Кіріспе
Испандық бизнесмен Хуан Альберто Марш Ординас (4 қазан 1880 – 10 наурыз 1962) – испандық бизнес-магнат, қару-жарақ және темекі контрабандисі, банкир және қайырымдылық шараларын қолдаушы. Испания Азамат соғысы кезінде және одан кейін Ұлтшылдар тарапында болған Марш Испаниядағы ең бай адам және әлемдегі алтыншы бай адам болды. Өмірі бойы ол «Испанияның Рокфеллері» сияқты аталымдарға ие болды.
Juan Alberto March Ordinas (4 October 1880 – 10 March 1962) was a Spanish business magnate, arms and tobacco smuggler, banker and philanthropist. Closely associated with the Nationalist side during and after the Spanish Civil War, March was the wealthiest man in Spain and the sixth richest in the world. Throughout his life, he accumulated labels such as "the Rockefeller of Spain"
Born into a humble family of peasants in Mallorca, he was expelled from school at an early age and began helping his father with his pig farming business while smuggling tobacco from Spanish Morocco. During the Mediterranean Theatre of World War I, March was involved in an international affair after he gave supplies to a fleet of submarines of the Austria Hungary in his island of Cabrera. This action cost him the expropriation of the island by the Government of Spain acting on behalf of Winston Churchill, at the time First Lord of the Admiralty. In 1916, he founded Trasmediterránea, an important shipping company that strengthened March's maritime outreach. He gained political protection from Primo de Rivera and established Banca March to finance part of his business ventures, including Franco's coup d'état and most of the Nationalist effort. For a short period of the Second Spanish Republic, he was jailed due to financial irregularities and illegal activities, including tobacco and arms trafficking. He managed to escape prison by bribing a Civil Guard and fleeing to Gibraltar. In 1955, he set up his eponymous foundation of philanthropy and sciences, similar to the Rockefeller or Carnegie foundations. Around the same time, an elderly March uttered his famous "I am so rich, that I do not even know how rich I am". He died in March 1961 from sustained injuries caused by a road accident in Madrid. The March family under his patriarchy had a strong influence in the financial, social and cultural aspects of European affairs in the 20th century, and it played an almost equally important role as the Rothschild family. Today, the Marches are among the richest in Spain, reported to be worth over US$5 billion.
Майоркадағы шаруа отбасында дүниеге келген ол жас кезінде мектептен қуылды және испандық Мароккодан темекі контрабандасымен айналысып, әкесіне шошқа шаруашылығында көмектесе бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың Жерорта теңізіндегі театр операциялары кезінде Марш Кабрера аралында Австрия-Мажарстанның су асты кемелеріне жабдықтар бергені үшін халықаралық дауға қатысты. Бұл әрекеті салдарынан Уинстон Черчилльдің тапсырмасымен әрекет ететін Испания үкіметі аралды иемденді, ол кезде ол Адмиралтействоның бірінші лорды болған. 1916 жылы ол Марштің теңіз жолдарын кеңейткен маңызды кеме компаниясы – Trasmediterránea-ны құрды. Ол Примо де Риверадан саяси қолдау алды және өзінің бизнес-жобаларының, соның ішінде Франконың төңкерісінің және Ұлтшылдардың көп бөлігінің қаржыландыруы үшін Banca March-ті құрды. Екінші испан республикасының қысқа мерзімінде ол қаржылық тәртіпсіздіктер мен заңсыз қызметтер, оның ішінде темекі және қару-жарақ саудасы үшін түрмеге қамалды. Ол азаматтық гвардияға пара беріп, Гибралтарға қашып құтылуға үміттенді. 1955 жылы ол Рокфеллер немесе Карнеги қорына ұқсас, қайырымдылық пен ғылымға бағытталған өзінің атымен аталатын қорын құрды. Осы шақта Марш қарт кісі «Мен соншалықты баймын, қанша бай екенімді тіпті білмеймін» деген атақты сөзін айтқан. 1961 жылғы наурыз айында Мадридте болған жол апатынан алған жарақаттарынан көз жұмды. Марш отбасы оның басшылығымен 20 ғасырда Еуропа істерінің қаржылық, әлеуметтік және мәдени салаларына зор ықпал етті және Ротшильдтер отбасымен шамалас рөл атқарды. Бүгінде Марштар Испаниядағы ең байлардың қатарында, олардың күйі 5 миллиард АҚШ долларынан аспайды деп хабарланады.
