Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көлік броньының түрі
Type of vehicle armour
Композиттік бронь – металл, пластик, керамика немесе ауа сияқты әртүрлі материалдардың қабаттарынан тұратын көлік броньының түрі. Көптеген композиттік броньдар металлдан жасалған баламаларынан жеңіл, бірақ тесілуге қарсы бірдей кедергі көрсету үшін көбірек көлемді алады. Композиттік броньды дәстүрлі броньға қарағанда мықтырақ, жеңіл және аз көлемді етіп жасау мүмкін, бірақ оның құны көбінесе тым жоғары болады, бұл оның қолданылуын көлік құралының ең осал бөліктерімен шектейді. Оның басты мақсаты – жойқын жарылғыш танкіге қарсы (HEAT) снарядтарын жеңуге көмектесу. HEAT снарядтары Екінші дүниежүзілік соғыстан бері броньды көліктерге қауіпті угроза болып табылады. Жеңіл және кішкентай HEAT снарядтары ең берік болат броньды жүздеген миллиметрге дейін тесіп өте алады. Көптеген материалдардың HEAT снарядтарын жеңу қабілеті "тығыздық заңына" бағынады, ол пішінді зарядтың ағынының тесілуі пішінді зарядтың қаптамасының тығыздығының (әдетте мыс) квадрат түбіріне бөлінген нысананың тығыздығының квадрат түбіріне пропорционалды екенін көрсетеді. Салмақ бойынша, жеңіл нысаналар ауыр нысаналардан артықшылыққа ие, бірақ жеңіл материалдарды көп мөлшерде пайдалану механикалық құрылым тұрғысынан айқын кемшіліктерге әкеледі. Кейбір материалдар тығыздық бойынша оңтайлы келісімге ие, бұл оларды осы рөлде өте пайдалы етеді.
Composite armour is a type of vehicle armour consisting of layers of different materials such as metals, plastics, ceramics or air. Most composite armours are lighter than their all metal equivalent, but instead occupy a larger volume for the same resistance to penetration. It is possible to design composite armour stronger, lighter and less voluminous than traditional armour, but the cost is often prohibitively high, restricting its use to especially vulnerable parts of a vehicle. Its primary purpose is to help defeat high explosive anti tank (HEAT) projectiles. HEAT had posed a serious threat to armoured vehicles since its introduction in World War II. Lightweight and small, HEAT projectiles could nevertheless penetrate hundreds of millimetres of the most resistant steel armours. The capability of most materials for defeating HEAT follows the "density law", which states that the penetration of shaped charge jets is proportional to the square root of the shaped charge liner density (typically copper) divided by the square root of the target density. On a weight basis, lighter targets are more advantageous than heavier targets, but using large quantities of lightweight materials has obvious disadvantages in terms of mechanical layout. Certain materials have an optimal compromise in terms of density that makes them particularly useful in this role.
Тарих
Қарулы көліктерге арналған ең алғашқы композиттік бронь 1950 жылдардың ортасынан бастап АҚШ армиясының T95 тәжірибелік сериясы аясында жасалды. T95 танкісі кремнийлі өзекті броньмен жабдықталған, ол дөңгеленген болат пластиналарының арасында балқытылған кремнийлі шыны пластинасын қамтыды. Шынының тоқтату қабілеті қалыңдығына қарай болат броньдан жоғары, және көп жағдайда шыны болаттан екі еседен астам тиімді. T95 ешқашан өндіріске түспегенімен, оның бірқатар идеялары M60 Паттон танкісінде қолданылды, ал дамыту кезеңінде (XM60 ретінде) кремнийлі өзекті броньді пайдалану мүмкіндігі қарастырылды, бірақ ол өндірістік үлгілердің ерекшелігі болған жоқ. Бұл бронь Т-72В танкісінің "Супер Долли Партон" броньының құрамында бар екені расталды, сондай-ақ Т-80А танкісінде де болуы мүмкін, себебі кеңестіктер өздерінің "басты" танкісіне нашар бронь орнатпаған.
