Кіріспе

Артиллериялық трактор, сондай-ақ зеңбірек тракторы деп те аталады, әртүрлі салмақ және калибрлі артиллериялық құралдарды буксирлеуге арналған, арнайы күшті трактор түрі. Ол дөңгелекті, тіректі немесе жартылай тіректі болуы мүмкін.

Тракция

Артиллериялық тракторлардың сүйреу түріне байланысты екі негізгі түрі бар: дөңгелекті және тізбекті. Дөңгелекті тракторлар әдетте әскери қызметке бейімделген жүк көліктерінің өзгерулері болып табылады. Тізбекті тракторлар үздіксіз тізбекпен жүреді; кейбір жағдайларда, олар өзгертілген танк шассиі негізінде салынған, ал үстігі құрылысы қару экипажы немесе оқ-дәрі орналастырылатын бөлікке ауыстырылған. Сонымен қатар, соғыстар аралығында және Екінші дүниежүзілік соғыста, әсіресе Вермахт армиясында жартылай тізбекті тракторлар қолданылды. Бұл трактор түрі соғыстан кейін көптеген елдерде қолданудан тоқтатылды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші артиллериялық тракторлар Бірінші дүниежүзілік соғыс басталар алдында жобаланды, көбінесе Холт тракторы сияқты ауыл шаруашылығы машиналарын негізге алды. Мұндай көліктер жеңіл атпен тасылатын далалық артиллерияны күшейту үшін ауыр қаруларды тактикалық тұрғыдан қолдануға мүмкіндік берді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін қолданылған "атсыз артиллерия" 8 тонна салмаққа, 70 ат күшіне ие болды және сағатына 8 миль жылдамдықпен жүре алды. Мысалы, британдық армияда бұл Корольдік гарнизондық артиллерияның ауыр қаруларын майданда серпіліспен пайдалануға жағдай жасады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыста жұмыс аты әлі де көптеген әскерлерде қозғау күшінің ең көп таралған көзі болып келді. Көптеген елдер экономикалық және өнеркәсіптік тұрғыдан өз күштерін толықтай моторыландыра алмады. Бір компромисс – әскер тасымалдау, логистика және негізгі тарту рөлдерінде қолданылатын, сондай-ақ ең ауыр артиллерияны тасуға арналған ауыр артиллериялық тракторлармен бірге, көп мақсатты көліктерді өндіру болды. Ұлыбритания армиясы соғысқа дейін толық механикаландырылған еді. 1920 және 30-жылдары Vickers Medium Dragon және Light Dragon толық табанды артиллериялық тракторларын пайдаланды, бірақ олар негізінен Morris CDSW-ден бастап дөңгелекті көліктерге алмастырылды. Корольдік артиллерия екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көп мақсатты көліктерді қабылдамай, Morris "Quad", Canadian Military Pattern (CMP) "Quad" және AEC Matador сияқты "Дала артиллериялық тракторлары" (FAT) деп аталатын мамандандырылған артиллериялық тракторларын қолдануын жалғастырды. Артиллериялық тракторлар "Жалпы мақсаттағы" (ЖМ) көліктерден кабинаның тікелей артында, оқ-дәрі және қару-жарақ сақталатын жүк бөлімінен бөлек, артиллериялық экипажға арналған бөлімшесі болғандықтан ерекшеленді. Неміс әскерлері артиллериялық тракторлар ретінде жартылай тізбекті машиналарды пайдаланды, мысалы Sd.Kfz. 7. Басқа елдерде жартылай тізбекті тракторлар осы мақсатта кеңінен қолданылмады. Дөңгелекті көліктермен салыстырғанда олар жолдан тыс өту қабілеті жақсырақ болды, бірақ жолдарда баяу жылдамдықпен жүретін және жиі бұзылатын. Дегенмен, Германия үшін соғыс бойы артиллерияны тасудың ең көп таралған тәсілі жылқылар болып қала берді.

Қазіргі заманғы соғыс

Қазіргі заманғы соғыста сүйретілетін артиллерияның орнына өздігінен жүретін артиллерия көбірек қолданылады. Сонымен қатар, қозғалтқыш тоқтатылған кезде қуат беру үшін, қару-жарақ тасымалдауышына қосалқы қуат агрегаттары орнатылған кезде де кездеседі. Дәстүрлі сүйретілетін артиллерия әлі де күрделілік пен салмақ кемшіліктері бар бөлімшелерде қолданылады: мысалы, әуе шабуылдық, десанттық және басқа да жеңіл бөлімшелерде. Мұндай бөлімшелерде, көбінесе өздік көлік құралдары шектеулі болғандықтан, қол жетімді кез келген көлік қажет болғанда қаруды қайта орналастыру үшін артиллериялық трактор ретінде пайдаланылуы мүмкін. Мысалы, АҚШ теңіз жаяу әскерінің жеңіл сыйымдылығы бар қиын өтімді жерлерде жұмыс істейтін вилочный погрузчик (LCRTF) сияқты, негізгі мақсаты басқаша инженерлік көліктері, екі бағытта да жүкті тарта алатын әмбебап телеханикалық жүк көтергіш.

Артиллериялық тракторлардың тізімі

Төменде артиллериялық тракторлардың бірнеше мысалы келтірілген, олардың жетегіш жүйесі мен заманы бойынша жіктеледі.