Кіріспе

Isleta Pueblo () – құрамасыз қауым және Таноан пуэблосы, Нью-Мексико штатының Берналильо округінде орналасқан, бастапқыда шамамен 14 ғасырда құрылған. Оңтүстік Тива тіліндегі пуэблоның атауы Шивибак (Shee eh whíb bak) – "жерге қойылған пышақ, үгіт-насихат ойыны ойналатын жер" деген мағынаны білдіреді, бұл дәстүрлі аяқ шабысы. Оның халқы – федералдық деңгейде мойындалған тайпа. Isleta Pueblo Орта Рио-Гранде аңғарында, Альбукерки қаласынан оңтүстікке қарай 21 шақырым жерде орналасқан. Ол Лагуна пуэблосының басты бөлігімен іргелес және шығысқа қарай орналасқан. Пуэбло ежелгі Рио-Гранде арнасынан өтетін пышақ пішіндес лава тізбегінің үстіне салынған. Isleta Pueblo тарихи ауданы Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген. 2016 жылдың 15 қаңтарында тайпаның өкілдері мен федералдық үкіметтің өкілдері Пуэбло сатып алған 90 151 акр (140 шаршы миль) жерді федералдық сенімге беру рәсімін өткізді. Бұл олардың ортақ аумағын 50%-ға ұлғайтты. Тайпа бұл жерді, бір кезде ата-бабаларының жерінің бір бөлігі болған, иелену үшін 20 жылдан астам уақыт жұмыс істеді. Бұл Барак Обама әкімдігі кезінде жүзеге асырылған ең ірі сатып алу болды.

Тіл және ұлт

Пуэбло-о-Ислета халқы негізінен Оңтүстік Тива этностық тобынан (lang es) тұрады. Пуэбло тұрғындары дәстүрлі түрде Киова-Таноан тілдер отбасының Таноан тармағына жататын Оңтүстік Тива тілінің екі нұсқасының бірі – Ислетан Тива тілінде сөйлейді. Оңтүстік Тива тілінің екінші нұсқасы Сандия Пуэблосында, ал Солтүстік Тива тілі Таос және Пикурис Пуэблостарында қолданылады. 2015 жылдың тамызында тайпа мектеп федералдық басқарудан тайпалық басқаруға өткеннен кейін, Isleta бастауыш мектебінде балаларға Тива тілі оқытылатынын хабарлады. 2016 жылы Келлогг қоры мектептегі кішкентай балаларға арналған Тива-ағылшын екі тілді бағдарламасын дамыту үшін 148 000 доллар көлемінде гранттар берді.

Дәстүрлі мәдени тәжірибелер

Антропологтар Пуэбло тайпаларын мәдени амалдарға негізделген екі ерекше топқа бөлген: Батыс Пуэбло тайпалары және Шығыс Пуэбло тайпалары. Осы жіктеуге сәйкес, Ислета тайпасы Шығыс Пуэбло тайпасы саналады, бұл негізінен олардың өмірлену шаруашылық әдістеріне байланысты. Дәстүрлі түрде Шығыс Пуэблолары суармалау техникасына көбірек сүйенеді, ал Батыс Пуэблоларында құрғақ егіс кең таралған. Екі топ та көбінесе жүгері (дән) өсіреді, бірақ қабақ пен бұршақ та бүкіл аймақ бойынша Пуэблоның негізгі тағамдары болған. Басқа ғалымдар Пуэбло тайпаларын үш мәдени топқа жіктеуді ұсынады: Батыс, Шығыс және Кересан (немесе Орталық) Пуэбло тайпалары. Екі жүйеде де Ислета Пуэблосы Шығыс Пуэбло тайпасы болып есептеледі. Іргелес орналасқан Лагуна Пуэблосы Орталық – Кересан Пуэбло тайпасы болып табылады.

Әлеуметтік ұйым

Ислета (және Сандия) аналық туыстық жүйелеріне ие, мұнда ұрпақ пен мүлік ананың әулеті арқылы жалғасады; балалар оның руына туған деп есептеледі және мәртебесін оның әулетінен немесе жүгері тобынан алады, бұл кланға ұқсас. Олардың некелері өз ішінде үйлену (эндогамия) жүйесіне негізделген. Бұл туыстық/мәдени бөліністер қасиетті бағыттар мен түстермен, сондай-ақ тайпалық тегімен, кландармен, фратриялармен және бөлімдермен байланысты. Бөлімдер жүйесінде бір бөлім қысқы амалдармен, ал екіншісі жазғы амалдар мен дәстүрлермен байланысты.

