Зеңбіреулі оқ-дәрілер тарихы және түрлері

Кіріспе

Қару-жараққа тесіп өтуге арналған оқ-дәрі түрі.

Қару-жараққа тесіп өтетін оқ-дәрі (АП) – қару-жарақ қорғанысын тесіп өтуге арналған оқ-дәрі түрі, көбінесе теңіз кемелерінің қаруы, дене бронясы, көліктердің бронясы кіреді. Қару-жарақ тесуші снарядтардың алғашқы маңызды қолданылуы – көптеген соғыс кемелерінің қалың бронясын жеңіп, олардың жеңіл броняланған ішкі бөліктеріне зиян келтіру болды. 1920 жылдардан бастап, танкке қарсы күресте броняны бұзу қабілетіне ие қарулар қажет болды. 20 мм-ден кіші АП оқтары жеңіл броняланған нысаналарға, мысалы, дене броняларына, оқтан қорғалған шыныға және жеңіл броняланған көліктерге арналған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде танк бронясы жетілдірілген кезде, танкке қарсы оқтар үлкен қабықшаның ішінде кішірек, бірақ тығыз тесіп өтетін бөлікті пайдалана бастады, олар өте жоғары бастапқы жылдамдықпен атылды. Қазіргі заманғы тесіп өтетін элементтер – вольфрам немесе таусылған уран (DU) сияқты тығыз материалдан жасалған ұзын цилиндр тәрізді бөліктер, олар соңғы баллистиканы одан әрі жақсартады.

Тарих

1850-ші жылдардың соңында қалың темір бронясы бар темір кемелер жасала бастады. Бұл броня сол кезде қолданылып жүрген дөңгелек құйма темір оқтарға да, жақында жасалған жарылғыш снарядтарға да дерлік өткір болды. Осы мәселені шешуге алғашқы қадамды майор сэр У. Паллизер жасады. Ол Паллизер оғы арқылы ұштарғыш құйма темір оқтың ұшын қатайту әдісін ойлап тапты. Оқтың ұшын төмен қаратып құйып, басын темір қалыпта жасағанда, ыстық металл күрт суытылып, өте қатты болды (Мартенсит фазалық түрлену арқылы деформацияға төзімділік), ал қалыптың қалған бөлігі құмнан жасалғандықтан металл баяу суып, оқтың корпусы берік болды. Пішінді зарядты снарядтарды швейцарлық өнертапқыш Генри Мохаупт халықаралық деңгейде насихаттады және соғысқа дейін осы қаруды көрсетті. 1939 жылға дейін Мохаупт өзінің өнертабысын британдық және француздық қару-жарақ басқармаларына көрсетті. Соғыс кезінде француздар Генри Мохаупттың технологиясын АҚШ-тың қару-жарақ департаментіне жеткізді, олар оны АҚШ-қа шақырды, онда ол базука жобасы бойынша кеңесші ретінде жұмыс істеді. 1940 жылдың ортасына қарай Германия алғашқы HEAT снарядын ұсынды, ол 7,5 см калибрлі Kw.K.37 L/24 Panzer IV танкысымен және Stug III өзі жүретін артиллериялық қондырғысымен (7,5 см Gr.38 Hl/A, кейінгі B және C нұсқалары) атылды. 1941 жылдың ортасында Германия HEAT мылтық гранаталарын шығара бастады, алдымен парашютистерге, ал 1942 жылы әскердің қатарлық бөлімдеріне берілді. 1943 жылы Püppchen, Panzerschreck және Panzerfaust енгізілді. Panzerfaust және Panzerschreck немесе «танктерге қарсы үрей» неміс жаяу әскеріне, британдық PIAT-тан айырмашылығы, 50-150 метр қашықтықтан кез келген танкты салыстырмалы түрде оңай пайдалану және оқыту арқылы жоюға мүмкіндік берді. Британдықтар жасаған және қолданған алғашқы HEAT қаруы – 2 ½ дюймдік (63,5 мм) тостаған ілгіші бар мылтық гранатасы, британдық No. 68 АТ гранатасы 1940 жылы британдық армияға берілді. 1943 жылы PIAT жасалды; HEAT жарылғыш бөлігі және иінтірек минометінен тұратын жүйе. Салмақты болғанымен, бұл қару британдық жаяу әскеріне қашықтықтан бронетехникаға шабуыл жасауға мүмкіндік берді; алдыңғы магниттік қол гранаталары мен миналары оларды өзін-өзі құрбан етуге мәжбүрледі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдықтар Манро эффектісін жарылғыш заттардағы қуыс эффектісі деп атады.

