Кіріспе

Монархтардың қадірлі күші деп есептелетін емдік қабілет

Патшаның қолы тигізу (кейде патшаның сиқыры деп те аталады) – француз және ағылшын монархтарының түрлі аурулар мен жағдайлардан құтылу ниетімен, әлеуметтік жағдайына қарамастан, өз халқына қол тигізу арқылы жасалған емдеу түрі. Тауматургиялық қол тигізу көбінесе туберкулезді мойын лимфаденитінен (әдетте скрофула немесе патшаның жарасы деп аталады) зардап шегетін адамдарға қолданылды және 16 ғасырдан бастап тек оларға ғана қолданылды. VII Генрих жылына жеті-сегіз адамға қол тигізген, ал кейбір жылдары бұл рәсімді мүлдем орындамаған. VIII Генрих (1509–1547) 1530 жылдың қаңтар айының басы мен 1532 жылдың желтоқсанының соңы аралығында 59 адамға қол тигізді. Протестант VI Эдуард (1547–1553) бұл рәсімді орындамаған көрінеді, бірақ католик I Мария (1553–1558) оны қатты қабылдады. I Георг (1714–1727) бұл практиканы толығымен тоқтатты, бірақ қуылған II Джеймс мұрагерлері 1780 жылдарға дейін осы қабілетке ие екендерін мәлімдеді. Демонолог Пьер де Ланкре (1553–1631) тіпті қайтыс болған француз монархтары да емдей алатынын айтты; шындығында, 16 ғасырда емдік күштің Каталониядағы Поблет монастырында сақталған IX Луидің қолында сақталғанына сендірілді. 1722 жылдан кейін патшаның жұқтырған адамға қол тигізген кезде айтқан сөзі үміттерге толырақ өзгерді: «Патша сізге қол тигізеді, Құдай сізді шипаласын». Бұл жаңа формула монархтың тілегін Құдай міндетті түрде орындайтынын білдірмей, емделуі мүмкін немесе мүмкін емес дұға болды. XV Людовик (1715–1774) патшалық сиқырына күмәнді қарады. Ол билік басында оны орындады, бірақ 1739 жылы Пасхада скрофуламен ауырғандарды шақырмағандықтан дау туғызды және ешқашан науқастарға қол тигізбеді. Осылайша, әдет 36 жылға тоқтатылды, XVI Людовик (1774–1792) 1775 жылдың 11 маусымында таққа отырған кезде 2400 адамға қол тигізіп, оны қайта жаңғыртқанға дейін. Бұл, әдетте, оның скрофуламен ауырғандарға қол тигізген жалғыз жағдайы болды. Наваррадағы патшалық сиқырының ең ерте дәлелі 1375 жылға дейін, Франциядағы династиялық талаптары бар II Карл билік құрған кезде сақталады. 1375 және 1413 жылдар аралығында II Карл мен III Карлтың патшалық сиқырының он сегіз дерегі тіркелген, бірақ бұл дерек толық емес. Бұл рәсімдер Памплона, Олит, Тудела, Сен-Жан-Пье-де-Порт және Байоннада өтті. Бұл үлкен шаралар емес, әр жолы бірден жеті адамға дейін қол тигізілді. Ем іздегендер ұзақ қашықтықтан саяхаттап, кейбір жағдайларда Арагонның Сарагосасынан келді. Қол тигізілгендер әдетте патшадан 5-ден 52 сульдоға дейін, ал кейінірек 20-дан 100 сульдоға дейін садақа алды. 1377 мен 1394 жылдар аралығында «сауықтыру үшін» садақа алған бірнеше жағдайлар тіркелген, олар қол тигізгендей болған, бірақ оларға қол тигізбеген. Иммунизацияның алғашқы түрі – екпе Англияға I Георг билік еткен кезде енгізілді, ол өз мемлекетінде патшалық сиқырға нүкте қойды. Патшалық отбасы оны қатты қолдады, бірақ ол медициналық, сондай-ақ саяси және теологиялық тұрғыдан да даулы болды. Медицина тарихшысы Адриан Уилсон оны «Стюарттың скрофулаға қол тигізу практикасының виг және Ганноверлік баламасы» деп сипаттады. Бірақ Патшалық қол тигізу мұрагерлік құқыққа негізделген құдайлық күштерді жұмылдырған кезде, екпе адам қолданатын табиғи күштерді пайдаланды, монарх – бұл қажетсіз қатысушы емес, қайырымды көрермен болды». Ғалымдар патшалық сиқырдың танымал болуын халықтың қараңғылығына байланысты деп айтудан аулақ болды. Британдық тарихшы Кит Томас патшалық сиқырды дін мен сиқыр аясында талқылады, ал оның әріптесі және отандасы Дж. К. Д. Кларк осы практиканың 18 ғасырға дейін сақталуын патшаның құдайлық құқығы туралы тұрақты түсінікке байланысты деп санайды.

Көркем шығармаларда

"Патшаның оралуында" Арагорн Пеленнор шайқасынан кейін мүмкіндігінше көп адамды құтқарып, "емшінің қолы" бар екенін көрсету арқылы Гондордың нағыз патшасы екеніне тағы бір дәлел келтіреді.