Генри Мартин Роберттің парламенттік тәртіп ережелері

Кіріспе

Роберт ережелері, көбінесе Роберт ережелері деп аталады, – АҚШ армиясының офицері Генри Мартин Роберттің парламенттік процедура туралы нұсқаулығы. «Тәртіп ережелерінің мақсаты – жиналысқа оның құрылған мақсатына жетуіне көмектесу [ ] Заң болмаған жерде [ ] нағыз азаттық аз». Роберт ережелері термині әртүрлі редакторлар мен авторлардың Роберттің бастапқы басылымдарына негізделген жаңа басылымдарына да қолданылады. АҚШ-та бұл термин парламенттік процедураны білдіру үшін жиі қолданылады. Ол негізінен ерікті ұйымдардың басқару қызметін ұйымдастыруға көмектесу үшін жазылған. Роберттің нұсқаулығы алғаш рет 1876 жылы жарияланды. Ол АҚШ Конгресінің ережелері мен тәжірибесін заң шығару емес қоғамдардың қажеттіліктеріне бейімдеу болып табылды. Роберт ережелері – АҚШ-та парламенттік процедураның ең көп таралған нұсқаулығы. Ол шіркеулер, округтік комиссиялар, үй иелері қауымдастықтары, коммерциялық емес ұйымдар, кәсіби қоғамдар, мектеп кеңестері және кәсіподақтар сияқты әртүрлі ұйымдардың отырыстарын басқарады, олар оны өздерінің парламенттік құқықтық құжаты ретінде қабылдаған. Кітапта сипатталған процедуралар АҚШ Өкілдер палатасында қолданылатын тәжірибеге негізделген, бірақ Роберт оларды қарапайым қоғамдарда қолдануға ыңғайлы деп есептеген өзгерістер енгізді. Автор әскери қызметте болғанымен, кітабындағы ережелер әскери ережелерге негізделмеген. Роберттің парламенттік процедураға деген қызығушылығы 1863 жылы шіркеу отырысын жүргізуге тағайындалғанда басталды. Ол міндетті қабылдағанымен, дұрыс процедура туралы жеткілікті білімі жоқ екенін сезінді. Кейіннен бірнеше ұйымның белсенді мүшесі болған Роберт елдің әртүрлі аймандарынан келген мүшелердің парламенттік ережелер туралы әртүрлі пікірлері бар екенін анықтады, бұл пікірлердің қақтығысы ұйымдардың жұмысына кедеріл келтірді. Ол бұл уақытқа дейін армиядан бригадир-генерал шенімен зейнетке шыққан болатын. Түзетулер Роберт жылдар бойы алған жүздеген хаттардан алынған пікірлерге негізделген.

Book on parliamentary procedure by Henry Martyn Robert

Robert's Rules of Order, often simply referred to as Robert's Rules, is a manual of parliamentary procedure by U. S. Army officer Henry Martyn Robert. "The object of Rules of Order is to assist an assembly to accomplish the work for which it was designed [ ] Where there is no law [ ] there is the least of real liberty." The term Robert's Rules of Order is also used more generically to refer to any of the more recent editions, by various editors and authors, based on any of Robert's original editions, and the term is used more generically in the United States to refer to parliamentary procedure. It was written primarily to help guide voluntary associations in their operations of governance. Robert's manual was first published in 1876 as an adaptation of the rules and practice of the United States Congress to suit the needs of non legislative societies. Robert's Rules is the most widely used manual of parliamentary procedure in the United States. It governs the meetings of a diverse range of organizations—including church groups, county commissions, homeowners associations, nonprofit associations, professional societies, school boards, and trade unions—that have adopted it as their parliamentary authority. The procedures prescribed by the book were loosely modeled after those used in the United States House of Representatives, with such adaptations as Robert saw fit for use in ordinary societies. Although he was in the military, the rules in his book were not based on military rules. The author's interest in parliamentary procedure began in 1863 when he was chosen to preside over a church meeting and, although he accepted the task, he felt that he did not have the necessary knowledge of proper procedure. In his later work as an active member of several organizations, Robert discovered that members from different areas of the country had very different views regarding what the proper parliamentary rules were, and these conflicting views hampered the organizations in their work. By this time Robert had long been retired from the Army with the rank of brigadier general. The revisions were based on the feedback from hundreds of letters that Robert had received through the years.