The late 1850s saw the development of the ironclad warship, which carried wrought iron armour of considerable thickness. This armour was practically immune to both the round cast iron cannonballs then in use and to the recently developed explosive shell. The first solution to this problem was effected by Major Sir W. Palliser, who, with the Palliser shot, invented a method of hardening the head of the pointed cast iron shot. By casting the projectile point downwards and forming the head in an iron mold, the hot metal was suddenly chilled and became intensely hard (resistant to deformation through a Martensite phase transformation), while the remainder of the mold, being formed of sand, allowed the metal to cool slowly and the body of the shot to be made tough Shaped charge warheads were promoted internationally by the Swiss inventor Henry Mohaupt, who exhibited the weapon before World War II. Before 1939, Mohaupt demonstrated his invention to British and French ordnance authorities. During the war, the French communicated Henry Mohaupt's technology to the U. S. Ordnance Department, who invited him to the US, where he worked as a consultant on the bazooka project. By mid 1940, Germany had introduced the first HEAT round to be fired by a gun, the 7.5 cm fired by the Kw. K.37 L/24 of the Panzer IV tank and the Stug III self propelled gun (7.5 cm Gr.38 Hl/A, later editions B and C). In mid 1941, Germany started producing HEAT rifle grenades, first issued to paratroopers and by 1942 to regular army units. In 1943, the Püppchen, Panzerschreck and Panzerfaust were introduced. The Panzerfaust and Panzerschreck or 'tank terror' gave the German infantryman the ability to destroy any tank on the battlefield from 50–150 m with relative ease of use and training, unlike the UK PIAT. The first British HEAT weapon to be developed and issued was a rifle grenade using a 2 1/2 inch (63.5 mm) cup launcher on the end of the barrel; the British No. 68 AT grenade issued to the British army in 1940. By 1943, the PIAT was developed; a combination of a HEAT warhead and a spigot mortar delivery system. While cumbersome, the weapon at last allowed British infantry to engage armour at range; the earlier magnetic hand mines and grenades required them to approach suicidally close. During World War II, the British referred to the Munroe effect as the cavity effect on explosives.

Қаруды бұзатын қатты оқ

Қаруды тесіп өтетін қатты снарядтар қарапайым немесе құрама, қатты снарядтар болуы мүмкін, бірақ олар көбінесе қаруды тесу қабілетін жанғыш қабілетпен үйлестіреді. Жалынды қоспа әдетте қақпақ пен тесіп өтетін ұшы арасында, артқы жағындағы қуыста немесе екеуінің де комбинациясында орналасады. Егер снарядта трассер болса, артқы қуыс көбінесе трассерлік қоспаны орналастыру үшін қолданылады. Ірі калибрлі снарядтар үшін трассер артқы тығынның созылмасына орналастырылуы мүмкін. Қатты (құрама емес / қатты түйіршікті) зеңбірекпен атылатын снарядтарды белгілеу үшін қолданылатын жиі қолданылатын аббревиатуралар: AP, AP T, API және API T; мұнда "T" – "трассерді", ал "I" – "жалынды" білдіреді. Жарылғыш заттар мен басқа да баллистикалық құрылғыларды қамтитын күрделі, құрама снарядтар қаруды тесіп өтетін снарядтар деп аталады.

