Кіріспе
Секіріп ойнағанда балалар айтатын өлең (кейде арқанмен секіру өлеңі немесе секірмек өлеңі) – балалар секіргенде айтатын өлең. Мұндай өлеңдер секіру ойналатын барлық мәдениеттерде кездеседі. Ағылшын тіліндегі өлеңдердің мысалдары кем дегенде 17 ғасырға дейін сақталып қалған. Көптеген халық мұралары сияқты, секіру өлеңдері де көптеген түрлі нұсқаларда кездеседі. Бұл мақалада ағылшын тілінде сөйлейтін балалардың айтатын өлеңдері де қамтылған.
A skipping rhyme (occasionally skipping rope rhyme or jump rope rhyme), is a rhyme chanted by children while skipping. Such rhymes have been recorded in all cultures where skipping is played. Examples of English language rhymes have been found going back to at least the 17th century. Like most folklore, skipping rhymes tend to be found in many different variations. The article includes those chants used by English speaking children.
Тарих
XVI ғасырда саяхатшылар аборигендердің жүзімді арқанмен секіргенін көрген. Еуропалық ұлдар 17 ғасырдың басында арқанмен секіруді бастады. Бұл қыз балалар үшін әдепсіз саналды, себебі олар білезіктерін көрсете алуы мүмкін еді. Осымен байланысты әндер болған жоқ. Жағдай 18 ғасырдың басында қыз балалар арқанмен секіруді бастағанда өзгерді. Олар әндер қосып, арқанды өздері ұстап, ойынды басқарып, кім қатысатынын шешті. АҚШ-та қыздардың бұл ойында басымдық танытуы 19 ғасырдың соңында олардың отбасылары қалаларға көшіп келген кезде болды. Олар қалаларда арқанмен секіруге ыңғайлы жаяу жолдар мен тегіс беттерді, сондай-ақ көптеген құрдастарын тапты. Тағы бір дерек бойынша, 1833 жылға дейін шалбар-көктемдердің (панталеттердің) ойлап табылуы қыз балаларға білезіктерін көрсетпей арқанмен секіруге мүмкіндік берді. Әндер ойынды ұйымдастыруға арналған және мағынасыз немесе түсініксіз сөздерді түсіндіру үшін қолданылады. Бұл әндердің ерекшелігі – олар көбінесе нақты себебі болмай, баладан балаға ауысқан, ал қарапайым өлеңдер әдетте ересектерден балаға беріліп, көбінесе нақыл сөздерді қамтиды. Әндерде жігіттер мен үйлену туралы қыздарға тән сөздер болуы мүмкін.
Әндердің үлгілері
Екі бала ұзын арқанмен шамамен 4 метрдей қашықтықта тұрып, арқанды айналдырады, ал басқа балалар кезекпен секіріп өтеді. Егер біреуі жақсы секіре алмаса, ол 'Ever Laster' атанды, яғни арқанды үздіксіз айналдырып тұрады. Баланың секіру кезегі келгенде, арқан айналып тұрғанда кіріп, өлеңмен секіріп, қателескенше секіреді. Содан кейін ол арқанды айналдырушы болып, кезектегі келесі бала оның орнына тұрады. Бір жағынан, осы өлеңдер бүгінгі хип-хоп музыкасын еске түсіреді, өйткені жолдардың соңы рифмаланады және олардың ырғағын ұстап алу оңай, әсерлі.
Әр түрлі
Алайда, өлеңдемелер әрқашан өлең болуы міндетті емес. Олар "Мектеп" деп аталатын ойын сияқты ойындар да болуы мүмкін. "Балабақша" (бірінші кезеңде) барлық секірушілер арқанды секірмей-ақ жүгіріп өтуі керек. "Бірінші сыныпта" барлық секірушілер бір рет ішке секіріп, бір рет сыртқа секіріп, арқанға ілігіп қалмай шығуы керек, және т.б. Сонымен қатар, "Тышқан тұзағы" деген ойын да бар, онда белгілі бір үлгі болады, ал ойыншылар арқанға ілігіп қалмай жүгіруі керек. Егер ұсталса, ұсталған адам арқанды ұстап тұруы керек. Қытай арқаннан секіру үлгілері көбінесе әндермен сүйемелденеді. Алмаз үлгісі "алмаз" ("D I A M O N D S") әріптерімен, ал американдық үлгі, көптеген үлгілер сияқты, үлгіні орындау кезінде жасалған қозғалыстардың атауларымен сүйемелденеді ("оң, сол, оң, сол, ішке, сыртқа / ашық, ішке, үстіне").
Қымбат голландиялық қыз
"Pretty Little Dutch Girl" - бұл ұзақ ән, қарапайым ән айту үшін тым ұзын, бірақ көбінесе арқаннан секіру үшін үзінділер қолданылады. "Менің күйеуімнің аты - Жіңішке, ол Цинциннатиден келген". Немесе әліпби бойынша: "Менің күйеуімнің аты Альфред, ол Атлантадан келген, шатырда жұмыс істейді". Бәрі сол сәтте ойдан шығарылған. Секіруші әріпті аяқтағаннан кейін секіріп шығуы керек немесе жаңа мәтін ойлап табу қиын болғанға дейін немесе қате жібергенге дейін жалғастыруға рұқсат етілуі мүмкін.