Кіріспе
Қарулы белдеу – әскери кеменің корпусына немесе ішкі жағына орнатылған, әдетте линкорлар, шайқас крейсерлері, крейсерлер және ұшақ тасымалдағыштарда кездесетін қалың металлдан жасалған қорғаныс қабаты. Қарулы белдеудің мақсаты – оқ-дәрілердің кеменің өзегіне жетіп зиян келтіруіне жол бермеу. Артиллериялық снаряд немесе су асты торпедасы тиген кезде, қарулы белдеу өте қалыңдығы мен беріктігі арқасында соққыны және жарылысты сіңіріп алады, немесе оқты және оның жарылысын төмен бағыттап, зиянды азайтады. Әдетте, негізгі қарулы белдеу кеменің негізгі палубасынан бастап, су сызығынан төменге дейінгі бөлігін қорғайды. Егер қарулы белдеу сыртқы корпусты құрамай, ішкі жағына орнатылса, қорғанысты арттыру үшін ол еңіс бұрышпен орнатылады.
Belt armor is a layer of heavy metal armor plated onto or within the outer hulls of warships, typically on battleships, battlecruisers and cruisers, and aircraft carriers. The belt armor is designed to prevent projectiles from penetrating to the heart of a warship. When struck by an artillery shell or underwater torpedo, the belt armor either absorbs the impact and explosion with its sheer thickness and strength, or else uses sloping to redirect the projectile and its blast downwards. Typically, the main armor belt covers the warship from its main deck down to some distance below the waterline. If, instead of forming the outer hull, the armor belt is built inside the hull, it is installed at a sloped angle for improved protection, as described above.
Торпеданың қалқасы
Көбінесе негізгі белдеудің броньды пластиналары негізгі белдеуден бірнеше метр қашықтықта орналасқан торпедалық бөгеумен күшейтілді, бұл негізгі белдеу тесілген жағдайда да кеменің су өткізбейтін қауіпсіздігін сақтауға арналған. Сонымен қатар, кейбір конструкцияларда негізгі белдеудің сыртындағы кеңістіктер жанар май, теңіз суы немесе таза су сақтауға арналған резервуарлармен толтырылды. Бұл резервуарлардағы сұйықтықтар жарылыс толқынының күшін жұтады немесе таратып жібереді. Басқа конструкцияларда сыртқы кеңістіктер бос қалдырылып, алғашқы жарылыс толқынының бір бөлігін таратуға мүмкіндік берілді, ал ішкі сұйық қабаттары сынықтарды сіңіріп, соққы толқынын кеңірек аумаққа таратты. Резервуарлардан ағып шығу және келіп түсетін теңіз суын болдырмау үшін, брондалған бөгеу сұйықтықтың кемеге енуіне кедергі келтірді. Бұл көп қабатты конструкция Тирпиц және Король Георг V кемелерінің кескіндерінде көрсетілген. Соғыс кемесі су астында торпедалармен ғана емес, сонымен қатар нысанаға өте жақын жерге құлайтын ауыр теңіз артиллериясының снарядтарынан да зардап шегуі мүмкін. Мұндай снарядтар, әдетте бронебойғыш снарядтар (АП снарядтары) болып табылады және қысқа су жолынан өтіп, су сызығынан төменге кемеге тие алады. 1914 жылы стандартты АП снарядтары сыртқы пластинаны тесіп, торпеда сияқты бұзушы күшпен жарылатыны күтілді. Алайда, 1940 жылдарға қарай АП снарядтарының технологиясы дамып, жарылыстан бұрын тереңдеу енуге мүмкіндік беретін кешіктірілген қозғалтқыштар енгізілді. Мұндай АП снарядтары кеме корпусын бұзу кезінде торпедаға қарағанда кішірек тесік жасайды, бірақ корпустағы белдеуден тыс жерде жарылуы машина бөлімдеріне және қосымша журналдарға сынықтармен зақым келтіруі мүмкін, бұл су өткізбейтін қауіпсіздікті бұзып, судың прогрессивті жиналуына әкелуі мүмкін. Оқтан және торпедалардан қорғауды жақсарту үшін торпеда белдеуі мен корпус арасына ауа кеңістігі қосылуы мүмкін, бұл соғыс кемесінің жүзу қабілетін арттырады.
