Кіріспе
Ағылшын дәрігері (1578–1657)
Уильям Харви (1 сәуір 1578 – 3 маусым 1657) Ол жүрек арқылы қанның миға және дененің қалған бөлігіне қалай айнылып айналатынын толық және егжей-тегжейлі сипаттаған алғашқы дәрігер болды. Дегенмен, бұрынғы жазушылар, Реалдо Коломбо, Майкл Серветус және Жак Дюбуа сияқтылар, осы теорияның бастапқы идеяларын ұсынған болатын.
Отбасы
Уильямның әкесі Томас Харви Фолкстоун қазысы болды, ол 1600 жылы қала әкімі қызметін атқарды. Мұрағаттар мен жеке сипаттамалар оны тыныш, еңбекқор және зиялы адам ретінде көрсетеді, оның ұлдары оны құрметтеген, кеңес алған және толық сенім артқан. Олар үлкен мүліктер алғанда әкелерін өз байлықтарының қазынашысы етіп тағайындады, ол олардың табыстарын сақтап, жұмысқа қойып, оларды олардың үлкен пайдасына жетілдірді. Томас Харвидің портреті бүгінгі күнге дейін Эссекс графтығындағы Чигвеллдегі Роллс Парк апартаментының асханасының қабырғасындағы орталық панельде сақталған. Уильям Томас пен оның әйелі Джоан Халктің тоғыз баласының ең үлкені болды – жеті ұл мен екі қыз. Танымал туысқандық байланыстардың ішінде Уильямның немересі Элизабет Харвиге үйленген Ноттингемнің 1-ші графы Хенидж Финч және дипломат сэр Дэниел Харви бар. Оның шөбере інісі – HMS Temeraire кемесінің капитаны, теңіз батыры Елиаб Харви.
Ерте өмір және Падуа университеті
Харвидің бастапқы білімі Фолкстонда алды, онда ол латын тілін үйренді. Содан кейін ол Кентерберидегі Король мектебіне қабылданды. Харви бес жыл бойы Король мектебінде оқыды, одан кейін 1593 жылы Кембридждегі Гонвилл және Каиус колледжіне түсті. Харви 1597 жылы Каиус колледжінің бакалавры дәрежесін алды. Одан кейін ол Франция және Германия арқылы Италияға сапар шегіп, 1599 жылы Падуа университетіне қабылданды. Харвидің онда оқыған жылдарында Фабрициуспен байланыс орнатып, Фабрициус жазған "De Venarum Ostiolis" еңбегін оқыды. Харви 1602 жылдың 25 сәуірінде 24 жасында Падуа университетінен медицина докторы ғылымының дәрежесін алды. Ол емтиханды өте жақсы тапсырып, өте ұсынысқа ие болды, сондай-ақ оның сарапшылары күткеннен де артық шеберлік, жад және білімді көрсетті.
"conducted himself so wonderfully well in the examination and had shown such skill, memory and learning that he had far surpassed even the great hopes which his examiners had formed of him."
Дәрігерлер колледжі, неке және Сент-Бартоломей ауруханасы
Падуадан бітіргеннен кейін Харви дереу Англияға оралды, сол жылы Кембридж университетінен медицина докторы дәрежесін алды және Кембридждегі Гонвилл және Каиус колледжінің мүшесі болды. Осыдан кейін Харви Лондонға қоныс аударды, 1604 жылғы 5 қазанда Корольдік дәрігерлер колледжіне қосылды. Ауруханаға қабылданғаннан кейін бірнеше апта өткен соң Харви "Ланселот Браунның қызы" (медициналық дәрігер) Элизабет Браунға үйленді. Олардың балалары болмады. 1607 жылғы 5 маусымда Харви Корольдік дәрігерлер колледжінің мүшесі болып сайланды, бұл оған FRCP атағын әкелді. Содан кейін ол өмірінің көп бөлігін өткізетін Сент-Бартоломей ауруханасында қызметке орналасты. 1609 жылғы 14 қазанда доктор Уилкинсонның орнын басып, Харви Сент-Бартоломей ауруханасының бас дәрігері болды, ол оған "Құдайдың ең қасиетті атынан" "сол жердегі кедейлерге, немесе аптаның кез келген күні сізге үйге жіберілетін басқа да кедейлерге, медицина саласындағы біліміңізді қолданып, бар күшіңізбен көмектесуге тырысыңыз. Сіз жақсылыққа, пайдаға немесе жеңілдікке қызығып, кедейлерге ешқандай нәрсе тағайындамаңыз немесе жазбаңыз, тек сіздің ең жақсы кеңесіңізбен оларға пайдалы болатын жақсы және пайдалы заттарды ғана жазыңыз, дәріханашыға ешқандай жақындық немесе құрмет көрсетпейді. Сондай-ақ, кеңесіңіз үшін ешқандай сыйлық немесе сыйақы қабылдамаңыз. Бұл уәдені Құдай алдында жауап бересіз деп бересіз."