Juan Alberto March Ordinas (4 October 1880 – 10 March 1962) was a Spanish business magnate, arms and tobacco smuggler, banker and philanthropist. Closely associated with the Nationalist side during and after the Spanish Civil War, March was the wealthiest man in Spain and the sixth richest in the world. Throughout his life, he accumulated labels such as "the Rockefeller of Spain"
Born into a humble family of peasants in Mallorca, he was expelled from school at an early age and began helping his father with his pig farming business while smuggling tobacco from Spanish Morocco. During the Mediterranean Theatre of World War I, March was involved in an international affair after he gave supplies to a fleet of submarines of the Austria Hungary in his island of Cabrera. This action cost him the expropriation of the island by the Government of Spain acting on behalf of Winston Churchill, at the time First Lord of the Admiralty. In 1916, he founded Trasmediterránea, an important shipping company that strengthened March's maritime outreach. He gained political protection from Primo de Rivera and established Banca March to finance part of his business ventures, including Franco's coup d'état and most of the Nationalist effort. For a short period of the Second Spanish Republic, he was jailed due to financial irregularities and illegal activities, including tobacco and arms trafficking. He managed to escape prison by bribing a Civil Guard and fleeing to Gibraltar. In 1955, he set up his eponymous foundation of philanthropy and sciences, similar to the Rockefeller or Carnegie foundations. Around the same time, an elderly March uttered his famous "I am so rich, that I do not even know how rich I am". He died in March 1961 from sustained injuries caused by a road accident in Madrid. The March family under his patriarchy had a strong influence in the financial, social and cultural aspects of European affairs in the 20th century, and it played an almost equally important role as the Rothschild family. Today, the Marches are among the richest in Spain, reported to be worth over US$5 billion.
Өмірбаян
Хуан Марч Ординас Майорка аралындағы Санта-Маргалида қаласында дүниеге келді. Жастық шағында ол Солтүстік Африкадан Испанияға темекі контрабандасымен айналысты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Орталық державалардың және неміс суденелерінің одақтастардың блокадасын еңсеріп, екі тарапқа да тауар жеткізді. Король Альфонсо XIII билігіндегі испан үкіметтерінің кезегінде ол өзінің билігі мен ықпалын арттырды. 1926 жылы Майоркада Banca March банкін құрды. 1931 жылы монархия Екінші Испан Республикасымен ауыстырылғанда Марч ықпалын жоғалтты, заңсыз іс-әрекеттері үшін сотталып, түрмеге қамалды. Ол түрмеден қашып, Гибралтарға қашып кетті, онда британ үкіметімен болған байланыстары оны экстрадициядан қорғады. Марч 1936 жылғы Республикаға қарсы әскери көтерілістің, нәтижесінде Испания Азаматтық соғысына әкелген, маңызды демеушісі болды. Ол Франсиско Франконың Канар аралдарынан Испанияның Мароккосына қашуын ұйымдастырды, ондағы отарлық әскерлерді көтеріліске қатыстырды және олардың Оңтүстік Испанияға итальяндық әуе көпірі арқылы жеткізілуін қаржылады. 1939 жылы ұлтшылдардың жеңісінен кейін Марч бұрынғы ықпалын қайта алып, Франко Испаниясында үлкен құрметке ие болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Одақтастар оны Испанияның Осіне қосылуына жол бермеу үшін пайдаланды. Жақында жарияланған құжаттарға сәйкес, 1941 жылы британ үкіметі оған 10 миллион АҚШ доллары берді. 1944 жылы Марч Дос Хуан де Борбонның Испания тағына талап етуін қолдады. Ол сонымен қатар газеттерді (La Libertad) және саяси партияларды қаржыландырды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол әлемдегі ең бай адамдардың жетіншісі болды. 1955 жылы өнер, музыка және әлеуметтік ғылымдарды қолдау үшін Хуан Марч қорына негіз салды. Хуан Марч Леонор Серверамен (1887–1957) үйленді. Олардың екі баласы болды: Хуан Марч Сервера (Пальма-де-Майорка, 1906 – Мадрид, 1973) және Бартоломе Марч (Пальма-де-Майорка, 1917 – Париж, 1998). Марч 20 ғасырдың ең маңызды өнер коллекцияларының бірін жинады. Жастық шағында кітаптар мен қолжазбаларды сатып ала бастады. Кейіннен ол 18 ғасыр француз жиһаздарын, барокко, импрессионизм, модернизм және заманауи өнерді, соның ішінде Мурилло, Гоя, Веласкес, Пикассо, Моне, Ван Гог, Миро, Кандинский, Бранкузи, Леже, Дали, Фонтана, Ротко, Клейн, Фрэнсис Бэкон және тағы да көптеген туындыларды жинады. Марч отбасының коллекциясы әлемдегі ең маңызды коллекциялардың бірі болып саналады және оның құны 1 миллиард доллардан аспайды. Марч отбасы бүгінгі күнге дейін Испаниядағы ең бай отбасылардың бірі болып табылады (Zara-дан Амансио Ортегадан кейін). Олар Мадрид, Майорка және Гштад арасында тұрады. Хуан Марч 1915 жылы Майоркадағы Кала-Ратхадаға көрініс беретін және кең мүсіндер бағымен қоршалған Casa March сарайын салды; бақтар экскурсиялар үшін ашық.