A warship can be seriously damaged underwater not only by torpedoes, but also by heavy naval artillery shells that plunge into the ocean very close to the targeted ship. Such shells which are usually armor piercing shells (AP shells) can pass through a short stretch of water and strike the warship some distance below the waterline. In 1914 typical AP shells were expected to punch a hole in the exterior plate and detonate there with a destructive effect similar to a torpedo. However by the 1940s, advances in AP shell technology incorporated delayed fuses which give AP shells deep penetration capability before exploding; such AP shells will typically make a smaller hole than a torpedo in breaching a ship's hull, but detonating beyond the belt in the hull can cause splinter damage to machinery spaces and secondary magazines, which in turn compromises watertight integrity and encourages progressive flooding. To improve protection against both shells and torpedoes, an air space can be added between the torpedo belt and the hull to increase the buoyancy of the warship.
Белдікті қаптаманы сұйыту
Кейбір әскери кемелердің белдік бронясы оқ-дәріден қорғану үшін қажетті деңгейден жұқа болып келеді. Бұл, әсіресе, ұрыс крейсерлері мен авианосецтерде, олардың салмағын азайту арқылы үдеуі мен жылдамдығын арттыру мақсатында жиі кездеседі. Тағы бір себеп – кемелердің суыру салмағына қатысты шарттармен белгіленген шектеулерді орындау қажеттігі. Мұндай тәсілдердің бірі – «барлығы немесе ештеңе» брондау, онда кеменің шайқастағы жұмысы үшін маңызды емес деп есептелген аймақтардан белдік бронясы алынып тасталады. Мұндай процестердің нәтижесінде қол жеткізілген маневрлік қабілет, жауға тез шабуыл күшін жеткізуге тырысатын шабуылдық кемелер үшін зор артықшылық болып табылады. Авианосецтерде маневрлік қабілет ұшақтарды орналастыру және қайтару кезінде пайдаланылады. Ұшақтар желге қарсы бағытта ұшу және қону кезінде оңайырақ көтеріледі және қонады, сондықтан авианосец екі маневрдің барысында да желге қарсы жылдамдықты ұстайды, бұл ұшып-қонуды қауіпсіз және ыңғайлы етеді. Осы мақсатта, дерлік барлық ірі авианосецтердің жылдамдығы 30 түйін немесе одан да жоғары болды, мысалы, 1927 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қосылған «Лексингтон» мен «Саратога» екінші және үшінші авианосецтер. Басқа соғыс кемелеріне қарағанда, авианосецтер секіру бомбалаушылары мен торпедалық бомбалаушылардың қатеріне көбірек ұшырауы күтілгеніне қарамастан, олардың белдік бронясы одан да жұқа болды. Ұрыс кемелерінен және ұрыс крейсерлерінен айырмашылығы, авианосецтер басқа су үстіндегі кемелерден торпедалар мен теңіз артиллериясының шабуылына қарсы тұруға дайындалған жоқ, олар эсминецтер мен крейсерлердің сүйемелдеуімен алыс қашықтықта орналастырылды. Британдықтар өздерінің авианосецтерін брондалған ұшу палубаларымен жасады, бұл ұшақтардың санын және олардың шабуылдық және әуе күзеті мүмкіндіктерін азайтты, бірақ палуба бронясы тиімді жауынгерлік қорғаныс жүйесі құрылғанға дейін табысты пассивті қорғаныс құралы болды (мұндай жүйе үшін тиімді радар, жоғары жылдамдықты монопландар және үйлестіру қажет болды).