Харви жылына шамамен отыз үш фунт табады және Лудгейттегі шағын үйінде тұрды, бірақ Батыс Смитфилдтегі екі үй дәрігерлік лауазымның қосымша артықшылығы ретінде берілді. Осы кезде дәрігердің міндеті аптасына бір рет ауруханаға әкелінетін науқастарды қарапайым, бірақ жан-жақты тексеруден өткізу және оларға рецепт жазудан тұрды.
Яков I-нің дәрігері
Харви Лумлеандық дәрістерге қатысуын жалғастырды, сонымен қатар Санкт-Бартоломей ауруханасындағы науқастарын қабылдады. Осылайша ол көп ұзамай маңызды және жақсы табыс әкелетін тәжірибеге ие болды, бұл 3 ақпанда король Джеймс I-ге "Ерекше дәрігер" болып тағайындалуымен аяқталды. Ол сондай-ақ әртүрлі аристократтарға, оның ішінде лорд-канцлер Бэконға қызмет еткен сияқты. Бэкон Харвидің практикалық ой-өрісіне әсер ете алмады, ол оны ұлы философ деп санаудан бас тартты. Ол оның туралы: "Ол философияны лорд-канцлердей жазады" деді. 1628 жылы ол Франкфуртта қан айналымы туралы толық зерттемесін, "De Motu Cordis" еңбегін жариялады. Басқа дәрігерлердің сынды пікірлері салдарынан Харви "тәжірибесінде үлкен дағдарысқа ұшырады", бірақ карьералық жолын жалғастырды. 1629 жылы ол дәрігерлер колледжінің "цензоры" лауазымына қайта сайланды, алғаш рет 1613 жылы, екінші рет 1625 жылы сайланған болатын. Соңында Харви колледждің қазынашысы болып сайланды.
Сиқыршылыққа қатысты сот
Харви сиқыршылық туралы айыптауларға күдікпен қараған белгілі адам болды. 1634 жылы Ланкаширден келген төрт әйелді сиқыршылықпен айыптаған сарапшылардың бірі ретінде ол жұмыс істеді, және оның баяндамасының нәтижесінде олардың барлығы кінәсіз деп танылды. Алдында, 1632 жылы, корольмен Ньюмаркетке жол тартқанда, ол сиқыршы деп айыпталған әйелді тексеруге жіберілді. Бастапқыда ол өзін сиқыршы деп таныстырып, оның шеберлігі туралы әңгімелесуге келгенін айтты және оның жанындағы рухы бар ма деп сұрады. Ол сүт салып қойған иттің табағына бақаны шақырып, сүт ішкеніне куә болды. Содан кейін ол әйелді сыра әкелуге жіберіп, бақаны өлтіріп, оны жарып қарады, соның нәтижесінде ол қарапайым жануар екенін, ешқандай құдайлық күші жоқ екенін анықтады. Әйел келгенде, әрине, қатты ашуланып, ренжіді, бірақ Харви ақырында патшаның жеке дәрігері екенін, оның сиқыршы екенін анықтау үшін жіберілгенін және егер олай болса, оны ұстауға рұқсат етілгенін айтып, оны тыныштандырды.
Шетелге сапарлар, Карл І-нің дәрігері болып сайлану және Англияның Азамат соғысы
Елу екі жасында Харви патшадан Леннокс герцогінің шетелге саяхатына бірге шығуды бұйрық алды. Бұл сапар – Харвидің Падуядан оралғаннан кейінгі алғашқы саяхаты – үш жылға созылды. Ол Харвиді Мантуан соғысы мен оба кезінде Франция және Испания елдері арқылы алып өтті. Осы сапарда ол виконт Дорчестерге былай деп жазды: «Біз жол бойы иттің өзі, қарға, бүркіт, қара қаңқа немесе кез келген құсты, тіпті анатомия жасауға болатын бірде-бір нәрсені де көре алмадық. Тек соғыс пен обаның қалдықтары – бақытсыз адамдар, аштықтан денелері бұрыннан-ақ анатомияланған еді. Мұндай бай, халқы тығыз, мол өнім беретін елдерде, біз көргендей, осыншалықты қайғы мен құнығу, кедейлік пен ашаршылықтың қысқа мерзімде пайда болуы мүмкін емес. Менің ойымша, бұл жердегілердің барлығы үшін тұрақты бейбітшілікті орнатуға зор ықпал етеді. Тамақ жеуге, сақтауға, алуға ештеңе болмағанда, соғысуды тоқтату уақыты келді». 1632 жылы Англияға оралғаннан кейін Харви король Карл I-ге «Жақын дәрігер» ретінде қайда барса да ілесіп жүрді. Атап айтқанда, Чарльздың аң аулау экспедициялары Харвиге көптеген бұғы мүрделеріне қол жеткізуге мүмкіндік берді. Харви олардың үстінде көптеген байқаулар жасап, өз теорияларын дамытты. Харви 1636 жылдың қазан айында Италияға қайтып оралды, Римдегі ағылшын колледжінде иезуиттердің қонағы ретінде тамақтанды. Флоренцияда Галилеомен кездескен болуы мүмкін. Англиядағы Азамат соғысы кезінде корольге қарсы тұрған азамат әскерлері Харвидің тұрғын үйіне кіріп, оның мүліктерін ұрлап, қағаздарын шашыратып тастады. Бұл қағаздар «көптеген науқас денелерді кесу туралы жазбалар, оның жәндіктердің дамуына қатысты байқаулары және салыстырмалы анатомия бойынша бірқатар жазбалардан» тұрды. Осы кезеңде Харви лауазымын сақтап, бірнеше рет жараланғандарға көмектесті және Эджхилл шайқасында король балаларын қорғады. Азамат соғысының қақтығыстары көп ұзамай король Чарльзды Оксфордқа, Харвимен бірге әкелді. Дәрігер 1642 жылы «Физика докторы» атағын алды, ал 1645 жылы Мертон колледжінің директоры болды. «Оксфордта ол (Харви) көп ұзамай әдеттегі жұмысына кірісіп, айналасындағы қару-жарақ шуы мен үздіксіз қозғалысқа мән бермеді, себебі қала оның тапсырылуына дейін операциялардың базасы болып қала берді».