Арнайы ережелер

Егер ұйымның жарғылары немесе басқа басқару құжаттарында "Роберттің тәртіп ережелері" деп көрсетілсе, кітаптағы белгілі бір ережелер басқа белгіленген ережелерге бағынышты болуы мүмкін, оның ішінде қолданыстағы заңдардағы, корпоративтік жарғыдағы, конституциядағы немесе жарғыдағы қақтығыстарға түсірілген ережелерге де. Ұйым "Роберттің тәртіп ережелерін" қабылдағанның өзінде, осы кітаптағы кез келген ережені жоққа шығаратын өз ережелерін қабылдауға құқылы. Мұндай шектеулер тек бас ұйымның ережелерінен немесе ұлттық, аймақтық немесе жергілікті заңдардан туындауы мүмкін. Ұйымдар кейде қабылдайтын ережелердің мысалы – сенім білдіру арқылы дауыс беруді қабылдауға рұқсат беру. Мұндай ережеге ұйым өз жарғысында нақты түрде көздемесе, рұқсат етілмейді.

Мақсаты

Жалпы алғанда, Роберттің тәртіп ережелері отырыстарды өткізу және шешімдерді топ ретінде қабылдауға арналған нұсқаулық болып табылады. Кітаптың мақсаты – «әрбір қауымға, әрбір мүшесінің пікірін ескере отырып, әртүрлі күрделіліктегі мәселелердің ең көп саны бойынша ең аз уақыт ішінде және толық келісімнен бастап, қатыгез немесе құлшыныспен бөлінген пікірлерге дейін барлық жағдайда жалпы ерікке жетуге мүмкіндік беру». Кітап заң шығару жиналыстарына қарағанда, қарапайым қоғамдарда қолдануға арналған және АҚШ-тағы қоғамдар арасында ең көп қабылданған парламенттік тәжірибе болып табылады. Сондай-ақ, ол «ағылшын тілді әлемде отырыс өткізу тәртібі және іскерлік ережелер жөніндегі ең көп қолданылатын анықтамалық» ретінде танылған. Кітапта ол «қазіргі парламенттік құқықтың жинақталуы» деп көрсетілген. «Жалпы парламенттік құқық» ұйымдар мен жиналыстарда іс жүргізудің жалпы ережелері мен әдет-ғұрыптарын білдіреді. Ол заңмен бекітілген талаптарға немесе сот шешімдерінен туындаған сот прецеденттеріне сілтеме жасамайды. Яғни, кітап отырыстарды өткізу тәртібі туралы, «заңды» емес (ол заң кітабы емес). Анықтамалық ретінде ол парламенттік тәртіп туралы туындаған кез келген сұраққа мүмкіндігінше жақын жауап беруге арналған. Кітапта негізделген негізгі қағидалардың бірі – бір сұраққа бір уақытта; бір адам – бір дауыс; дауыс беруге қатысушылардың саны шектеледі. Кітапты пайдаланатын топ кеңесші жиналыс деп аталады. Кеңесші жиналыстардың түрлері: бұқаралық жиналыс, ұйымдастырылған қоғамның жергілікті жиналысы (жергілікті клуб немесе филиал), конвенция, заң шығару органы және кеңес. Ұйымның корпоративтік жарғысы, конституциясы немесе ережелері, тәртіп ережелері (арнайы ережелер мен парламенттік тәжірибе), тұрақты ережелер және әдет-ғұрыптар болуы мүмкін. Іскерлік іс жүргізу үшін топтар отырыстар немесе сессиялар өткізеді, олар тоқсандық аралықтан артық немесе кем уақыт аралығында болуы мүмкін. Отырыстардың түрлері: тұрақты отырыс, арнайы отырыс, кезекті отырыс, жылдық отырыс, жеке сессия, ашық сессия және электрондық отырыстар. Кеңесші жиналыстың мүшесі отырыстарға қатысуға, ұсыныс енгізуге, талқылауда сөйлеуге және дауыс беруге құқылы. Шешім қабылдау процесі ұсыныс арқылы жүзеге асырылады, яғни қандай да бір әрекет жасау туралы ұсыныс. Ұсынысты қараудың ресми қадамдары: ұсыныс енгізу, қолдау білдіру, ұсынысты жариялау, ұсынысты талқылау, ұсынысты дауысқа салу және дауыс беру нәтижелерін жариялау. Осы қадамдарды орындамай, бірауыздан келісім арқылы бейресми түрде әрекет етуге болады. Таңдау жасағанда шешім қабылдаудың негізгі қағидасы көпшілік дауыс беру болып табылады. Көпшілік дауыс талап етілетін жағдайларда, талаптар қатарында үштен екі дауыс, алдын ала хабарлау немесе барлық мүшелердің көпшілігінің дауысы болуы мүмкін.