The earliest known composite armour for armoured vehicles was developed as part of the US Army's T95 experimental series from the mid 1950s. The T95 featured siliceous cored armour which contained a plate of fused silica glass between rolled steel plates. The stopping power of glass exceeds that of steel armour on a thickness basis and in many cases glass is more than twice as effective as steel on a thickness basis. Although the T95 never entered production, a number of its concepts were used on the M60 Patton, and during the development stage (as the XM60) the siliceous cored armour was at least considered for use, although it was not a feature of the production vehicles. This armour was confirmed to be inside the T 72B's "Super Dolly Parton" armour, but is suspected to be inside the T 80A as well, since it is unlikely the Soviets would put worse armour in their "premier" tank.
Дизайн
Чобхэм бронясы HEAT оқ-дәрілерін, олардың жоғары жылдамдықты ағынының күшін жойып, талқандайды. Сыртқы болат "жарылыс пластинасы" снарядты жарып, күрделі құралымды жарылыстан қорғайды, бұл броняның бірнеше соққыға төзу қабілетін арттырады. Жарылыс пластинасынан өткеннен кейін, ағын алғашқы NERA пластинасына еніп, эластомерді қыса бастайды. Эластомер тез арада максималды қысылуға жетеді және екі болат пластинаны қарама-қарсы бағытта жылдам итеріп шығарады. Болат пластиналардың осы қозғалысы ағынды бұзады, оның жолына қосымша материал енгізіп, ағынды бөліп жіберу үшін бүйірлік күштерді пайдаланады. Жүйенің тиімділігі "Desert Storm" операциясында анық көрінді, онда жау танкілерінің отынан бірде-бір британдық армияның Challenger танкысі зардап шекпеді. (Дегенмен, 2003 жылғы 25 наурызда достық оттан бір танк жойылды, нәтижесінде экипаждың екі мүшесі қаза тапты. Командирдің люгіне HESH оқ-дәрісі тиіп, жоғары жылдамдықты сынықтар мұнараға енген.) Чобхэм типті броня қазіргі уақытта үшінші буында және қазіргі заманғы батыс танкілерінде, мысалы, британдық Challenger 2 және американдық M1 Abrams танктерінде қолданылады. Abrams танкысі құралымдық бронямен қатар обеднённый ураннан жасалған бронь плиталарын пайдалану арқасында ерекшеленеді, бұл көліктің жалпы қорғанысын арттырады. Leopard 2A4 танкысі де вольфрамды ендірулерді пайдалануда ұқсас.
Chobham armour defeats HEAT warheads by disrupting the high speed jet generated by the warhead. The outer steel "burster" plate detonates the shell and protects the composite array from the blast, increasing the armour's multi hit abilities. After making it through the burster plate, the jet penetrates into the first NERA plate, and begins to compress the elastomer. The elastomer quickly reaches maximum compression and rapidly expands, pushing the two steel plates in opposite directions. It is the movement of the steel plates that disrupts the jet, both by feeding more material into the jet's path, and introducing lateral forces to break the jet apart. The effectiveness of the system was amply demonstrated in Desert Storm, where not a single British Army Challenger tank was lost to enemy tank fire. (However, one was destroyed by friendly fire on March 25, 2003, killing two crew members after a HESH projectile detonated on the commander's hatch causing high velocity fragments to enter the turret.) Chobham type armour is currently in its third generation and is used on modern western tanks such as the British Challenger 2 and the American M1 Abrams. The Abrams is also unique in its usage of depleted uranium armour plates in conjunction with composite armour, increasing overall vehicle protection. The Leopard 2A4 is similar in its use of tungsten inserts.