"I can complain that by the way we could scarce see a dog, crow, kite, raven or any other bird, or anything to anatomize, only some few miserable people, the relics of the war and the plague where famine had made anatomies before I came. It is scarce credible in so rich, populous, and plentiful countries as these were that so much misery and desolation, poverty and famine should in so short a time be, as we have seen. I interpret it well that it will be a great motive for all here to have and procure assurance of settled peace. It is time to leave fighting when there is nothing to eat, nothing to be kept, and nothing to be gotten". Having returned to England in 1632. Harvey accompanied King Charles I wherever he went as 'Physician in Ordinary'. In particular, Charles's hunting expeditions gave Harvey access to many deer carcasses; it was upon them that Harvey made many observations and developed his theories. Harvey returned to Italy in October 1636, dining at the English College, Rome, as a guest of the Jesuits there. It is possible he met Galileo in Florence en route. During the English Civil War a mob of citizen soldiers opposed to the King entered Harvey's lodgings, stole his goods, and scattered his papers. The papers consisted of "the records of a large number of dissections of diseased bodies, with his observations on the development on insects, and a series of notes on comparative anatomy." During this period, Harvey maintained his position, helped the wounded on several occasions and protected the King's children during the Battle of Edgehill. The conflicts of the Civil War soon led King Charles to Oxford, with Harvey attending, where the physician was made "Doctor of Physic" in 1642 and later Warden of Merton College in 1645. "In Oxford he (Harvey) very soon settled down to his accustomed pursuits, unmindful of the clatter of arms and of the constant marching and countermarching around him, for the city remained the base of operations until its surrender "
Харвидің соңғы жылдары, өлімі мен жерлеуі
1645 жылы Оксфордтың тапсырылуы Харвидің қоғамдық өмірден және міндеттерінен біртіндеп зейнеткерлікке шығуының басталуын білдіреді. Ол кезде Харвидің жасы алпыс сегізге толып, балалары болмаған. Осыған дейін ол үш бауырласын және әйелін жоқ қылған еді. Сондықтан ол Лондонға оралып, әр түрлі уақытта ағалары Елиаб пен Даниэльмен бірге тұрды. Сент-Бартоломей ауруханасынан және жоғарыда аталған басқа да лауазымдарынан зейнеткерлікке шыққаннан кейін, ол көп уақытын жалпы әдебиеттерді оқып өткізуге арнады. Дегенмен, Харвиді "жұмысқа" қайтаруға бірнеше әрекеттер жасалды. Харвидің жауаптарының бірін келтірейік: "Сіз мені қазіргі тыныш өмірімнен шығарып, қайтадан сенімсіз теңізге аттандыруды ұсынатын адамсыз ба? Бұрынғы еңбектерім қандай дауыл тудырғанын жақсы білесіз. Көп жағдайда үйде және жеке өмірде даналыққа жету, шексіз еңбекпен жинаған біліміңізді жариялап, қалған өміріңізде тыныштығыңызды қатерге тілетін дауылдарды қоздырудан әлдеқайда жақсы". Харви 1657 жылдың 3 маусымында Роемптон қаласында ағасы Елиабтың үйінде қайтыс болды. Оқиғаның сипаттамалары оның ұзақ жылдар бойы подаградан зақымданған тамырлардың салдарынан миға қан құйылғаннан қайтыс болғанын көрсетеді: сол жақ орталық ми артериясының жұмысы бұзылған болуы мүмкін, бұл мида біртіндеп қан жиналуына және соңында оны басып қалдыруға әкелді. Сол күні болған оқиғалар туралы едәуір мәліметтер бар. Харви "сөйлеуге тырысып, тілінде өлі сал болғанын байқады; содан кейін оның не болатынын түсінді. Оның сауығып кетуге үміті жоқ екенін білгендіктен, ол бірден жас туғандарын шақыртты. Содан кейін ол белгілер жасады (тілі сал болғандықтан сөйлей алмады), тілін қанға айналдыруды сұрады, бірақ бұл оған көп пайда әкелмеді және осылай күндері аяқталды, соққы алған күні кешке қайтыс болды, сал оған оңай жол ашты". Оның өсиетімен материалдық мүліктері мен байлығы кең отбасына таратылды, сондай-ақ Корольдік дәрігерлер колледжіне едәуір сома ақша қалдырылды. Харви Солтүстік Эссекстегі Хемпстедтегі Сент-Эндрю шіркеуіне жерленді. Жерлеу процессиясы 1657 жылдың 26 маусымында басталды, содан кейін Харви Елиаб салған "Харви шіркеуіне" орналастырылды. Харвидің жерленген жағдайы да белгілі: "Харви шіркеуде екі немере қызының денесі арасында жерленді және олар сияқты ол қорғасынмен қапталды, сандықсыз". 