АБ

Екінші дүниежүзілік соғыстың басында жоғары жылдамдықты қарудан атылған, қақпағы жоқ бронебойғыш (АП) снарядтары жақын қашықтықта (100 м) өз калибрінен екі есеге дейін тесіп өте алатын. Ал ұзақ қашықтықта (500–1000 м) бұл көрсеткіш нашар баллистикалық формасы мен кішкентай диаметрлі снарядтардың жоғары соққысынан 1,5–1,1 калибрге дейін төмендеді. 1942 жылдың қаңтар айында Артур Э. Шнелл 20 мм және 37 мм бронебойғыш снарядтар үшін 500 тонналық қысыммен болаттан жасалған таяқшаны престеу әдісін әзірледі. Бұл снарядтың конустық бөлігінде тегіс «ағын сызықтарын» жасады, бұл снарядтың броньға тікелей мұрын бөлігімен ұруына мүмкіндік берді. Соғыстың соңына қарай, ірі калибрлі, жоғары жылдамдықты (75–128 мм) қарулардан жақын қашықтықта (100 м) атылған АПККК снарядтары өз калибріне қатысты броньдың әлдеқайда қалың қабатын (2,5 есе) тесіп өте алды, сондай-ақ ұзақ қашықтықта (1500–2000 м) қалыңдығы 2–1,75 есеге тесіп өтетін. Жақсы аэродинамикаға қол жеткізу үшін АП снарядтарына соққы күшін азайту және орташа және ұзақ қашықтықтағы соққы жылдамдығын арттыру үшін баллистикалық қақпақтар қойылды. Баллистикалық қақпақтың іші қуыс болды және снаряд нысанаға тиген кезде бөлініп түсті. Бұл снарядтар бронебойғыш баллистикалық қақпақты (АПБК) снарядтар деп жіктелді. Бронебойғыш, қақпақты снарядтар 1900-жылдардың басында жасалған және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық және неміс флоттарында қолданылды. Снарядтардың корпусы негізінен никельді болаттан жасалған, ішінде жарылғыш зат орналасқан және ауыр броньды тесуге арналған қатты болаттан жасалған мұрын бөлігімен жабдықталған. Қатты болаттан жасалған плитаға жоғары жылдамдықпен соққанда снарядқа айтарлықтай күш түсірілді және стандартты бронебойғыш снарядтар, әсіресе көлбеу бұрыштарда, тесіп өтудің орнына сынып қалуға бейім болды, сондықтан снарядты жасаушылар снарядтың мұрын бөлігіне жұмсақ болаттан жасалған қақпақ қосты. Иілгіш жұмсақ болат соққы кезінде деформацияланып, снаряд корпусына түсетін соққыны азайтады. Снаряд конструкциясы әр түрлі болды, кейбіреулері қуыс, ал кейбіреулері қатты қақпақтармен жабдықталған. Ең жақсы өнімділігімен тесіп өтетін қақпақтар өте аэродинамикалық болмағандықтан, содан кейін қарсылықты азайту үшін қосымша баллистикалық қақпақ орнатылды. Нәтижесінде алынған снарядтар бронебойғыш қақпақты баллистикалық қақпақты (АПБКК) снарядтар деп жіктелді. Құрғақ баллистикалық қақпақ снарядқа өткір нүкте берді, бұл соққыны азайтып, соққы кезінде бөлініп түсті.

Early WWII era uncapped armour piercing (AP) projectiles fired from high velocity guns were able to penetrate about twice their calibre at close range (100 m). At longer ranges (500–1,000 m), this dropped 1.5–1.1 calibres due to the poor ballistic shape and higher drag of the smaller diameter early projectiles. In January 1942 a process was developed by Arthur E. Schnell for 20 mm and 37 mm armour piercing rounds to press bar steel under 500 tons of pressure that made more even "flow lines" on the tapered nose of the projectile, which allowed the shell to follow a more direct nose first path to the armour target. Later in the conflict, APCBC fired at close range (100 m) from large calibre, high velocity guns (75–128 mm) were able to penetrate a much greater thickness of armour in relation to their calibre (2.5 times) and also a greater thickness (2–1.75 times) at longer ranges (1,500–2,000 m). In an effort to gain better aerodynamics, AP rounds were given ballistic caps to reduce drag and improve impact velocities at medium to long range. The hollow ballistic cap would break away when the projectile hit the target. These rounds were classified as armour piercing ballistic capped (APBC) rounds. Armour piercing, capped projectiles had been developed in the early 1900s, and were in service with both the British and German fleets during World War I. The shells generally consisted of a nickel steel body that contained the burster charge and was fitted with a hardened steel nose intended to penetrate heavy armour. Striking a hardened steel plate at high velocity imparted significant force to the projectile and standard armour piercing shells had a tendency to shatter instead of penetrating, especially at oblique angles, so shell designers added a mild steel cap to the nose of the shells. The more flexible mild steel would deform on impact and reduce the shock transmitted to the projectile body. Shell design varied, with some fitted with hollow caps and others with solid ones. Since the best performance penetrating caps were not very aerodynamic, an additional ballistic cap was later fitted to reduce drag. The resulting rounds were classified as armour piercing capped ballistic capped (APCBC). The hollow ballistic cap gave the rounds a sharper point which reduced drag and broke away on impact.