Барселона тракциясы
Марш заңсыз, табысты іс-әрекеттерге, пара алу, саяси ықпал ету және пайда көру үшін заңды бұзумен кеңінен танымал болды. Бұл оның 1948 жылы Барселона тракция, жарық және электр компаниясын (BTLP) оның нақты құнының аз бөлігіне сатып алуымен нақтыланды. BTLP Барселонада электр қуаты мен трамвай қызметтерін ұсынған коммуналдық компания болды; бастапқыда Канадада тіркелген, оның көп бөлігі бельгиялық инвесторларға тиесілі еді. BTLP Испания азамат соғысынан көп зардап көрмеді және өте табысты болды. Оның активтері шамамен 10 миллион фунт стерлинг (2010 жылы шамамен 500 миллион доллар) құрады. Алайда, кейбір шетелдік инвесторлардың ыңғайлылығы үшін BTLP фунт стерлингпен номиналдалған облигациялар шығарды, ал облигациялар бойынша сыйақы фунт стерлингпен төленуге тиіс болды. Испания үкіметі валюталық шектеулер енгізді. BTLP испан песетасын фунтқа айырбастай алмады, сондықтан сыйақы төлей алмады. Облигация иелері бұл жағдайды үлкен алаңдаушылықпен қабылдамады, өйткені BTLP-де жеткілікті песета болды және валюталық шектеулер жеңілдетілген кезде сыйақыны төлейтін болар еді. Алайда Марш мүмкіндікті сезінді. Оның атынан құпия жұмыс істейтін агенттер облигациялардың көп бөлігін (шамамен 500 000 фунт стерлинг) тыныш түрде сатып алды. Содан кейін 1948 жылдың ақпан айында олар испан сотына жүгініп, BTLP облигациялар бойынша төлемді кешіктіргенін мәлімдеді және дереу шара қабылдауды талап етті. Судья келісіп, оларға BTLP-нің барлық активтерінің меншігін (де-факто Маршқа) берді. BTLP-нің шетелдік инвесторлары испан соттарынан шағымданып, ешқандай көмек алмады. Бельгия үкіметі Халықаралық сотқа жүгінді, бірақ нәтиже болмады, соңғы шешім 1970 жылы, Марш қайтыс болғаннан кейін сегіз жыл өткен соң шықты. Марштің әлемдік жаңқасының мысалы Джон Д. Макдональдтың 1962 жылғы «Қыз, алтын сағат және барлығы» романында келтірілген. Бір сәтте, оқиғаның басты жауларының бірі АҚШ-та жұмыс істеудің қиындықтарына шағымданады, онда полиция адал, ал баспасөз кедергі келтіреді. Ол былай деді:
"Басқа жерде әрқашан жақсырақ болды, әсіресе Испанияда, онда Хуан Марш дайындықтарға көмектесер еді."
Мұра
Наурыз айы испан ящерицасының Algyroides marchi түрінің ғылыми атында еске алынады. Fundación Juan March бүгінде Испаниядағы мәдени және ғылыми дамуды жандандыруға арналған ең маңызды қорлардың бірі болып табылады.