Діни рәсімдер

Бұл тайпа киваны белгілі бір рәсімдер мен тойлар үшін қасиетті орын ретінде сақтап, пайдаланады. Дәстүрлі дін Качиналарға табынудан тұрады, олар материалдық емес және табиғи әлемнің түрлі жақтарын бейнелейтін рухани жандар. Качина ұғымының үш түрлі қыры бар: құдай, качина билеушілері (діни тойларда качиналарды бейнелейтін маска киген қауым мүшелері) және качина қуыршақтары, балаларға сыйлық ретінде берілетін Качиналардың бейнесінде жасалған кішкентай қуыршақтар. Качиналарға табыну Батыс Пуэблосынан Лагуна арқылы Ислетаға қарай тараған болуы мүмкін, онда Качиналар бұрыннан-ақ дәстүрлі діннің бір бөлігі болып келген.

17 ғасыр

1500 жылдардың соңында испандықтар келгенде олар бұл ауылға Ислета деп ат қойды, испан тілінде "кішкентай арал" деген мағынаны білдіреді. 1613 жылы испан францискан монахы Хуан де Салас бұл ауылда Сан-Агустин-де-ла-Ислета испан миссиясын салды. Ол халыққа католицизмді және батыстың өсімдіктерді өсіру әдістерін үйретуге тырысты. 1680 жылғы Пуэбло көтерілісі кезінде пуэбло тұрғындарының көп бөлігі Аризонадағы Хопи елді мекендеріне қашып кетті, ал қалғандары испандықтардың оңтүстікке, Ел-Пасо-дель-Нортеге (қазіргі Ел-Пасо, Техас штаты) шегінуіне ілесіп кетті. Көтерілістен кейін Ислета халқы Пуэблоға қайтып келді, олардың көптегені Хопи әйелдерімен немесе ерлерімен бірге болды.

19 ғасыр

1800 жылдары Isleta қауымдастығына қосылған Laguna Pueblo және Acoma Pueblo мүшелерімен туындаған жанжал Орайби спутниктік елді мекенінің құрылуына себеп болды. XXI ғасырда Isleta негізгі пуэблоны, сондай-ақ Орайби және Чикале кішкентай елді мекендерін қамтиды. 1887 жылдың 21 қазанында француз миссионері әке Антон Дохер Жаңа Мексикаға сапар шекті, онда ол Санта-Фе соборында дін қызметкері болып тағайындалды. Жасырақты Пабло Абеита (Диего немесе Луиза Абеитамен туыс емес) жақында 1930 жылдарға дейін Isleta губернаторы болып сайланды. Әке Антон Дохер 1928 жылы қайтыс болғанға дейін 34 жыл бойы тарихи Сент-Агустин миссиялық шіркеуінде қызмет етті. Ол бұрынғы дін қызметкері Падре Падилланың қасына, Isleta шіркеуінің алтарының жанына жерленді. (Тива тайпасы 1612 жылы испан миссионерінің басшылығымен салған бұл шіркеу АҚШ-тағы ең көне шіркеулердің бірі болып саналады.)

ХХ ғасырдан бүгінгі күнге дейін

1919 жылы 26 қазанда Бельгия королі Альберт I, Бельгия королевасы Елизавета және принц Леопольд АҚШ-қа жасаған ресми сапары барысында Ислетаға сапар шекті. Король Пабло Абеитаны, Пуэблоның губернаторын, және Антон Дошер әкесін Леопольд орденімен марапаттады. Абеита корольге Ислета халқы жасаған күміспен әшекейленген түркізден жасалған крест сыйлады. Бұл салтанатты сапарға 10 000-ға жуық адам келді. Абеита тайпа тарапынан Барлық Үнді Пуэблолар Кеңесіне тағайындалды, ол 1920 жылдары АҚШ үкіметінің жерлерін саяси жаулауына қарсы тұру үшін жұмыс істеді. Пуэбло жерінің құқығы ерекше еді, себебі испандықтардың жергілікті құқықты растау дәстүрі болған. 1848 жылы Мексика соғысынан кейін АҚШ Оңтүстік-Батысты басып алғанда, келісімшарт бойынша испандық-мексикалық құқықтарды сақтауға міндеттенді. Абеита және басқа Пуэбло басшылары осы шарттарды жария ету үшін ұйымдасты, нәтижесінде АҚШ Конгресі 1924 жылғы Пуэбло жерлері заңын қабылдады, ол олардың жергілікті құқығын растады. Алайда, еуропалықтар мен АҚШ-тың басып алуы салдарынан Пуэбло өз жерлерін жоғалта берді. 20 ғасырда сот істері арқылы кейбір жер талаптары расталды (жаңа мексикадағы аборигендік құқықтар туралы қараңыз). 20 ғасырдың соңынан бастап тайпа басшылары өздерінің отанының жерін қайта құру үшін жерді сатып алуға күш салды. 2010 жылдың ортасында Пуэбло басшылары бұрын тайпалардың жерінің бір бөлігі болған 90 151 акр (140 шаршы миль) жерді шамамен 7,3 миллион долларға сатып алды.