Generally, Robert's Rules of Order is a guide for conducting meetings and making decisions as a group. The purpose of the book is "to enable assemblies of any size, with due regard for every member's opinion, to arrive at the general will on the maximum number of questions of varying complexity in a minimum amount of time and under all kinds of internal climate ranging from total harmony to hardened or impassioned division of opinion". The book is designed for use in ordinary societies rather than legislative assemblies, and it is the most commonly adopted parliamentary authority among societies in the United States. It is also recognized as "the most widely used reference for meeting procedure and business rules in the English speaking world". The book states that it is "a codification of the present day general parliamentary law". "General parliamentary law" refers to the common rules and customs for conducting business in organizations and assemblies. It does not refer to statutory legal requirements nor to common law precedent derived from court judgments. In other words, the book is about procedures for meetings and not about what is "legal" (i. e. it is not a law book). As a reference, it is designed to answer, as nearly as possible, any question of parliamentary procedure that may arise. Some fundamental principles upon which the book is based include: one question at a time; one person, one vote; and a vote being limited to members present. A group that uses the book is called a deliberative assembly. The types of deliberative assemblies are a mass meeting, a local assembly of an organized society (local club or local branch), a convention, a legislative body, and a board. An organization may have rules which could include a corporate charter, a constitution or bylaws, rules of order (special rules of order and parliamentary authority), standing rules, and customs. To conduct business, groups have meetings or sessions that may be separated by more than or be within a quarterly time interval. The types of meetings are a regular meeting, a special meeting, an adjourned meeting, an annual meeting, an executive session, a public session, and electronic meetings. A member of a deliberative assembly has the right to attend meetings, make motions, speak in debate, and vote. The process of making a decision is done through a motion, which is a proposal to do something. The formal steps in handling a motion are the making of a motion, having a second, stating the motion, having debate on the motion, putting the motion to a vote, and announcing the results of the vote. Action could be taken informally without going through these steps by using unanimous consent. When making a choice, the basic principle of decision is majority vote. In situations when more than majority vote is required, the requirement could include a two thirds vote, previous notice, or a vote of a majority of the entire membership.

Түрлі тақырыптар

Кітаптың екінші жартысында әртүрлі тақырыптар егжей-тегжейлі қарастырылады. Осы тақырыптардың қысқаша мазмұны төменде келтірілген:

