Кіріспе

Қарулы белдеу – әскери кеменің корпусына немесе ішкі жағына орнатылған, әдетте линкорлар, шайқас крейсерлері, крейсерлер және ұшақ тасымалдағыштарда кездесетін қалың металлдан жасалған қорғаныс қабаты. Қарулы белдеудің мақсаты – оқ-дәрілердің кеменің өзегіне жетіп зиян келтіруіне жол бермеу. Артиллериялық снаряд немесе су асты торпедасы тиген кезде, қарулы белдеу өте қалыңдығы мен беріктігі арқасында соққыны және жарылысты сіңіріп алады, немесе оқты және оның жарылысын төмен бағыттап, зиянды азайтады. Әдетте, негізгі қарулы белдеу кеменің негізгі палубасынан бастап, су сызығынан төменге дейінгі бөлігін қорғайды. Егер қарулы белдеу сыртқы корпусты құрамай, ішкі жағына орнатылса, қорғанысты арттыру үшін ол еңіс бұрышпен орнатылады.

Торпеданың қалқасы

Көбінесе негізгі белдеудің броньды пластиналары негізгі белдеуден бірнеше метр қашықтықта орналасқан торпедалық бөгеумен күшейтілді, бұл негізгі белдеу тесілген жағдайда да кеменің су өткізбейтін қауіпсіздігін сақтауға арналған. Сонымен қатар, кейбір конструкцияларда негізгі белдеудің сыртындағы кеңістіктер жанар май, теңіз суы немесе таза су сақтауға арналған резервуарлармен толтырылды. Бұл резервуарлардағы сұйықтықтар жарылыс толқынының күшін жұтады немесе таратып жібереді. Басқа конструкцияларда сыртқы кеңістіктер бос қалдырылып, алғашқы жарылыс толқынының бір бөлігін таратуға мүмкіндік берілді, ал ішкі сұйық қабаттары сынықтарды сіңіріп, соққы толқынын кеңірек аумаққа таратты. Резервуарлардан ағып шығу және келіп түсетін теңіз суын болдырмау үшін, брондалған бөгеу сұйықтықтың кемеге енуіне кедергі келтірді. Бұл көп қабатты конструкция Тирпиц және Король Георг V кемелерінің кескіндерінде көрсетілген. Соғыс кемесі су астында торпедалармен ғана емес, сонымен қатар нысанаға өте жақын жерге құлайтын ауыр теңіз артиллериясының снарядтарынан да зардап шегуі мүмкін. Мұндай снарядтар, әдетте бронебойғыш снарядтар (АП снарядтары) болып табылады және қысқа су жолынан өтіп, су сызығынан төменге кемеге тие алады. 1914 жылы стандартты АП снарядтары сыртқы пластинаны тесіп, торпеда сияқты бұзушы күшпен жарылатыны күтілді. Алайда, 1940 жылдарға қарай АП снарядтарының технологиясы дамып, жарылыстан бұрын тереңдеу енуге мүмкіндік беретін кешіктірілген қозғалтқыштар енгізілді. Мұндай АП снарядтары кеме корпусын бұзу кезінде торпедаға қарағанда кішірек тесік жасайды, бірақ корпустағы белдеуден тыс жерде жарылуы машина бөлімдеріне және қосымша журналдарға сынықтармен зақым келтіруі мүмкін, бұл су өткізбейтін қауіпсіздікті бұзып, судың прогрессивті жиналуына әкелуі мүмкін. Оқтан және торпедалардан қорғауды жақсарту үшін торпеда белдеуі мен корпус арасына ауа кеңістігі қосылуы мүмкін, бұл соғыс кемесінің жүзу қабілетін арттырады.

Белдікті қаптаманы сұйыту

Кейбір әскери кемелердің белдік бронясы оқ-дәріден қорғану үшін қажетті деңгейден жұқа болып келеді. Бұл, әсіресе, ұрыс крейсерлері мен авианосецтерде, олардың салмағын азайту арқылы үдеуі мен жылдамдығын арттыру мақсатында жиі кездеседі. Тағы бір себеп – кемелердің суыру салмағына қатысты шарттармен белгіленген шектеулерді орындау қажеттігі. Мұндай тәсілдердің бірі – «барлығы немесе ештеңе» брондау, онда кеменің шайқастағы жұмысы үшін маңызды емес деп есептелген аймақтардан белдік бронясы алынып тасталады. Мұндай процестердің нәтижесінде қол жеткізілген маневрлік қабілет, жауға тез шабуыл күшін жеткізуге тырысатын шабуылдық кемелер үшін зор артықшылық болып табылады. Авианосецтерде маневрлік қабілет ұшақтарды орналастыру және қайтару кезінде пайдаланылады. Ұшақтар желге қарсы бағытта ұшу және қону кезінде оңайырақ көтеріледі және қонады, сондықтан авианосец екі маневрдің барысында да желге қарсы жылдамдықты ұстайды, бұл ұшып-қонуды қауіпсіз және ыңғайлы етеді. Осы мақсатта, дерлік барлық ірі авианосецтердің жылдамдығы 30 түйін немесе одан да жоғары болды, мысалы, 1927 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қосылған «Лексингтон» мен «Саратога» екінші және үшінші авианосецтер. Басқа соғыс кемелеріне қарағанда, авианосецтер секіру бомбалаушылары мен торпедалық бомбалаушылардың қатеріне көбірек ұшырауы күтілгеніне қарамастан, олардың белдік бронясы одан да жұқа болды. Ұрыс кемелерінен және ұрыс крейсерлерінен айырмашылығы, авианосецтер басқа су үстіндегі кемелерден торпедалар мен теңіз артиллериясының шабуылына қарсы тұруға дайындалған жоқ, олар эсминецтер мен крейсерлердің сүйемелдеуімен алыс қашықтықта орналастырылды. Британдықтар өздерінің авианосецтерін брондалған ұшу палубаларымен жасады, бұл ұшақтардың санын және олардың шабуылдық және әуе күзеті мүмкіндіктерін азайтты, бірақ палуба бронясы тиімді жауынгерлік қорғаныс жүйесі құрылғанға дейін табысты пассивті қорғаныс құралы болды (мұндай жүйе үшін тиімді радар, жоғары жылдамдықты монопландар және үйлестіру қажет болды).