1883 жылдың 18 қазанында Харвидің сүйегі қайта жерленді, қорғасыннан жасалған сандық дәрігерлер колледжінің сегіз мүшесімен қорғаннан шығарылып, оның еңбектері мен жазулары бар саркофагқа орналастырылды: "Уильям Харвидің денесі қорғасынмен қапталды, жай ғана дәнекерленді, 1657 жылдың маусымында Хемпстед, Эссекс шіркеуінің Харви қорғанына ешқандай қабықсыз немесе қоршаусыз қойылды. Уақыт өте келе, қалдықтарды қоршап тұрған қорғасын, ашыққа шығу және табиғи шіру салдарынан, оның сақталуына қауіп төндіретіндей, оны жөндеуді қан айналымын ашқан әйгілі ғалымның есін сақтауға мүдделілердің міндеті етті. Корольдік дәрігерлер колледжі, Харви жомарттығымен қамтамасыз етілген корпоративтік орган, 1882-1883 жылдары Харви отбасының өкілдерінің рұқсатымен бұл міндетті өз мойнына алды. Осы шешімге сәйкес Харвидің сүйегі салынған қорғасын сандық жөнделіп, мүмкіндігінше бастапқы күйіне келтірілді".
"Would you be the man who should recommend me to quit the peaceful haven where I now pass my life and launch again upon the faithless sea? You know full well what a storm my former lucubrations raised. Much better is it oftentimes to grow wise at home and in private, than by publishing what you have amassed with infinite labour, to stir up tempests that may rob you of peace and quiet for the rest of your days." Harvey died at Roehampton in the house of his brother Eliab on 3 June 1657. Descriptions of the event seem to show that he died of a cerebral haemorrhage from vessels long injured by gout: it is highly probable that the left middle cerebral artery malfunctioned, leading to a gradual accumulation of blood in the brain which eventually overwhelmed it. There exists a fairly detailed account of what happened on that day. Harvey
"went to speak and found that he had the dead palsy in his tongue; then he saw what was to become of him. He knew there were then no hopes of his recovery, so presently he sends for his young nephews to come up to him. He then made signs (for seized with the dead palsy in his tongue he could not speak) to let him blood his tongue, which did him little or no good, and so ended his days, dying in the evening of the day on which he was stricken, the palsy giving him an easy passport." His will distributed his material goods and wealth throughout his extended family and also left a substantial amount of money to the Royal College of Physicians. Harvey was buried in St. Andrew's Church in Hempstead in northern Essex. The funeral procession started on 26 June 1657, leading Harvey to be placed in the 'Harvey Chapel' built by Eliab. The conditions of Harvey's burial are also known: "Harvey was laid in the chapel between the bodies of his two nieces, and like them he was lapt in lead, coffin less". On St. Luke's Day, 18 October 1883, Harvey's remains were reinterred, the leaden case carried from the vault by eight Fellows of the College of Physicians, and deposited in a sarcophagus containing his works and an inscription:
"The body of William Harvey lapt in lead, simply soldered, was laid without shell or enclosure of any kind in the Harvey vault of this Church of Hempstead, Essex, in June 1657. In the course of time the lead enclosing the remains was, from expose and natural decay, so seriously damaged as to endanger its preservation, rendering some repair of it the duty of those interested in the memory of the illustrious discoverer of the circulation of the Blood. The Royal College of Physicians, of which corporate body Harvey was a munificent Benefactor did in the years 1882–1883, by permission of the Representatives of the Harvey family, undertake this duty. In accordance with this determination the leaden mortuary chest containing the remains of Harvey was repaired, and was, as far as possible, restored to its original state "
Де Моту Кордис