Қазіргі заманғы үкімет

1940 жылдардан бастап, Ислета Пуэблосы демократиялық жолмен тайпа басшыларын сайлап келеді. Ислета конституциясы 1947 жылдың 27 наурызында мақұлданды. Конституцияда он үш бап бар. Пуэбло өзінің үкіметін үш тармаққа бөлінеді: атқарушы, заң шығарушы және сот.

Губернатор (атқарушы билік)

Губернатор – демократиялық жолмен сайланатын бас атқарушы лауазым иесі. Қазан айының ортасында үміткерлер тіркеледі, ал қараша айының соңғы сенбісінде жалпы сайлау өтеді. Жаңа сайланған губернатор өзінің қызмет мерзімінде көмекшілер ретінде екі вице-губернатор, шериф және вице-шериф таңдайды. Губернатор Конституцияның IV бабы – Атқарушы билік тармағымен шектеледі.

Тұқымдық кеңес (Заң шығарушы тармақ)

Ислета тайпалық кеңесі 7 мүшеден тұрады, олардың әрқайсысы екі жылдық мерзімге сайланады. Олардың міндеттері конституцияның V бабы, Заң шығарушы тармағында баяндалған.

Өңірлік соттар (Сот тармағы)

Губернатор барлық рулық судьяларды тағайындайды, олар Рулық Кеңеспен бекітіледі (кеңес және келісім арқылы). Конституцияның IX-бабы, Сот тармағы, тайпалық судьяларды губернатор тағайындайды; және Isleta Tribal Council-дің екі үшін екі бөлігінен (2/3) көпшілік дауысымен бекітілуі тиіс. Рулық соттар үш судьядан тұрады: бас судья және екі көмекші судья. Кейбір рулық судьялардың заң білімі жоқ. Кейбір мүшелер мен бақылаушылар губернатордың қарсыластары судьялар саясатқа тым көп ықпал етеді деп есептесе, рулық судьяларды саяси тағайындау сот жүйесіне сенімсіздік тудыруы мүмкін деп санайды.

Экономика

Мал шаруашылығынан басқа, Ислета Пуэблосы Ислета курорттық казиносына иелік етеді және оны басқарады, ол Нью-Мексикодағы ең ірі казинолардың бірі, сондай-ақ Игл гольф алаңы мен Ислета көлдері демалыс кешенін қамтиды. Isleta Resort казиносына Нью-Мексико Rail Runner Express пойыз жолы арқылы, Isleta Pueblo станциясында Беленнен Санта-Феге дейін жүзегіне болады. Казино Isleta амфитеатрына атау беру құқығына ие.

Білім

Берналильо округіндегі Ислета Пуэбло ауданы Альбукерке мемлекеттік мектептеріне қарасты. Үндістандық білім беру бюросы CDP-нің батысындағы қала құрамына кірмейтін ауданда Ислета бастауыш мектебін басқарады. Аталған мекеме 2006 жылы салынды. Халыққа арналған кітапхана – Ислета Пуэбло кітапханасы.

Халықтық мәдениеттегі сілтемелер

Ислета Вилла Кэзердің 1927 жылғы "Архиепископқа өлім келеді" романында еске алынады. Үйлердің іші мен сырты ақ түсті деп сипатталған. 1900 жылдардың басындағы Ислета Дочердің өмірбаянында көрсетілген: "Ислетаның падресі / Ата Антон Дочердің тарихы" (1940 / қайта басылды 2009), Джулия М. Келехер мен Элси Рут Чант еңбегі. Самуэль Ганстың француз тіліндегі "Антон немесе әкенің жолы" (2013) романының оқиғасы негізінен Ислетада өтеді. Оның көркем шығармасы падре Дочердің өміріне негізделген, оның өмірі туралы ол жан-жақты зерттеулер жүргізген.