Кіріспе

Қолқапша (кейде барута деп те аталады, итальян тілінде бұл сөз тікелей "сақалды" дегенді білдіреді, мүмкін, осы қолқапшаны киген адамның сақалы көрінетін болғандықтан) – 15 ғасырғы итальяндық үлгідегі, көзілдірігі жоқ соғысқа арналған қалқанша, көбінесе көзге және ауызға арналған ерекше Т немесе Y пішіндес тесігі болады.

Шығу тегі

Барута деген атау алғаш рет 1407 жылы Мантуядағы Гонзага әулетінің мүлік тізімінде тіркелген. Бұл қақпақ салеттің бір түрі саналады, екеуі де ертерек баскінеттен дамыған. Барбуте классикалық гректердің қақпақтарына (әсіресе коринфтік қақпаққа) ұқсайды және бұл кезеңде ежелгі заттарға қызығушылықтың артуының нәтижесі болуы мүмкін.

Сипаттамалары

Бұл қалқан түрі функционалдық тиімділіктің нәтижесі болып табылатын көркемдік сұлулықтың үлгісі ретінде сипатталған. Барбуттың ерекшелігі – қалқанның екі жағының орта сызыққа қарай алға қарай созылуы; бұл пайдаланушының бетінің көздің астындағы бөлігін қорғауға мүмкіндік береді. Бірлескен көру және тыныс алу тесігінің пішініне қарамастан, Т пішіндес, Y пішіндес немесе доға пішіндес болсын, бұл ерекшелік әрқашан кездеседі. Т пішіндес тесіктің жиегі көбінесе қайырылған темір жиекпен нығайтылады, ол әдетте қалқанның төменгі жиегіне дейін созылады. Y пішіндес формада мұрынды қорғауға арналған айқын тірек болады, әйтпесе ол біріктірілген желдеткіш пен көру тесігінен шығып тұрар еді. Өте ұзын мұрынды, шарнирлі бекітілген кемінде бір мысал бар. Барбутты табақшамен бірге киюге болады. Дегенмен, көбінесе «стандарт» деп аталатын, мойын мен тамақты қорғайтын, нығайтылған тігіспен жасалған жағамен киеді. Барбуттың кейбір үлгілері, итальяндық салеттердегідей, әдетте ауыр барқыттан жасалған сәнді матамен қапталған. Сақталған барбуттардың бірнешесінде бас сүйегінің жоғарғы бөлігінде әшекейлік гребенді бекіту үшін кілт тесігі тәрізді ойық бар. Урбино герцогы Федериго да Монтефельтро тапсырыс берген заманауи картинада геральдикалық бүркіт пішіндес гербпен безендірілген барбут бейнеленген. Салеттен айырмашылығы, барбут Италиядан тыс жерлерде көп танымал болған жоқ. Барбуттар көбінесе бір металл парақтан жасалған; алайда, қазіргі металлургия көптеген итальяндық Ренессанс каскалары негізінен темірден жасалғандығын көрсетті, сырты болатпен қапталған, ол қажетті сипаттамаларды беру үшін отқа салып, суға дәмілдетілген – қатты сыртқы қабат пен сынбас ішкі қабат. Көптеген барбуттарда қалқанның бас сүйегінің жоғарғы бөлігінен көтерілген төменгі алдыңғы-артқы тістік бар; бұл салмақ қоспай қалқанды нығайту үшін қызмет етеді.