1628 жылы Франкфурт қаласында (Харви өзінің еңбегін дереу таратуға мүмкіндік беретінін білген жыл сайынғы кітап жәрмеңкесіне арналған) 72 беттік Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus басылымында қан айналымы туралы толыққанды мәліметтер келтірілген. Король Карл I-ге арналған арнаумен басталатын квартода 17 тарау бар, олар жүректің қызметі мен қанның денеде айналып өтуі туралы нақты және байланысты ақпарат береді. Харвидің қолында тек кішкентай линза болғандықтан, ол Антони ван Левенгук сияқты микроскоптармен алынған жеткілікті суреттерге қол жеткізе алмады; сондықтан кітабының кейбір бөлімдерінде практикалық дәлелдерге емес, теорияға сүйенуге мәжбүр болды. Бірінші тараудан кейін, ол жүрек пен өкпеге қатысты бұрынғы идеялар мен қабылданған ережелерді қысқаша сипаттайды, содан кейін өзінің трактатының негізгі тұжырымына көшеді, оның шын қозғалысын толық түсіну үшін жүректі белсенді күйде зерттеудің маңызды екенін айтады; бұл міндеттің өзі оған өте қиын болғанын мойындайды: "Мен бұл міндетті соншалықты қиын деп таптым, жүрек қозғалысын тек Құдай ғана түсіне алады деп ойлауға шамасы жетті. Себебі қозғалыстың жылдамдығының арқасында систола мен диастоланың қашан болатынын бастапқыда дұрыс анықтай алмадым". Осы бастапқы ой Харвидің амбициясын және талпынысын жүректің жалпы құрылымын егжей-тегжейлі талдауға бағыттады (саңырауқұлақтарда кедергісіз зерттелген). Содан кейін Харви артерияларды талдап, олардың соғуы сол жақ қарыншаның жирылуына байланысты екенін, ал оң жақ қарыншаның жирылуы қанды өкпе артериясына итеріп жіберетінін көрсетеді. Бұл ретте дәрігер екі қарыншаның дерлік бір уақытта қозғалатынын, бұрынғы дәрігерлер ойлағандай, тәуелсіз емес екенін қайталайды. Бұл жаңалықты қарбау және басқа да балық түрлерінің жүректерін зерттеу барысында ашты. Шындығында, Харвидің зерттеуінде сансыз жануарларды зерттеудің маңызы зор болды: жоғарыда аталғандардың қатарында шаян, көрінбейтін креветка, ұрықтанбаған балапан және тіпті көгершін де бар. Бір экспериментке тоқталып өтуге болады: өлі көгершіннің белсенді емес жүрегіне сілекеймен ылғалданған саусағын қойып, Харви уақытша, бірақ нақты пульсацияны байқады. Ол жүректің шаршаудан кейін қалпына келетінін көрді. Әлде XVII ғасырда-ақ Уильям Харви аорталық каналдың бар екенін анықтап, оның қызметін түсіндірді. Ол былай деді: "Эмбриондарда өкпелер әрекетсіз күйде болады, ешқандай функция орындамайды, қозғалмайды, тіпті олардың бар екенін де сезінуге болмайды, сондықтан табиғат жүректің екі қарыншасын қанды өткізу үшін біріктіріп пайдаланады". Дегенмен, Харвидің еңбегінің шыңы сегізінші тарауда, онда жүрек арқылы тамырлардан артерияларға өтетін қанның мөлшері туралы мәселе көтеріледі. Гарвидің бұл тұжырымы Галеннің бауырдан қан шығады деген көзқарасына қарсы келеді. Ол жүректің сыйымдылығын, әр соққыда қанша қан шығатынын және жүрек жарты сағатта қанша рет соғатынын есептеп шығарды. Бұл бағалаулардың барлығы уәзілі түрде төмендетілді, соның арқасында адамдар Галеннің теориясы бойынша бауырдың қаншалықты көп қан өндіруі керектігін көре алды. Ол жүректің сыйымдылығы 1 кг, ал жүрек әр соққан сайын қанның 1/8 бөлігін шығарады деп есептеді. Бұл Харвидің есебі бойынша жүректен әр соққыда шамамен 400 мг қан өтетінін көрсетті. Ол жүректің жарты сағатта 1000 рет соққы беретінін, соның салдарынан жарты сағатта 10 фунт 6 унция қан шығатынын, ал бұл санды 48 сағатқа көбейткенде бауырдың тәулігіне 498 фунт қан өндіруі керектігін, яғни бүкіл дене салмағынан артық қан өндіруі керектігін анықтады. Осы қарапайым, бірақ маңызды математикалық пропорцияны қолданып – бауырдың жоғарыда аталған рөлін жоққа шығарды. Харви қанның шеңберде қалай айналып жүргенін дәлелдеу үшін жыландар мен балықтарда жасалған көптеген эксперименттер жүргізді: олардың тамырларын және артерияларын әртүрлі уақыт аралығында байлап, осыдан туындаған өзгерістерді байқады; шындығында, тамырларды байлағанда жүрек бос болып, артерияларды байлағанда орган ісіп келеді. Бұл әдіс кейіннен адам денесінде де қолданылды (суретте көрсетілгендей): дәрігер адамның жоғарғы қолына тығыз байлау байлады. Бұл артериялар мен тамырлардағы қан ағынын тоқтатты. Бұл әрекетті жасағаннан кейін, байлаудан төменгі қол салқын және сарғыш, ал байлаудан жоғары жылы және ісінген болды. Артериялар тамырлардан терең жатқандықтан, байлауды сәл босату артериядан қанның қолға енуіне мүмкіндік берді. Бұл жасалғаннан кейін төменгі қолда кері әсер байқалды: ол жылы және ісінген болды. Тамырлар да көбірек көрінді, себебі олар қанға толы еді. Харви тамырлардағы кішкентай дөңгелектерді байқады, олар оның ұстазы Йероним Фабрициус ашқан тамыр қақпақтары екенін түсінді. Харви тамырдағы қанды төмен қарай итеруге тырысты, бірақ ол сәтті болмады. Ал жоғары қарай итергенде, қан оңай қозғалды. Осы әсер денедегі