SAP

Британдық қару-жарақ терминдерінің сөздігі#S. А. P. Жартылай бронебойғыш (SAP) снаряды – бұл жұмсақ болаттан жасалған қатты снаряд (көміртекті болаттан жасалған бронебойғыш снарядынан өзгеше). Олар заманауи көміртекті болаттан жасалған снарядтарға қарағанда нашар тегілу қасиеттеріне ие, бірақ арзан бағалы оқ-дәрі ретінде қолданылады.

APCR/HVAP

Қалпына келтірілетін қатаң (APCR) британдық номенклатурада, жоғары жылдамдықты бронебойғыш (HVAP) американдық номенклатурада, сондай-ақ «қатты ядролы снаряд» (Hartkernprojektil) немесе жай ғана «ядролы снаряд» (kärnprojektil) деп аталады. Бұл жоғары тығыздықты, қатты материалдан – мысалы, вольфрам карбидінен – жасалған ядросы бар, ал сырты жеңіл материалдан (мысалы, алюминий қорытпасы) жасалған толық калибрлі қабықпен оралған снаряд. Дегенмен, APCR-дің төменгі көлденең қимасының тығыздығы жоғары аэродинамикалық қарсылыққа алып келді. Вольфрам карбиді сияқты вольфрам қосылыстары аздаған мөлшерде біртекті емес және тасталатын сабот оқтарында қолданылды, бірақ бұл элемент көптеген жерлерде тапшы болды. Көптеген APCR снарядтары стандартты APCBC снаряды сияқты пішінделген (бірақ кейбір неміс Pzgr. 40 және кеңестік конструкциялары қысқаша жебеге ұқсайды), бірақ снаряд жеңілірек: сол калибрдегі стандартты бронебойғыш снарядтың салмағының жартысына дейін. Жеңіл салмағы оққа жоғары бастапқы жылдамдыққа ие болуға мүмкіндік береді. Оқтың кинетикалық энергиясы ядрода шоғырланады, демек, кішірек соққы алаңында, нысананың бронясын тесіп өтуді жақсартады. Соққыда жарылудың алдын алу үшін, БПК снарядтарындағыдай, ядро мен сыртқы баллистикалық қабық арасына соққыны жұмсартатын қақпақ орналастырылады. Алайда, снаряд жеңіл болғанымен, жалпы көлемі бірдей болғандықтан, оның баллистикалық қасиеттері нашар, ал ұзақ қашықтықта жылдамдығы мен дәлдігі төмендейді. APCR-дің орнына APDS келді, ол оқ түтікшенің ішінде болғанда сыртқы жеңіл қорытпа қабығын қолданбайды. Жеңіл металға ендірілген ауыр, кішкентай диаметрлі тесік жасау концепті кейіннен шағын қарудың бронебойғыш, жартылай бронебойғыш жанар-жағармай және HEIAP оқтарында қолданылды.

