшесі болып тағайындалды. Ол заманының көрнекті тарихшыларының бірі болды және 1918-1939 жылдар аралығында «Тарихи шолу» журналының бас редакторы және Польша жерлерінің тарихы атласын дайындау комиссиясының төрағасы (1920-1935) қызметін атқарды. Ол сонымен қатар Париждегі Моральдық және саяси ғылымдар академиясының және Лондондағы Корольдік қоғамның мүшесі болды. Алғашқыда ортағасырлық тарихпен айналысқан Гандельсман Interbellum кезеңінде 19 ғасырғы Польшаның саяси тарихын, соның ішінде князь Адам Ежи Чарторысскийдің еңбектерін және «Hôtel Lambert» үйірмесін зерттеуге көп көңіл бөлді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Марсели Гандельсман еврей тегіне байланысты немістерден жасырын өмір сүрді. Дегенмен, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Польшадағы жер асты біліміне белсенді қатысып, Варшава университетінің құпия университетінде профессор болып жұмыс істеді. 1942 жылдан кейін «Мачей Романьский» және «Мачей Тарговский» аттарымен Отан армиясы штабының Ақпарат және насихат бюросында жұмыс істеді. 1944 жылы Гестапо оны тұтқындап, Гросс-Розен концлагеріне жіберді. Кейіннен Миттельбау-Дора концлагеріне ауыстырылып, 1945 жылғы 20 наурызда қаза тапты.

Студенттер

Оның студенттерінің арасында Станислав Арнольд, Артур Эйзенбах, Александр Гиештор, Стефан Киниевич, Тадеуш Мантейфель, Эмануэль Рингельблум және Миечислав Живчинский секілді көптеген көрнекті тұлғалар болды.