басқа да тамырларда да байқалды, бірақ мойындағы тамырлар басқаша болды – олар қанды тек төмен қарай ағызуға ғана мүмкіндік берді. Бұл Харвиді тамырлардың қанды жүрекке ағызуға, ал қақпақтардың бір бағытта ағызуды сақтауға көмектесетініне сендірді. Жиі тараған қате түсінікке қарамастан, Харви капиллярлардың бар екенін болжамады. Оның байқаулары тамырлар мен артериялардың тікелей байланысының қажеті жоқ екеніне оны көндірді; ол "қан еттің тесіктері арқылы сіңіріледі" және тамырлар "әр жерден сіңіріп алады" деп жазды. Харвидің қан айналымын ашуы тікелей байқауға емес, қорытындыға негізделді және сол кездегі басым парадигмаға қайшы келді. Оның жаңалықтары күдікпен, мазақпен және жазалаумен қарсы алынатыны сөзсіз болды. Қан айналымы туралы оның теориясының қабылдануына жиырма жыл кетті.
" I found the task so truly arduous that I was almost tempted to think that the movement of the heart was only to be comprehended by God. For I could neither rightly perceive at first when the systole and when the diastole took place by reason of the rapidity of the movement "
This initial thought led Harvey's ambition and assiduousness to a detailed analysis of the overall structure of the heart (studied with fewer hindrances in cold blooded animals). After this, Harvey analyses the arteries, showing how their pulsation depends upon the contraction of the left ventricle, while the contraction of the right ventricle propels its charge of blood into the pulmonary artery. Whilst doing this, the physician reiterates the fact that these two ventricles move together almost simultaneously and not independently as had been thought previously by his predecessors. This discovery was made while observing the heart of such animals as the eel and several other types of fish; indeed, the general study of countless animals was of utmost importance to Harvey's research: among the ones already cited, one can add the study of the snail, the invisible shrimp, the chick before its hatching and even the pigeon. A digression to an experiment can be made to this note: using the inactive heart of a dead pigeon and placing upon it a finger wet with saliva, Harvey was able to witness a transitory and yet incontrovertible pulsation. He had just witnessed the heart's ability to recover from fatigue. As early as the 17th century, William Harvey had already discerned the existence of the Ductus arteriosus and explained its relative function. Here he says, " in embryos, whilst the lungs are in a state of inaction, performing no function, subject to no movement any more than if they had not been present, Nature uses the two ventricles of the heart as if they formed but one for the transmission of the blood." However, the apex of Harvey's work is probably the eighth chapter, in which he deals with the actual quantity of blood passing through the heart from the veins to the arteries. Coming into conflict with Galen's accepted view of the liver as the origin of venous blood, Harvey estimated the capacity of the heart, how much blood is expelled through each pump of the heart, and the number of times the heart beats in a half an hour. All of these estimates were purposefully low, so that people could see the vast amount of blood Galen's theory required the liver to produce. He estimated that the capacity of the heart was , and that every time the heart pumps, 1/8 of that blood is expelled. This led to Harvey's estimate that about of blood went through the heart every time it pumped. The next estimate he used was that the heart beats 1,000 times every half an hour, which gave 10 pounds 6 ounces of blood in a half an hour, and when this number was multiplied by 48 half hours in a day he realised that the liver would have to produce 498 pounds of blood in a day, more than the weight of the whole body. Having this simple but essential mathematical proportion at hand – which proved the overall impossible aforementioned role of the liver – Harvey went on to prove how the blood circulated in a circle by means of countless experiments initially done on serpents and fish: tying their veins and arteries in separate periods of time, Harvey noticed the modifications which occurred; indeed, as he tied the veins, the heart would become empty, while as he did the same to the arteries, the