АПДҚ

Маңызды бронебойғыш жетістік – бронебойғыш саботпен тасталатын оқ (APDS). Алғашқы нұсқасын француздық Эдгар Брандт компаниясындағы инженерлер жасады. Ол екі калибрде (75 мм/57 мм – 75 мм Mle1897/33 танкіге қарсы зеңбірегі үшін, 37 мм/25 мм – бірнеше 37 мм зеңбірек түрлері үшін) 1940 жылғы француз-неміс келісіміне дейін қолданысқа енгізілді. Эдгар Брандт инженерлері Ұлыбританияға эвакуацияланып, ондағы APDS әзірлеу жұмыстарына қосылды, бұл концепцияның және оны іске асырудың маңызды жетістіктеріне әкелді. APDS оқ-дәрісін 1941-1944 жылдары Ұлыбританияда Л. Пермуттер және С.У. Коппок, Қару-жарақ зерттеу бөлімінің екі конструкторы әзірледі. 1944 жылдың ортасында APDS оқ-дәрісі алғаш рет Ұлыбританияның QF 6 pdr танкіге қарсы зеңбірегінде, ал кейін 1944 жылдың қыркүйегінде QF 17 pdr танкіге қарсы зеңбірегінде пайдалануға берілді. Идея – әсер ету жылдамдығын және бронебойғыштықты арттыру үшін күштірек және тығыз материалды кішкентай өлшемде, демек, аз кедергімен пайдалану. Бронебойғыш концепциясы нысананың қалыңдығынан артық бронебойғыштық қабілетін талап етеді. Бронебойғыш – нысанаға мүмкіндігінше терең бойлап, максималды энергияны жеткізе алатын жоғары тығыздықты материалдан жасалған сүйір масса. Жалпы, бронебойғыш оқтың бронебойғыштық қабілеті оның кинетикалық энергиясымен және сол энергияның шағын аумақта шоғырлануымен артады. Осылайша, бронебойғыш күшті арттырудың тиімді жолы – оқтың жылдамдығын арттыру. Дегенмен, жоғары жылдамдықпен броняға тигенде соққы күші артады. Материалдардың соққыға төзімділігінің шегі бар, одан асып кетсе, олар сынып немесе ыдырайды. Жоғары соққы жылдамдықтарында болат бронебойғыш оқтар үшін жеткілікті материал емес. Вольфрам және вольфрам қорытпалары жоғары соққыға төзімділігі мен сынуға төзімділігі, сондай-ақ жоғары балқу және қайнау температурасының арқасында тіпті жоғары жылдамдықты бронебойғыш оқтарда қолдануға жарамды. Олардың тығыздығы да өте жоғары. Ұшақтар мен танктердің оқтары кейде кемітілген ураннан жасалған өзекті пайдаланады. Кемітілген ураннан жасалған бронебойғыштардың пирофорлық қасиеттері бар және соққы кезінде өзін-өзі кеңейтеді, нәтижесінде нысананың бронясының ең аз аумағына бағытталған қатты жылу мен энергия пайда болады. Кейбір оқтар қалың броняны тесуге көмектесетін жарылғыш немесе жанғыш ұштарды да пайдаланады. Жоғары жарылғыш жанғыш/бронебойғыш оқ-дәрілер вольфрам карбидінен жасалған бронебойғышты жанғыш және жарылғыш ұшымен біріктіреді. Энергияны шоғырландыру үшін кішкентай диаметрлі вольфрамнан жасалған снаряд, сыртынан жеңіл материалдан жасалған қаптамамен (сабот – француз тілінен «ағаш аяқ киім») қоршалған. Бұл комбинация кішкентай диаметрлі (демек, төмен масса/аэродинамикалық кедергі/бронебойғыштық кедергісі) снарядты үлкен аудандағы ұшқыш газдардың итеру күшімен атуға мүмкіндік береді, демек, үлкен итеру күші мен кинетикалық энергия. Оқпаннан шыққаннан кейін сабот центробегтік және аэродинамикалық күштердің әсерінен алынып тасталады, бұл снарядқа ұшу кезінде кедергісіз болуға мүмкіндік береді. Белгілі бір калибр үшін APDS оқ-дәрісін қолдану зеңбіректердің танкіге қарсы тиімділігін екі есеге арттыра алады.

An important armour piercing development was the armour piercing discarding sabot (APDS). An early version was developed by engineers working for the French Edgar Brandt company, and was fielded in two calibres (75 mm/57 mm for the 75 mm Mle1897/33 anti tank gun, 37 mm/25 mm for several 37 mm gun types) just before the French German armistice of 1940. The Edgar Brandt engineers, having been evacuated to the United Kingdom, joined ongoing APDS development efforts there, culminating in significant improvements to the concept and its realization. The APDS projectile type was further developed in the United Kingdom between 1941 and 1944 by L. Permutter and S. W. Coppock, two designers with the Armaments Research Department. In mid 1944 the APDS projectile was first introduced into service for the UK's QF 6 pdr anti tank gun and later in September 1944 for the QF 17 pdr anti tank gun. The idea was to use a stronger and denser penetrator material with smaller size and hence less drag, to allow increased impact velocity and armour penetration. The armour piercing concept calls for more penetration capability than the target's armour thickness. The penetrator is a pointed mass of high density material that is designed to retain its shape and carry the maximum possible amount of energy as deeply as possible into the target. Generally, the penetration capability of an armour piercing round increases with the projectile's kinetic energy and also with concentration of that energy in a small area. Thus, an efficient means of achieving increased penetrating power is increased velocity for the projectile. However, projectile impact against armour at higher velocity causes greater levels of shock. Materials have characteristic maximum levels of shock capacity, beyond which they may shatter, or otherwise disintegrate. At relatively high impact velocities, steel is no longer an adequate material for armour piercing rounds. Tungsten and tungsten alloys are suitable for use in even higher velocity armour piercing rounds, due to their very high shock tolerance and shatter resistance, and to their high melting and boiling temperatures. They also have very high density. Aircraft and tank rounds sometimes use a core of depleted uranium. Depleted uranium penetrators have the advantage of being pyrophoric and self sharpening on impact, resulting in intense heat and energy focused on a minimal area of the target's armour. Some rounds also use explosive or incendiary tips to aid in the penetration of thicker armour. High explosive incendiary/armour piercing ammunition combines a tungsten carbide penetrator with an incendiary and explosive tip. Energy is concentrated by using a reduced diameter tungsten shot, surrounded by a lightweight outer carrier, the sabot (a French word for a wooden shoe). This combination allows the firing of a smaller diameter (thus lower mass/aerodynamic resistance/penetration resistance) projectile with a larger area of expanding propellant "push", thus a greater propelling force and resulting kinetic energy. Once outside the barrel, the sabot is stripped off by a combination of centrifugal force and aerodynamic force, giving the shot low drag in flight. For a given calibre, the use of APDS ammunition can effectively double the anti tank performance of a gun.