Жағдайға қарай, ұсыныстар қайта қарастырылуы немесе жаңадан енгізілуі мүмкін. Алайда, мүшелер уақытты бекерге жұмсау үшін заңды ұсыныстарды тиіссіз мақсаттарда пайдаланбауы керек. Жұмыстың заңды түрде жүзеге асуы үшін, жиналыста мүшелердің белгілі бір саны – кворум болуы қажет. Кездесуде талқыланатын мәселелер күн тәртібіне немесе бағдарламаға енгізілуі мүмкін. Әрбір мүше сөз кезегін алып, пікір білдіруге және талқылауға қатысу мүмкіндігіне ие. Талқылау сөздер саны мен уақыты бойынша шектелуі мүмкін, сондай-ақ ол әрқашан өзгелерге құрметпен қарауды талап етеді. Шешім қабылдау үшін дауыс беру жүргізіледі, ол қолмен, тұрып немесе жасырын дауыс беру арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Ұйымдағы лауазымдарға кандидаттарды ұсыну және сайлау арқылы сайлануы мүмкін. Әрбір ұйым өзіне қажетті лауазымдарды анықтайды, бірақ кеңесші жиналыста төраға (әдетте «президент» немесе «төраға») және хатшы болуы міндетті. Хатшы әрбір жиналыстың хаттамасын – ресми тіркелген жазбаларын сақтайды. Лауазымды тұлғалар өкілеттіктері шегінде есеп беруі мүмкін, мысалы, қазынашы қаржы есебін ұсынады. Сонымен қатар, ұйым атынан іс-әрекеттерді жүзеге асыру үшін кеңес құрылуы мүмкін. Лауазымды тұлғалар мен кеңестердің өкілеттіктері ұйымның басқару құжаттарында белгіленеді. Ұйымға көмек көрсету үшін комитеттер де құрылуы мүмкін. Кеңестер мен комитеттер өз есептерін ұсынуы мүмкін. Адамдар белгілі бір мақсат немесе себеп үшін көпшілік жиналыстарға қатысуы мүмкін. Мұндай жиналыстардың мақсаты тұрақты қоғам құру болуы мүмкін. Әрбір ұйымның негізгі ережелері жарғысында қамтылған. Жарғыда ұйымның атауы мен мақсаты, мүшелікке және лауазымға қойылатын талаптар, жиналыстарды өткізу тәртібі, кеңестер мен комитеттердің болуы (немесе олардың екеуі де), парламенттік өкілеттіктер және жарғыға өзгерістер енгізу тәртібі сияқты мәселелер қарастырылады. Құрамына кіретін топтардың өкілдері ұйым атынан іс-әрекеттерді жүзеге асыру үшін конвенцияларда делегаттар ретінде жиналуы мүмкін. Конвенциялар бірнеше жиналыстан тұруы мүмкін және жыл сайын немесе басқа да сирек интервалмен бірнеше күнге немесе одан да көпке созылуы мүмкін. Егер мүшелер ұйым ережелерін бұзса, оларға тәртіптік шаралар қолданылуы мүмкін. Мұндай шаралар сөгістен бастап ұйымнан шығаруға дейін жетеді. Лауазымды тұлғалар лауазымынан алыну арқылы жазалануы мүмкін.

Depending on the situation, motions could be renewed, or made again. On the other hand, members should not use legitimate motions for dilatory and improper purposes to waste time. A quorum, or minimum number of members, is required to be present at a meeting in order to validly conduct business. The business that is to come up in a meeting could be listed in an order of business or an agenda. Each member could get a chance to speak through assignment of the floor and debate. Debate may be limited in the number of speeches and time and should be respectful to others at all times. Voting takes place to decide the course of action and it could be done in a multitude of ways, such as voice vote, standing vote, and ballot vote. Officers in an organization could be elected through the process of nominations and elections. Each organization decides for itself which officers to have, but the minimum officers in a deliberative assembly are a presiding officer (usually "president" or "chairman") and a secretary. The secretary keeps the minutes, or the official records of the proceedings, for each meeting. As part of their duties, the officers may have reports to give, such as a financial report given by the treasurer. In addition, an organization may have a board to handle business on behalf of the organization. Officers and boards only have such authority and powers that are given to them in the governing documents of the organization. There may also be committees that are formed to assist the organization. The boards and committees may have reports to give as well. People may gather in mass meetings for a specific purpose or cause. One such purpose of the mass meetings could be for the intent of organizing a permanent society. Each organization has its basic rules contained in its bylaws. The bylaws could describe the name of the organization and its purpose, the requirements to be a member or an officer, how meetings are scheduled, if there are boards or committees (or both), its parliamentary authority, and how to amend the bylaws. Representatives from constituent groups may gather as delegates in conventions to conduct business on behalf of the organization. Conventions may consist of several meetings and may last for several days or more on an annual basis or other such infrequent interval. If members do not act according to the organization's rules, they could be subject to disciplinary procedures. Such action could range from censure to the extreme of expulsion from the organization. Officers could be disciplined by removal from office.

Кестелер, кестелер және тізімдер

Кітаптың артқы жағындағы түстелген беттерде (сыртқы жиегі бойымен сұр жолақты белгіленген беттер) мынадай кестелер, тізімдер және анықтамалар бар: (1) "Әрбір қосалқы немесе артықшылықты ұсыныстың қашан қаралатынын анықтау кестесі", (2) "Ұсыныстарға қатысты ережелер кестесі", (3) "Ұсыныс жасау үшін үлгілер", (4) және (5) "Ұсыныстар мен парламенттік процедуралар", (6) "Екі үшін бір бөлігі дауыс беруді талап ететін ұсыныстар", (7) "Қайта қарауға тыйым салынған немесе шектелген ұсыныстар", және (8) "Сайлау бюллетеньдерін санау ережелері кестесі".