organ would swell up. This process was later performed on the human body (in the image on the right): the physician tied a tight ligature onto the upper arm of a person. This would cut off blood flow from the arteries and the veins. When this was done, the arm below the ligature was cool and pale, while above the ligature it was warm and swollen. The ligature was loosened slightly, which allowed blood from the arteries to come into the arm, since arteries are deeper in the flesh than the veins. When this was done, the opposite effect was seen in the lower arm. It was now warm and swollen. The veins were also more visible since now they were full of blood. Harvey then noticed little bumps in the veins, which he realised were the valves of the veins discovered by his teacher, Hieronymus Fabricius. Harvey tried to push blood in the vein down the arm, but to no avail. When he tried to push it up the arm, it moved quite easily. The same effect was seen in other veins of the body, except the veins in the neck. Those veins were different from the others – they did not allow blood to flow up, but only down. This led Harvey to believe that the veins allowed blood to flow to the heart, and the valves maintained the one way flow. Contrary to a popular misconception, Harvey did not predict the existence of capillaries. His observations convinced him that direct connection between veins and arteries are unnecessary; he wrote "blood permeates the pores" in the flesh and it is "absorbed and imbibed from every part" by the veins. Harvey's discovery of the circulation of the blood was based on inference, not direct observation, and was incompatible with the prevailing paradigm at the time. that his discovery would be met with scepticism, derision, and abuse, were entirely justified. It took twenty years for his theory of the circulation of the blood to be generally accepted.
Харвиден бұрын қан айналымының көрінісі
Гарвидің еңбегі жарық көрген кезде Гален бірнеше ғасыр бойы медицинада ықпалды тұлға болып келген. Гален қанның қарыншалар арасында көзге көрінбейтін тесіктер арқылы өтетініне сенген. Галеннің пікірінше, веналық жүйе артериялық жүйеден толығымен бөлек болған, олар көзге көрінбейтін тесіктер арқылы ғана байланысқан. Араб ғалымы Ибн әл-Нафис Галеннің көзқарастарының кейбір аспектілерін жоққа шығарды және 1242 жылы Авиценнаның «Қанонындағы» анатомияға түсіндірмесінде өкпе қан айналымының бір түрін көрсететін модель ұсынды. Әл-Нафис қанның жүректен өкпеге, онда ауамен араласып, содан кейін жүрекке, одан кейін денеге таралатынын айтты. Харвидің жаңалықтары тарихи тұрғыдан Галеннің ілімімен қақтығысты, ал оның «De Motu Cordis» еңбегінің жариялануы медициналық қауымдастықта қызу дау тудырды. Кейбір дәрігерлер «Гарвидің шындықты айтқанын мойындаудан гөрі Галеннің қате айтқанына көнуді жөн көретінін» мәлімдеді. Гален жүректің функциясын толыққанды түсінбеді, оны «жылу өндіруші» деп санады, ал оның тармақтары – артериялар қанды салқындатумен, ал өкпелер жүректі желдетіп, салқындатумен айналысады деп есептеді. Гален артериялар кеңейгенде ауа сорып алады, ал жирылғанда дене мен терідегі тесіктер арқылы буды шығарады деп ойлады. 17-ғасырға дейін қан айналымына екі жеке жүйе қатысады деп саналды: табиғи жүйе, ішінде бауырдан бастау алатын веналық қан бар, және тіршілік жүйесі, ішінде артериялық қан және жүректен ағып шығатын «жан» бар, олар жылу мен өмірді барлық дене бөліктеріне таратады. Өкпелер осы тіршілік қанды желдетіп, салқындатады деп есептелді. Ибн әл-Нафистен тәуелсіз, Михаил Сервет өкпе қан айналымын анықтады, бірақ бұл жаңалық көпшілікке жетпеді, себебі ол алғаш рет 1546 жылы Париж қолжазбасында жазылды. Кейіннен ол 1553 жылы оның өліміне себеп болған теологиялық еңбегінде жарияланды, оның барлық даналары жойылды. Арагондық Мигель Сервет (Мишель де Вильнёв, 1509?–1553) «Christianismi Restitutio» кітабының V бөлімінде былай деп жазды: «Қан өкпе артериясы арқылы өкпе тамырларына ұзақ жолмен өтеді, оның ішінде ол қызыл түске енеді және дем шығару арқылы қара түтіннен арылады». Қан айналымы туралы идеяларды 1546 жылы испандық мал дәрігері Франсиско де ла Рейна да ұсынды. Харви қан айналымы жүйесінің толыққанды және нақты сипаттамасын беруден бұрын өкпе айналымын Ренальдус Колумб, Андреа Чезальпино және Везалий сипаттады.