АПФСДС

Қаруды тесуші, қанатты тұрақтандырылған, саботтан босатылатын (APFSDS) оқ-дәрісі, ағылшын тіліндегі номенклатура бойынша, сондай-ақ "жебе тәрізді снаряд" немесе "оқ снаряд" (Pfeil Geschoss, pilprojektil, pilprosjektil) деп аталады. Бұл саботталған, кіші калибрлі, жоғары көлденең қимасы бар снаряд, әдетте ұзын тағанды тебуші (LRP) ретінде танылады. Ол баллистикалық тұрақтандыру үшін артқы бөлігінде бекітілген қанаттармен жабдықталған (аэродинамикалық соққы тұрақтандыру деп аталады). Қанатты тұрақтандыру APFSDS кіші снарядтарының, өте ұқсас спиральді тұрақтандырылған оқ-дәрі түріндегі APDS (қаруды тесуші саботтан босатылатын) оқ-дәрісіне қарағанда, кіші калибріне шаққанда әлдеқайда ұзын болуына мүмкіндік береді. Спиральді тұрақтандыруды (бойлық осьтің айналуын) пайдаланатын снарядтардың ұшуының дәлдігі үшін ұзындығы мен диаметрі (калибрі) арасындағы белгілі бір массалық қатынас қажет, дәстүрлі түрде ұзындығының диаметріне қатынасы 10-нан кем болуы керек (жоғары тығыздықты снарядтар үшін одан да көп). Спиральді тұрақтандырылған снаряд тым ұзын болса, тұрақсыз болып, ұшу кезінде құлауы мүмкін. Бұл APDS кіші снарядтарының кіші калибріне қатысты ұзындығын шектейді, бұл өз кезегінде кіші снарядтың жеткілікті кинетикалық энергияға (қашықтық пен тебуге) жеткіліксіз болмай, қаншалықты жұқа болуы мүмкін екенін шектейді. Бұл өз кезегінде снарядтың аэродинамикалық болуын шектейді (кіші калибр ауа кедергісін азайтады), соның салдарынан жылдамдығы шектеледі және т.б. Мұндай шектеулерден құтылу үшін APFSDS кіші снарядтары аэродинамикалық соққы тұрақтандыруын (бойлық осьтің айналуы жоқ) пайдаланады, ол кіші снарядтың негізіне бекітілген қанаттар арқылы жүзеге асырылады, бұл оны үлкен металл жебеге ұқсатады. APFSDS кіші снарядтары APDS снарядтарына қарағанда ұзындығы мен диаметрінің қатынасы бойынша жоғары көрсеткіштерге қол жеткізе алады, бұл өз кезегінде кіші калибрдің үлкен қатынасына (кіші калибр толық калибрге шаққанда) мүмкіндік береді, яғни APFSDS снарядтары ауа кедергісін азайту үшін өте кішкентай алдыңғы қимаға ие болуы мүмкін, соның салдарынан жылдамдығы артады, ал әлі де ұзын корпусы сақталғандықтан, ұзындығы арқылы үлкен массаға ие болады, яғни кинетикалық энергиясы артады. Жылдамдық пен кинетикалық энергия снарядтың қашықтығы мен тебу мүмкіндігін анықтайды. Бұл ұзын, жіңішке пішін көлденең қимасының тығыздығын да арттырады, бұл тебу мүмкіндігін арттырады. Ірі калибрлі (105 мм және одан жоғары) APFSDS снарядтары әдетте тегіс (рифлісі жоқ) стволдардан атылады, себебі қанатты тұрақтандыру рифльдер арқылы спиральді тұрақтандыру қажеттілігін жоққа шығарады. Негізгі APFSDS снарядтарын әдетте рифльді қарудан атқанға болмайды, себебі рифльдердің тудырған орасан зор спиралі снарядтың қанаттарын зақымдайды және жояды. Алайда, бұл мәселені саботтағы "сырғанақ жолақтарды" (саботтан еркін айналатын жолақтарды) пайдалану арқылы шешуге болады. Мұндай оқ-дәрі 1970 және 1980 жылдары жоғары калибрлі танктық пулеметтер және олармен ұқсас жүйелер үшін, мысалы, батыстық Royal Ordnance L7 және шығыстық D 10T үшін енгізілді. Алайда, мұндай қарулар 2000 жылдардың басынан бері қолданыстан шығарылғандықтан, рифльді APFSDS негізінен кішкентай және орташа калибрлі (60 мм-ден төмен) қару жүйелері үшін қолданылады, себебі олар негізінен дәстүрлі толық калибрлі оқ-дәрілерді атуға арналған және сондықтан рифльдер қажет. APFSDS снарядтары әдетте жоғары тығыздықты металл қорытпаларынан жасалады, мысалы, вольфрам ауыр қорытпаларынан (WHA) немесе кедейленген ураннан (DU); кейбір ертедегі кеңестік снарядтарында марганец болаттары қолданылған. DU қорытпалары арзан және олардан тебу мүмкіндігі жақсырақ, себебі олар тығыз және өздігінен өткірленеді. Уран сонымен қатар пирофорлы және өртеуші болуы мүмкін, әсіресе снаряд броняны кесіп өткенде тотықпаған металл ашыққа шыққанда, бірақ металлдың сынықтары мен шаңы да майданды уытты қауіптермен ластайды. АҚШ және Ресейден басқа көптеген елдерде аз уытты WHA қорытпалары артықшылыққа ие.

