Кіріспе

Әкімшілік нұсқау – әкімшілік органның белгілі бір заңға немесе ережеге қалай оңтайлы сәйкесуге болатыны туралы халыққа беретін міндетті емес кеңесі. Оны "кеңес" немесе "ұсыным" деп те атауға болады. Нұсқау көбінесе бұлыңғыр немесе нақты емес заңның немесе талаптың мақсатын немесе түсіндіруін ашу үшін қолданылады.

Нұсқаулық құжаттарының түрлері

Нұсқаулық құжаттары әдетте өздігінен орындалатын ережелер немесе талаптар болмаса да, олар көбінесе ереже немесе талаптың құрамына кіретін стандарттарды немесе күтілімдерді анықтайды. Мысалы, ережеде стерильді ыдыстардағы тиісті микроорганизмдерді тексеру талап етілуі мүмкін, ал қандай тексеру жеткілікті және қай организмдер маңызды екенін нұсқаулық құжат түсіндіруі мүмкін. Сондай-ақ, басшылық құжаттар ұйымның басқа тараптармен байланысын жеңілдету үшін ішкі саясатты немесе тәжірибені түсіндіруге қолданылады. Мысалы, нұсқаулық құжатта есепті қалай дайындау керектігі немесе шағымды ұсынар алдында қандай ақпарат жинау керектігі сияқты мәселелер түсіндірілуі мүмкін.

Жапония

Әкімшілік басшылық (行政指導) – 1993 жылғы Әкімшілік рәсімдер туралы заңның 2-бабында «әкімшілік органның өкілеттігі шегіндегі міндеттері мен істері аясында, әкімшілік мақсаттарға жету үшін белгілі бір тұлғалардан белгілі бір әрекеттерді жасау немесе жасаспауды талап ететін басшылық, ұсыным, кеңес немесе басқа да амалдар» деп анықталған жапон үкіметтік тәжірибесі. Тарихи тұрғыдан алғанда, Жапония үкіметі жеке тұлғалар мен ұйымдарға өз саясатын жүргізу үшін осы тәжірибені пайдаланған, оның міндетті емес кеңестерін орындамағандарға кері әсер ететін жағдайлар тудырған. 1993 жылғы заң – әкімшілік басшылықты реттеуге бағытталған алғашқы заң болды. Заңға сәйкес:

Мемлекеттік орган, егер адам әкімшілік басшылықты орындамағандықтан (32.2-бап), оған жағымсыз қатынас жасай алмайды. Әкімшілік басшылықты өтініш берушіге өтінішін кері алуға немесе өзгертуге қысым жасау үшін қолдануға болмайды, егер ол мұндай ниетін білдірген болса (33-бап). Әкімшілік басшылықтың мазмұны және жауапты лауазымды тұлғаның аты-жөні қарсы тарапқа анық жеткізілуі тиіс (35.1-бап). Ауызша әкімшілік басшылықтан кейін, қарсы тарап талап етсе, жазбаша түрінде қорытынды жасалуы керек (35.2-бап).

Америка Құрама Штаттары

АҚШ заңдарында әкімшілік нұсқаулар жалпы халыққа міндетті болмаса да, заңды дұрыс түсіндіруде маңызды көзқарас ретінде қызмет ете алады. Сонымен қатар, егер азамат өз еркімен кеңес сұраса, онда ол кеңес сұраған адамға міндетті болуы мүмкін. Бұл қағидалар "жақсы нұсқаулар тәжірибесі" (ЖНТ) деп аталады және нақты бақылау шараларын талап етеді. Мысалы, мемлекеттік органдар маңызды нұсқаулық құжаттарды жарияламас бұрын, жаңа ережелер мен регламенттерге қойылатын талаптарға ұқсас, халықтың пікірін алуға тиіс.