Қолдану
Қазіргі заманғы үшінші буын негізгі жауынгерлік танктер құрамында композиттік бронь массивтері қолданылады. Көліктердің көпшілігі композиттік броньпен жабдықталған, ал жапондық 10- және 90-шы типтегі Кюмару, француздық Леклерк, ирандық Каррар, түрік Алтай, үнділік Арджун, итальяндық Ариэте және қытайлық 96/98 және 99 типтегі танктер модульді композиттік броньды пайдаланады, онда композиттік броньтың бөлімдерін оңай және жылдам ауыстыруға немесе бронь модульдерімен жаңартуға болады. Модульді композиттік бронь дизайнын қабылдау броньды тиімдірек және оңай жаңартуға және алмастыруға мүмкіндік береді. Т-90, Т-80У және қытайлық 96/99 типтегі негізгі ұрыс танктары жарылғыш реактивті броньмен (ЭРА) бірге композиттік броньды қолданады, бұл HEAT снарядтары мен зымыран оқ-дәрілері сияқты пішінді зарядтық оқ-дәрілердің алдыңғы және жартылай бүйір броньдарын тесіп өтуін қиындатады. Relikt және Kontakt 5 броньдары сияқты осы броньдардың ең жетілген түрлері, жарылғыш күшті пайдаланып снарядты бөліп тастау арқылы пішінді зарядтарға ғана емес, кинетикалық энергияны енгізетін снарядтарға да қарсы қорғаныс ұсынады. Қосымша бронь композиттік броньмен бірге қолданылып, қорғаныс деңгейін арттыруға және көліктегі бар композиттік массивтерді алмастыруға мүмкіндік береді. Мысалы, неміс Leopard 2A5 мұнараның композиттік массивтеріне тікелей орнатылған, жебе басы тәрізді ламинатталған бронь модульдеріне ие болды, бұл алдыңғы 2A4 үлгісімен салыстырғанда қорғанысты айтарлықтай арттырды. Содан бері композиттік бронь кішкентай көліктерге, тіпті джип сияқты автомобильдерге де қолданыла бастады. Бұл жүйелердің көпшілігі бар броньды жаңарту ретінде қолданылады, сондықтан оларды бүкіл көлікке орналастыру қиын. Дегенмен, олар көбінесе таңқаларлықтай тиімді болып келеді; 1990 жылдары Канаданың M113 машиналарына MEXAS керамикалық бронімен жаңарту жүргізілді, себебі ол M2 Брэдли сияқты жаңадан салынған IFV-ге қарағанда артық қорғаныс беретіні анықталды.
All modern third generation main battle tanks use composite armour arrays in their construction. While many of these vehicles feature the composite armour permanently integrated with the vehicle, the Japanese Type 10 and Type 90 Kyū maru MBTs, French Leclerc, Iranian Karrar, Turkish Altay, Indian Arjun, Italian Ariete and Chinese Type 96/98 and Type 99 tanks use a modular composite armour, where sections of the composite armour can be easily and quickly switched out or upgraded with armour modules. The adoption of modular composite armour design facilitates far more efficient and easier upgrades and exchanges of the armour. Soviet/Russian main battle tanks such as T 90s T 80Us and the Chinese Type 96/99s use composite armour in tandem with explosive reactive armour (ERA), making it hard for shaped charge munitions such as HEAT projectiles and missile warheads to penetrate the frontal and a portion of their side armour. The most advanced versions of these armours such as the Relikt and Kontakt 5 armour provide protection not only against shaped charges but also kinetic energy penetrators by using the explosive force to shear the projectile apart. Applique armour has also been used in conjunction with composite armour to provide increased amounts of protection and to supplant existing composite arrays on a vehicle. The German Leopard 2A5 featured distinctive arrowhead laminated armour modules that was mounted directly onto the turret composite arrays, increasing protection markedly above the previous 2A4 model. Composite armour has since been applied to smaller vehicles, right down to jeep sized automobiles. Many of these systems are applied as upgrades to existing armour, which makes them difficult to place around the entire vehicle. Nevertheless, they are often surprisingly effective; upgrades with MEXAS ceramic armour to Canadian M113s were carried out in the 1990s, after it was realized that it would offer more protection than newly built IFVs like the M2 Bradley.
Импровизацияланған
2004 жылы америкалық Марвин Хемейер өзінің Komatsu D355A бульдозерінде (оның өзі "MK Tank" деп атаған және халық арасында "Killdozer" деп танылған) импровизациялық композиттік бронь қолданды. Бұл бронь қаламен жер учаскесін бөлу мәселесіне байланысты туған дауға жауап ретінде жасалған болатын. Кейбір жерлері 1 фут (0 метр) қалыңдыққа жететін бронь, темір қабаттарының арасына құйылған бетоннан тұрды және құқық қорғау органдары көлікті тоқтатуға тырысқан кезде қолданған ұсақ қарулардың оғы мен кішкентай жарылғыш құрылғыларынан қорғады.
In 2004, American Marvin Heemeyer used an ad hoc composite armour on his Komatsu D355A bulldozer ("which he called the MK Tank and in popular culture, the Killdozer") used in a rampage in response to a dispute with the city he lived in over a zoning issue. The armour, at some places a 1 feet (0 m) thick, consisted of a layer of concrete sandwiched between layers of steel, successfully rendering the vehicle impervious to small arms fire and small explosives used by law enforcement in an attempt to stop the vehicle.