Қазіргі басылымға қатысты қосымша ақпарат

Робертс ережелері қауымдастығының қазіргі (12-шы) басылымындағы «Робертс ережелері жаңадан қарастырылды» (RONR) негізгі мәселелерінің қорытындысынан басқа, төмендегі мазмұн қазіргі (3-ші) басылымындағы «Робертс ережелері жаңадан қарастырылды, қысқаша» (RONRIB) ерекшелігі болып табылады: күн тәртібінің мысалы, қосымша диалог үлгілері, жиі қойылатын сұрақтар, мәжіліс шақыруының мысалы, мәжіліс ретін тізімдейтін хабарламаның мысалы, және келесі кестелер: (A) «Төраға ретінде ұсыныстарды қарау», (B) «Төрағаның тұру және отыру уақыты», (C) «Төраға ретінде мәжіліс жүргізу», (D) «Ұсыныстарға қатысты ережелер кестесі» және (E) «Мүше ретінде қолдануға тиіс сөздер». Робертс ережелері қауымдастығы American Legal Publishing арқылы CD ROM форматында (Windows ПК-да орнатуға арналған) Он бірінші басылымды да ұсынды. CD-де Роберттің жаңадан қарастырылған тәртіп ережелері мен Роберттің жаңадан қарастырылған тәртіп ережелерінің қазіргі басылымдары, сондай-ақ "Уақыт сақшысының нұсқаулығы", "Теллерлік есеп", "Электрондық кездесулер үшін үлгі ережелері", әр түрлі нысандар және "Баллотты дауыс беру және екінші реттік түзетулерді түсіну" ресурстары бар. Робертс ережелері қауымдастығы қазіргі он екінші басылымның электронды нұсқасын алғаш рет шығарды. Роберттің тәртіп ережелерінің Интернеттен жүктеп алынған кез келген көшірмесі, әрине, көпшілік иелігінде бар ескі басылым (1915 немесе одан ертерек). Робертс ережелерінің басқа тілдерге аударылған нұсқаларын Робертс ережелері қауымдастығы жариялаған жоқ. Үшінші тараптың аударған көшірмесі мақсатты тілдегі дұрыс мағынаны дұрыс білдірмеуі мүмкін.

Ережелерді түсіндіру

Он бірінші басылымға дейінгі кезеңнен бастап авторлар кітаптағы ережелердің ресми түсіндірмелерін Роберт ережелері қауымдастығының веб-сайтына жариялады. Сол кезеңдегі түсіндірмелер кейіннен он бірінші басылымға қосылды. Кейбір түсініспеушіліктер мыналарға қатысты: президенттің қашан дауыс бере алатыны, лауазымдық тұлғалардың дауыс бере алатыны, көпшіліктің анықтамасы, дауыс беруден тартынудың нәтижесі, "достық түзету", "мәселені көтеру", "кешіктіру", күн тәртібіне мәселелерді қосу және хаттаманың мазмұны. Бұл түсініспеушіліктер Роберттің "Жаңадан қарастырылған тәртіп ережелері" кітабының қазіргі басылымындағы ережелерге қатысты болғанымен, ұйым осы "стандартты" ережелерді жоққа шығаратын басқа ережелермен басқарылуы мүмкін. Бұл форум авторлық топ мүшелерімен белсенді түрде бақыланады.

Заң шығару органдары

Жалпы, Роберттің тәртіп ережелері әдеттегі қоғамдар үшін жасалған. Дегенмен, жергілікті деңгейдегі заң шығару органдары (мысалы, қалалық кеңес немесе округтік комиссия) қоғамдар кеңестері сияқты жұмыс істейді. Осы органдарда да осы кітап қолданылып келеді. Мұндай органдар ашық мәжілістер туралы заңдарға (Саншайн заңдары) және басқа да қолданылатын заңдарға бағынады, және олар кітаптағы қайшы келетін ережелерден басымдыққа ие. Ал, штаттық немесе ұлттық деңгейдегі заң шығару органдарының өзіндік, қатаң белгіленген ережелері бар (мысалы, Мейсонның заң шығару рәсімі жөніндегі нұсқаулығы). Бірақ, жүргізілген сараптама көрсеткендей, АҚШ-тың төрт штаттық заң шығару палатасы әлі де Роберттің тәртіп ережелерін пайдаланады.