Armour piercing fin stabilized discarding sabot (APFSDS) in English nomenclature, alternatively called "arrow projectile" or "dart projectile" (Pfeil Geschoss, pilprojektil, pilprosjektil), is a saboted sub calibre high sectional density projectile, typically known as a long rod penetrator (LRP), which has been outfitted with fixed fins at the back end for ballistic stabilization (so called aerodynamic drag stabilization). The fin stabilisation allows the APFSDS sub projectiles to be much longer in relation to its sub calibre thickness compared to the very similar spin stabilized ammunition type APDS (armour piercing discarding sabot). Projectiles using spin stabilization (longitudinal axis rotation) requires a certain mass ratio between length and diameter (calibre) for accurate flight, traditionally a length to diameter ratio lesser than 10 (more for higher density projectiles). If a spin stabilized projectile is made too long it will become unstable and tumble during flight. This limits how long APDS sub projectiles of can be in relation to its sub calibre, which in turn limits how thin the sub projectile can be without making the projectile mass too light for sufficient kinetic energy (range and penetration), which in turn limits how aerodynamic the projectile can be (smaller calibre means less air resistance), thus limiting velocity, etc, etc. To get away from this, APFSDS sub projectiles instead use aerodynamic drag stabilization (no longitudinal axis rotation), by means of fins attached to the base of the sub projectile, making it look like a large metal arrow. APFSDS sub projectiles can thus achieve much higher length to diameter ratios than APDS projectiles, which in turn allows for much higher sub calibre ratios (smaller sub calibre to the full calibre), meaning that APFSDS projectiles can have an extremely small frontal cross section to decrease air resistance, thus increasing velocity, while still having a long body to retain great mass by length, meaning more kinetic energy. Velocity and kinetic energy both dictates how much range and penetration the projectile will have. This long thin shape also has increased sectional density, in turn increasing penetration potential. Large calibre (105+ mm) APFSDS projectiles are usually fired from smoothbore (unrifled) barrels, as the fin stabilization negates the need for spin stabilization through rifling. Basic APFSDS projectiles can traditionally not be fired from rifled guns, as the immense spinning caused by the rifling damages and destroys the fins of the projectile, etc. This can however be solved by the use of "slipping driving bands" on the sabot (driving bands which rotates freely from the sabot). Such ammunition was introduced during the 1970s and 1980s for rifled high calibre tank guns and similar, such as the Western Royal Ordnance L7 and the Eastern D 10T. However, as such guns have been taken out of service since the early 2000s onwards, rifled APFSDS mainly exist for small to medium calibre (under 60 mm) weapon systems, as such mainly fire conventional full calibre ammunition and thus need rifling. APFSDS projectiles are usually made from high density metal alloys, such as tungsten heavy alloys (WHA) or depleted uranium (DU); maraging steel was used for some early Soviet projectiles. DU alloys are cheaper and have better penetration than others, as they are denser and self sharpening. Uranium is also pyrophoric and may become opportunistically incendiary, especially as the round shears past the armour exposing non oxidized metal, but both the metal's fragments and dust contaminate the battlefield with toxic hazards. The less toxic WHAs are preferred in most countries except the US and Russia.

