Кіріспе

Қалпақтар мен бас киімдерді жасау және жобалау

Қалпақ жасау немесе шапқыштар өнері – бұл қалпақтар мен басқа да бас киімдерді жобалау, өндіру және сату. Осы кәсіппен айналысатын адамды шапқыш немесе қалпақшы деп атайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, шапқыштар киім мен шашқа арналған түрлі аксессуарларды жасап сататын. Францияда шапқыштарды қалпақ жасаумен тікелей байланысты етпей, «мода саудагерлері» (marchand(e)s de modes) деп атайды. Алайда, Ұлыбританияда Виктория дәуірінің басында шапқыштар қалпақтарға маманданған. Қалпақ жасау өнеркәсібі 19 ғасырда индустрияландырудан үлкен пайда көрді. 1889 жылы Лондон мен Парижде 8000-нан астам әйел қалпақ жасаумен айналысты, ал 1900 жылы Нью-Йоркте 83000-ға жуық адам, көбінесе әйелдер, қалпақ жасау саласында жұмыс істеді. Технологияның жетістіктері шапқыштарға және бүкіл өнеркәсіпке пайда әкелгенімен, қажетті дағдылар, шеберлік және шығармашылық әлі де маңызды. Қалпақтар жаппай өндіріліп, дүкендерде дайын киім ретінде сатыла бастағаннан бері, «шапқыш» термині көбінесе әйел клиенттерге арналған қалпақтарды жобалау, жасау, сату немесе безендіру үшін дәстүрлі қолөнерді пайдаланатын адамды сипаттау үшін қолданылады. Роза Бертин, Жанна Ланвин және Коко Шанель сияқты көптеген белгілі сәнгерлер шапқыштар ретінде мансаптарын бастады.

Шығу тегі

"Миллинер" немесе "Миленер" термині бастапқыда 16 ғасырдың басында Солтүстік Италиядағы Милан қаласынан шыққан адамды білдірген. Бұл атау Миландық саудагерлерге қатысты болған, олар әсем қалпақтар, қолғаптар, әшекейлер және шайнағыштар сатқан. 16-дан 18 ғасырларға дейін "миллинер" терминінің мағынасы "шетелдік саудагерден" "киім-кешекке қатысты ұсақ бұйымдар сатушыға" бірте-бірте өзгерген. Бұл термин бастапқыда ерлерге қатысты болғанымен, 1713 жылдан бастап "миллинер" әйелдерге арналған қалпақтар мен басқа да аксессуарларды жасап сататын әйелді білдіретін болды.

Шапан жасауды үйрену

Мельницалар жұмыс тапсырысының талаптарына немесе өздері жасаған жобаларға сәйкес, жұмыс қауіпсіздігі, денсаулық сақтау, қоршаған ортаны қорғау ережелерін сақтай отырып, дербес жұмыс істейді және өнімнің сапасы мен тиімділігін қамтамасыз етеді. Олар өзгешелік, жаңашылдық және техникалық шеберліктің үйлесімін қолданып, түрлі материалдар мен қосымша заттарды пайдаланады. Кейде клиенттердің әртүрлі қажеттіліктерін ескере отырып, өз жұмыс кестелерін жоспарлайды және ұйымдастырады. Сондай-ақ, олар командамен немесе шәкірттерімен бірлесіп өнімдерді көрсетуге және сатуға қатысады. Шапан жасау саласындағы шәкірттік дәстүр 18-шы ғасырдан бері кең таралған. Бұл кезде шапан жасаушылар стилист рөлінде болып, костюмдерге сәйкес келетін шляпалар мен капоттар жасап, киімді толықтыру үшін ленталар, әшекейлер мен аксессуарларды таңдайтын. Шапан жасау шәкірттері бас киім жасау және стильдеу, бизнес жүргізу, клиенттермен қарым-қатынас дағдыларын үйренетін. Бүгінгі таңда шапан жасау мектептерін бітірген жас мамандар үшін шәкірттік әлі де стандартты тәжірибе болып табылады. Көптеген белгілі шапан жасаушылар осы кезеңнен өтті. Мысалы, Роза Бертин өзінің табысына жеткенге дейін сәтті сән саудагері Мадмуазель Пажельдің шәкірті болған. Еуропада, әсіресе Лондон, Париж және Италияда көптеген танымал шапан жасау мектептері орналасқан. COVID-19 пандемиясы кезінде көптеген шапан жасау курстары онлайн форматта өткізілді.