Парламентарийлер

Парламент мүшесі – парламенттік процедура сарапшысы. Өздері жұмыс істейтін ұйымдарға тиімді кеңесшілер болу үшін парламентарийлер Роберттің тәртіп ережелерін білуі тиіс. Парламентарийлердің Ұлттық қауымдастығы (НАП) – әлемдегі парламентарийлердің ең ірі коммерциялық емес ұйымы. Бұл ұйым өз пікірлері мен нұсқауларын Роберттің «Жаңадан қарастырылған тәртіп ережелері» (12-ші басылым) негізінде құрайды. Бұл ұйымға мүше болу үшін Роберттің «Жаңадан қарастырылған тәртіп ережелері: Қысқаша нұсқаулық» (3-ші басылым) кітабының бірінші жартысына негізделген емтихан тапсыру қажет. Америка парламентарийлер институты – парламентарийлердің тағы бір коммерциялық емес ұйымы. Бұл ұйым парламенттік биліктің әртүрлі салаларын меңгеруге және олармен таныс болуға баса мән береді, бірақ өз веб-сайтында «Роберттің тәртіп ережелері – ең көп қолданылатын парламенттік билік» деп көрсетеді. Сондай-ақ сайтта бұл «парламенттік билік бойынша ең басты нұсқаулық» және «әрбір парламентарий үшін міндетті мәтін» екені айтылған.

Жастар ұйымдары

Жас ұйымдар, мысалы, Американың Бизнес-кәсіпкерлері (BPA), Американың Отбасы, Мансап және Қоғамдық Көшбасшылары (FCCLA), Американың Болашақ Бизнес Көшбасшылары Phi Beta Lambda (FBLA PBL), HOSA Болашақ Денсаулық Сақтау Мамандары, Ұлттық FFA Ұйымы, SkillsUSA және Технология Студенттері Қауымдастығы (TSA), өздерінің студент мүшелері үшін ұйымдастырылатын бағдарламаларының бір бөлігі ретінде парламенттік процедуралар сайыстарын (Parli Pro сияқты) демеушілік етеді. Бұл сайыстар Роберттің «Жаңадан қарастырылған Тәртіп Ережелеріне» негізделген. Ұлттық Парламентаристер Қауымдастығы осы ұйымдардың кейбіреулерімен серіктестік құрды. Роберттің Тәртіп Ережелері Конгресс пікірсайысында (Студенттік Конгресс деп те аталады) қолданылады, бұл шараны Ұлттық Сөйлеу және Пікірталас Қауымдастығы (NSDA) ұйымдастырады. Роберттің Тәртіп Ережелері Американдық Легион және Американдық Легионның Көмекші Ұлдар/Қыздар Мемлекеттік Бағдарламаларында, сондай-ақ Біріккен Ұлттар Ұйымының Үлгілік Конференцияларында да қолданылады. MUN конференциясындағы әрбір комитеттің төрағасы білім беру мақсатымен жазбаша ережелерден кейде ауытқуы мүмкін болғанымен, нақты комитеттердегі ережелердің форматы көбінесе Роберттің Тәртіп Ережелеріне негізделген. Роберттің Тәртіп Ережелері қолданылуы мүмкін тағы бір бағдарлама – Үлгілік Конгресс, бірақ бұл бағдарламалардағы ережелер бағдарламалар имитациялайтын заңнамалық жиналыстардағы ережелерге жақын болуы мүмкін. Роберттің Тәртіп Ережелері Ұлттық Колледждер мен Университеттер Жатақханаларының Ұлттық Қауымдастығы (NACURH) жатақханалар қауымдастығының отырыстарында, аймақтық конференцияларда және ұлттық конференцияларда қолданылады.

Басқа парламенттік органдар

Парламент депутаттары АҚШ-тағы ұйымдардың шамамен 85-95 пайызы Роберт ережелерін қолданады деп бағалаған.