Кіріспе

Көміртектің ақауы – алмастың кристалдық көміртекті түрінде кездесетін, көбінесе қара дақ түрінде көрінетін кемшілік. Бұл кемшілік микроскоп арқылы ғана көрінетін немесе қалың көзбен байқалатын болуы мүмкін. Бұл дақтар басқа кемшіліктерге қарағанда оңай көзге түсетін болғандықтан, қанағаттандырмайтын кемшіліктер саналады. Алмаз таза көміртектен тұрса да, қара дақтар оливин, гранат, пирит, кремнезем, кальцит және темір оксидтері сияқты басқа да қоспалар (сыртқы заттар) болуы мүмкін.

Сыртқы келбеті

Көміртектік ақаулар түрліше болуы мүмкін. Олардың мөлшері көзге көрінбейтіндей ұсақ нүктелерден бастап, қалыңдықпен көруге болатын дақтар мен шоғырларға дейін жетеді. Көміртектік ақаулар тас ішіндегі көлеңке сияқты, анық дақ немесе аморфты бұлт түрінде көрінуі мүмкін. Дақтың пайда болуы көбінесе кристалданбаған көміртектің араласуын көрсетеді, ал бұлтты көміртектік ақаулар дұрыс емес немесе нашар кристалданғандығын білдіреді. Көміртектік ақаулар сондай-ақ ұсақ, бүдірлі нүктелер түрінде де кездеседі, бұл нүкте мен бұлттың арасындағы жағдай. Көміртектік ақаулардың тағы бір кең таралған түрі – тас арқылы өтетін қара сынық немесе ине тәрізді түйірлер. Бұл ақаулар кез келген тас үшін жағымсыз саналады, бірақ көміртектік ақаулар ақ тастарда көбірек көзге түседі. Бұл ақаулардың болуы тастың құнына айтарлықтай әсер етеді, тіпті оның салмағына қарамастан. Алмастың тазалығы мен жарқырауына әсер етпейтін ақаулар көбінесе жаман көрінеді және сатып алушыларды тастан алшақтатады. Ал жарқырауға зиян келтіретін ақаулар тасты қандай бағаға болса да сатуды қиындатады.

Құрылу

Көміртектік ақаулардың пайда болу себебі көбінесе белгісіз. Бұл материал кристаллдың қалған бөлігімен бірдей жылу мен қысымға ұшырағанына қарамастан, алмасты құраған көміртекте біркелкі таралмаған басқа факторлар болған болуы мүмкін деген теория бар. Бір уақытта жүздей химиялық реакциялар ерітіндідегі көміртектың еріткіштен қашып кеткен бөлшектерді қоршауына себеп болуы мүмкін. Тағы бір теория бойынша, алмаздар кристаллдардың бірте-бірте жиналуы арқылы пайда болады. Яғни, кристалл құрылымы элементтің бір ядросының айналасында қалыптасып, өседі, ал бұл ядро кристалдану процесінен тыс қалуы мүмкін. Содан кейін ядро кристалдасқан алмазбен қоршалғанда көміртектік ақауға айналады. Ядролар көміртектің басқа да көп таралған түрлері болуы мүмкін, мысалы, графит немесе карбонадо, бірақ олар аморфты көміртек құрылымынан да тұруы мүмкін.

Күшке әсері

Алмастағы көміртектің кемшілігі оның беріктігіне күшті әсер етеді. Алмазға енген кез келген қоспа кристалдық құрылымның әлсіз жері болып саналады және оны сындыруға осал етеді. Атап айтқанда, егер бұлт алмастың бетіне тым жақын орналасса немесе алмас кемшілікке тым жақын кесілсе, ол бетінде жарық түрінде көрінеді. Алмаздың бетінде немесе жанындағы кемшіліктер де қабыршақтай болып көрінеді және әдетте сату үшін кескен кезде жойылады. Алмастың кристалдық құрылымындағы кең ауқымды кемшілік салдарынан пайда болған, бетіндегі кішкентай жарық алмасты одан әрі жарылуға бейімдейді. Осылай кемшіліктері бар алмаздар температураның күрт өзгеруіне немесе күшті соққыға ұшырағанда жарылуы мүмкін.