Фрезерлеушілердің арнайы құралдары мен материалдары

Ағаш қалып – шебер ағаш өңдеушілердің шеберлікпен ойып жасаған ағаш формасы. Қалыптар шляпниктердің әр түрлі шляпаның жоғары бөлігін жасаудағы негізгі құралы болып табылады. Кейбір қалыптар жоғары бөлігі мен алақаны бар жиынтықтан тұрады, ал кейбіреулері тек жоғары бөлікке, немесе алақанына арналған, немесе әшекей шляпаларға (фасинаторларға) қолданылады. Шляпниктер әрқашан түрлі қалыптардың кең жинағын ұстайды, себебі әрбір қалыпқа белгілі бір өлшемдегі және арнайы пішіндегі шляпа сәйкес келеді. Шляпа жасау процесінде шляпниктер жоғары бөлігінің жағасы мен алақанның шетін бекіту үшін жіпті ұстап тұру үшін штырғыш және балға қолданады. Гүл жасауға арналған темір – шляпниктердің шляпаны безендіру үшін түрлі гүлдің жапырақтарын немесе жапырақтарын жасауға қолданатын арнайы темір құрал. Бұрын, осы темірлерді қыздыру үшін шамдар қолданылған, бір жиынтықта әртүрлі пішіндегі металл бөліктері болған. Бүгінде бұл темірлер электрмен жұмыс істейді. Гүл жапырақтарының қисық пішінін жасау үшін көбінесе шар тәрізді металл басы қолданылады. Шляпниктер жиі букрамды қолданады – бұл берік мақта (кейде зығыр немесе жылқы шашынан жасалған) мата, ол бос тоқылаған. Шляпниктерге арналған букрам крахмалмен сіңдірілген, ол суға батырғанда жұмсартады, шляпа қалыпына тартылып, қатты пішінде кептіріледі. Шляпниктерге арналған букрам түрлі салмақта болады, оның ішінде жеңіл немесе нәресте букрамы (көбінесе балалар мен қуыршақтардың шляпалары үшін қолданылады), бір қабатты букрам және екі қабатты букрам (театрлық букрам немесе жоғары бөлік букрамы деп те аталады).

Белгілі шапкашылар мен флиерлер

Бұл - шляпа жасау және милленирияға маңызды үлес қоскан адамдардың толық емес тізімі.

Милинерлер

Ванилла Бин – Вашингтондағы афроамерикандық қоғамға және азаматтық құқықтар қозғалысының белсенділеріне қызмет еткен американдық шляпник. Акио Хирата – Жапониядағы ең беделді шляпник, ол Йохи Ямамото және Рей Кавакубо сияқты көптеген танымал жапондық сәнгерлермен ынтымақтастықта жұмыс істеді. Сондай-ақ, 1966 жылдан бастап Жапонияның Мичико императрицасы үшін шляпалар жасап, олардың дизайнын жасады. Анна Бен Юсуф – шляпник өнері туралы алғашқы анықтамалық кітаптардың бірі – «Шляпник өнері» (1909) кітабының авторы. Роза Бертен, Мари Антуанеттаның шляпник және модельері, көбінесе әлемдегі алғашқы танымал сәнгер ретінде сипатталады. Коко Шанель – Chanel сән үйінің және Chanel No.5 парфюмериясының негізін қалаушы. Джон Бойд – Лондонның ең құрметті шляпниктерінің бірі және Уэльс ханшайымы Диана киген әйгілі қызғылт түсті трикорн шляпасымен танымал. Лилли Даше – 20-шы ғасырдың ортасында танымал болған американдық шляпник. Фредерик Фокс – британдық корольдық отбасы үшін жасаған дизайндарымен әйгітەلген австралиялық шляпник. Милдред Блоунт – «Желмен кеткендер» және «Шығыс парады» голливуд фильмдеріне шляпалар жасаған алғашқы афроамерикандық шляпник. Оның клиенттерінің арасында Джоан Кроуфорд, Луиза Биверс, Мариан Андерсон, Глория Вандербильт және басқа да Голливуд жұлдыздары болды. Джон мырза – 1940-1950 жылдары Диорға теңесетін американдық шляпник деп есептеледі. Лондондық Стивен Джонс – 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басындағы әлемдегі ең радикалды және маңызды шляпниктердің бірі саналады. Симон Мирман – Елизавета II және Ұлыбритания корольдық отбасының басқа да мүшелері үшін жасаған дизайндарымен танымал болды. Барбара Паули – Густав дәуірінде Швециядағы жетекші сәнді шляпник және модельер болды. Каролина Ребу – 19-шы және 20-шы ғасырдың басындағы танымал шляпник. Дэвид Шиллинг – Монакода тұратын танымал шляпник, суретші және дизайнер. Джастин Смит – J Smith Esquire брендімен арнайы және сәнді шляпалар жасайтын шляпник. Филип Трейси – Ирландияда туған шляпник; Париждегі haute couture көрсетілімдеріне 80 жылдан бері алғаш рет шақырылған шляпник. Глэдис Тамез – мексикалық-американдық шляпник, Бейонсе, Леди Гага, Кендалл Дженнер және тағы басқалармен жұмыс істеген.