Жануарлар ұрпағы туралы
Харвидің тағы бір маңызды еңбегі – Exercitationes de generatione animalium (Жануарлардың пайда болуы туралы), 1651 жылы жарық көрді. Ол осы кітапты көп жылдар бойы дайындап келген, бірақ досы Джордж Энттің ынталандыруы болмағанда, оны аяқтамаған болар еді. Кітап тауықтың жұмыртқасының дамуын сипаттаумен басталады. Басты бөлігі теориялық, Аристотельдің теорияларын, сондай-ақ Галеннен бастап Фабрицийға дейінгі дәрігерлердің еңбектерін қарастырады. Соңында ол тірі туатын жануарлардың, әсіресе, бұғы мен қоянның эмбриогенезін зерттейді. Зерттеу әдетте Аристотельдік қағидаларға негізделген және қарапайым үлкейту линзасын пайдаланумен шектелген. Нидхам осы еңбектің мынадай жетістіктерін атап көрсетеді. Оның omne vivum ex ovo (барлық тіршілік жұмыртқадан туады) доктринасы – өздігінен пайда болу туралы идеяға қарсы алғашқы нақты тұжырымдама болды. Ол нәжіс пен лайдан ұрпақ пайда болу мүмкіндігін жоққа шығарды және тіпті құрттардың да жұмыртқалары болатынын көрсетті. Ол цитрикуланы сарыуыздың эмбрион дамитын нүктесі және эмбрионды қоршап тұрған бластодерма деп анықтады. Ол ерте эмбриогенез туралы Аристотельдің (сперма – қан) және Эпикурдың (сперма – сперма) теорияларын түпкілікті жоққа шығарды. Ол жұмыртқаның қай бөліктері қоректік, ал қайсысы қалыптастырушы екені туралы ұзаққа созылған дауды, олардың арасындағы айырмашылықтың нақты еместігін көрсету арқылы шешті.
Мұра
Харвидің күміспен қапталған кит сүйегінен жасалған көрсету таяғы Корольдік дәрігерлер колледжінің музейінің күміс бөлмесінде сақталады. Ол лекцияларында заттарды көрсету үшін оны пайдаланған. Бірнеше медициналық ғимараттар мен мекемелер Харвидің есімімен аталады немесе оның құрметіне басқаша естеліктер жасалады. Эдинбургтегі Харви қоғамын 1782 жылы доктор Эндрю Дункан құрды. Қоғам Харвидің құрметіне жыл сайын фестиваль өткізеді, онда қоғам президенті Харви орациясын оқиды, содан кейін ресми кешкі ас ұйымдастырылады. Фестивальдің өтетін орны Эдинбургтегі Корольдік дәрігерлер колледжі мен Эдинбургтегі Корольдік хирургтар колледжі арасында алмасады. Лондонның Харвиан қоғамы – 1831 жылы құрылған медициналық қоғам. Оның кеңсесі Лондонның Медициналық қоғамында, Чандос көшесінде, Кавендиш скверінде орналасқан. Лондон Корольдік дәрігерлер колледжі 1656 жылы Уильям Харви құрған «Харви орациясы» деп аталатын жыл сайынғы лекцияны өткізеді. Лондонның Харви клубы 1919 жылы Канадада құрылып, Батыс Онтарио университетінде орналасқан. 1905 жылы құрылған Харви қоғамы Нью-Йорк қаласында орналасқан және биомедициналық ғылымдардағы соңғы жетістіктерге арналған жыл сайынғы лекциялар сериясын ұйымдастырады. Кембридж университетінің Клиникалық медицина мектебінің негізгі лекция залы институттың түлегі болған Уильям Харвидің есімімен аталады. Бартс және Лондон медицина және стоматология мектебіндегі Уильям Харви ғылыми-зерттеу институты биохимиялық фармакология, ортопедиялық аурулар, эндокринология, геномика, клиникалық фармакология және трансляциялық медицина мен терапия саласындағы зерттеулермен айналысады. Кенттегі Эшфордтағы Уильям Харви ауруханасы оның есімімен аталған. Харвидің туған қаласы Фолкстонда, Кентте де оның ескерткіші орнатылған.
Тұлға
Харви "күлкілі, бірақ өте дәл адам" ретінде танылды, ол көбінесе өз ойларына шұғыл батып, ұйқысыздықтан жиі зардап шегетін (жай ғана үйді аралап серуендеумен емделген), және ол әрқашан ашық және тікелей сөйлесуге дайын болды. Ол сондай-ақ қараңғылықты ұнататын, себебі айтуынша, сол жерде "ең жақсы ойға келетін" еді, сондықтан кейде үңгірлерде жасырынып отыратын. Кофеге құмар Харви, әр таңертең шашын тарап, қуатты және көтеріңкі көңіл-күймен далаға шығатын. Біз Харвидің подаграмен күресудің бірқатар ерекше әдісін де түсіне бастадық, оны толығымен келтіреміз: "Оның [Харвидің] емделуі былай болды: ол аяқтарын ашып отырып, оларды суықтан қатқанша суға салып, содан кейін пешке барып, осылайша ауруы басылатын".