Әуе бомбалары

Екінші дүниежүзілік соғыста капиталдық кемелер мен басқа да бронеленген кемелерге қарсы ұшақтардан тасталған бронебойғыш бомбалар қолданылды. Жапон императорлық теңіз күштерінің Перл-Харборға шабуылында қолданған бомбаларының ішінде, әскери-теңіз оқ-дәрілерінен өзгертілген, "Аризона" линкорын батыруға сәтті қол жеткізген бронебойғыш бомбалар да болды. Люфтваффе-нің PC 1400 бронебойғыш бомбасы және одан туындаған Fritz X басқарылатын бомбасы броняны тесіп өтуге қабілетті болды. Люфтваффе кемелердің және осы сияқты нысандардың бронясын тесіп өтуге көмектесетін ракеталық двигательдерді де жасады.

Кіші қару

Қаруды тесуге арналған мылтық және тапанша патрондары әдетте қатайтылған болаттан, вольфрамнан немесе вольфрам карбидінен жасалған тесік түйіршігінен құралады, және мұндай патрондарды көбінесе "қатты ядролы оқтар" деп атайды. Мылтықпен атуға арналған броняны тесуші оқ-дәрілер әдетте мыс немесе мыс-никель қаптамасының ішінде қатайтылған тесік түйіршігін ұстайды, бұл конструкциясы дәстүрлі оқтардағы қорғасынды қоршайтын қаптамаға ұқсас. Қатты нысанаға тиген кезде мыс қаптамасы қирап, бірақ тесік түйіршігі қозғалысын жалғастырып, нысананы теседі. Тапаншаларға арналған броняны тесуге арналған оқ-дәрілер де жасалған, олар мылтық оқ-дәрілеріне ұқсас конструкцияны қолданады. Кейбір кішкентай оқ-дәрілер, мысалы FN 5,7 мм оғы, кішкентай калибрлі және өте жоғары жылдамдықты болғандықтан броняны тесуге қабілетті. Түйіршікпен бірдей материалдан жасалған толық оқтар сирек кездеседі, себебі жақсы тесік түйіршігін жасауға қажетті физикалық қасиеттер (яғни, өте берік және қатты металл) сол материалды патрон атылатын қарудың ұңғысына да зиянды етеді.

Қорғау

Қазіргі заманғы белсенді қорғаныс жүйелерінің (АҚЖ) көпшілігі үлкен калибрлі танкіге қарсы пулядан атылған толық калибрлі АҚ снарядтарын жеңе алмайды, себебі снарядтың массасы жоғары, оның қаттылығы, жалпы ұзындығы қысқа және қабырғасы қалың. АҚЖ фрагментациялық оқ-дәрілерді немесе проекцияланған пластиналарды пайдаланады, және екеуі де бүгінгі таңда ең көп қолданылатын екі броняға қарсы снарядты – HEAT және кинетикалық энергиямен тесіп өтетін снарядты жеңуге арналған. HEAT снарядтарын олардың жарылғыш заттарын зақымдау немесе жарылғышты, пішінді зарядты немесе оқ-дәрінің қозғалтқыш бөлігін зақымдау арқылы жоюға болады. Кинетикалық энергиямен тесіп өтетін снарядтарды олардың бұрылуын немесе көлбеу бұрышын өзгерту арқылы немесе оның тірегін сындыру арқылы жеңуге болады.