Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын дәстүрі: құдықтарды безендіру
English tradition of decorating wells
Құдықтарды безендіру, сондай-ақ құдық гүлдеу деп те аталады, Англияның кейбір ауылдық аймақтарында кездесетін дәстүр. Онда құдықтар, бұлақтар және басқа да су көздері гүл жапырақтарынан жасалған әсем суреттермен безендіріледі. Бұл әдет ең көп Дербишир және Стаффордширдегі Пик аймағымен байланысты. Джеймс Мюррей Маккинлей 1893 жылы бұл дәстүр Шотландияда сақталмайтынын жазса, 1946 жылы У. С. Корднер Ирландияда да оның кездеспейтінін атап өткен. Дегенмен, Шотландия мен Ирландияда құдықтарға қадір тұтудың ұзақ тарихы бар, ол кем дегенде 6 ғасырға дейін жетеді. Құдықтарды безендіру әдеті қазіргі түрінде шамамен 18 ғасырдың соңында пайда болды, бұрынғыдан гөрі көбірек таралған, бірақ аз әдемі ленталармен және қарапайым гүл шоқтарымен безендіруден өркендеген.
Well dressing, also known as well flowering, is a tradition practised in some parts of rural England in which wells, springs and other water sources are decorated with designs created from flower petals. The custom is most closely associated with the Peak District of Derbyshire and Staffordshire. James Murray Mackinlay, writing in 1893, noted that the tradition was not observed in Scotland; W. S. Cordner, in 1946, similarly noted its absence in Ireland. Both Scotland and Ireland do have a long history of the veneration of wells, however, dating from at least the 6th century. The custom of well dressing in its present form probably began in the late 18th century, and evolved from "the more widespread, but less picturesque" decoration of wells with ribbons and simple floral garlands.
Тарих
Дербиширдегі Тиссингтон қаласы жақсы киіну дәстүрімен ең байланысты болса да, оның шығу тегі белгісіз. Бұл дәстүрдің бастапқыда сумен қамтамасыз ету үшін құдайларға алғыс айтудың ежелгі діни ғұрпынан пайда болғаны болжанады; басқа ұсынылған түсіндірмелерге 1348 жылғы Қара өлімнен аман қалғаннан кейін ауыл тұрғындарының судың тазалығын тойлауы немесе 1615 жылғы ұзақ құрғақшылық кезінде судың тұрақтылығын тойлауы кіруі мүмкін. Дегенмен, Тиссингтонда балшық тақталарды пайдалану туралы ең алғашқы жазба 1818 жылға дейін кездеспейді, ал құдықтарды қарапайым гүл шоғымен безендіру туралы алғашқы мәлімет 1758 жылға қатысты. 19 ғасырдың соңына қарай Дербиширде кем дегенде 12 ауылда құдық киіну тойланып келді, ал 1840 жылы Бакстонда «Девоншир герцогының жасаған игілігін еске алу үшін» бұл дәстүр енгізілді. Герцог өз қаражаты есебінен Үстіңгі қаланы сумен қамтамасыз ету үшін шаралар қабылдады, себебі бұл қала Уайдағы Сент-Анн құдығына дейінгі қашықтықтан қиындық көріп келген, енді барлыққа оңай жететін тамаша су бұлағымен қамтамасыз етілді. Сол сияқты, Юлгрейвте де осы кезеңде құдық киіну дәстүрі қайта жаңғырды, бұл ауылдың «біршама қашықтықтағы төбеден, арадағы аңғардың арнасынан өткен құбырлар арқылы» сумен қамтамасыз етілуін атап өту үшін жасалды. Құбырлы су жүйесінің пайда болуымен дәстүр өзгеріске ұшырап, қоғамдық крандарды да қамтуға бастады, бірақ жасалған туындылар әлі де құдық киіну деп сипатталды. Бұл әдет жылдар бойы дамып, тоқырады, бірақ Дербишир, Стаффордшир, Оңтүстік Йоркшир, Чешир, Шропшир, Вустершир және Кент аймақтарында қайта жанданды.
The location identified most closely with well dressing is Tissington, Derbyshire, though the origins of the tradition are obscure. It has been speculated that it began as a pagan custom of offering thanks to gods for a reliable water supply; other suggested explanations include villagers celebrating the purity of their water supply after surviving the Black Death in 1348, or alternatively celebrating their water's constancy during a prolonged drought in 1615. The practice of well dressing using clay boards at Tissington is not recorded before 1818, however, and the earliest record for the wells being adorned by simple garlands occurs in 1758. Well dressing was celebrated in at least 12 villages in Derbyshire by the late 19th century, and was introduced in Buxton in 1840, "to commemorate the beneficence of the Duke of Devonshire who, at his own expense, made arrangements for supplying the Upper Town, which had been much inconvenienced by the distance to St Anne's well on the Wye, with a fountain of excellent water within easy reach of all". Similarly, well dressing was revived at this time in Youlgreave, to celebrate the supplying of water to the village "from a hill at some distance, by means of pipes laid under the stream of an intervening valley.". With the arrival of piped water the tradition was adapted to include public taps, although the resulting creations were still described as well dressings. The custom waxed and waned over the years, but has seen revivals in Derbyshire, Staffordshire, South Yorkshire, Cheshire, Shropshire, Worcestershire and Kent.
Процесс
Ағаштан жасалған қаңқалар құрастырылып, су мен тұз қосылған балшықпен жабылады. Дінге қатысты суреттер көбінесе қағазға сызылып, содан кейін балшыққа түсіріледі. Сурет негізінен гүл жапырақтары мен мүктермен, сондай-ақ бұршақтар, тұқымдар және кішкентай шишалармен толтырылады. Әр топ өзінің әдісін қолданады, кейбір аймақтарда тек табиғи материалдарды пайдалану талап етілсе, ал басқалары өндірісті жеңілдету үшін заманауи материалдарды қолдануға рұқсат береді. Вирксворт және Барлоу – тек табиғи материалдарды қатаң сақтау дәстүрі әлі де сақталған сирек орындардың қатарында.
Wooden frames are constructed and covered with clay, mixed with water and salt. A design is sketched on paper, often of a religious theme, and this is traced onto the clay. The picture is then filled in with natural materials, predominantly flower petals and mosses, but also beans, seeds and small cones. Each group uses its own technique, with some areas mandating that only natural materials be used while others feel free to use modern materials to simplify production. Wirksworth and Barlow are two of the very few dressings where the strict use of only natural materials is still observed.
Әдебиетте
Джон Бруннердің "Құдықтарды безендіру маусымында" атты әңгімесі Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыс өңіріндегі ағылшын ауылындағы ежелгі дәстүрдің қайта жаңғыруын және оның Құдай анамен байланысын көрсетеді. Джон Макгрегордың "13-ші су қоймасы" романы құдықтарды безендірудің жыл сайынғы шара болып өтетін ауылдағы оқиғаларды баяндайды.
John Brunner's story "In the Season of the Dressing of the Wells" describes the revival of the custom in an English village of the West Country after World War I, and its connection to the Goddess. Jon McGregor's novel Reservoir 13 is set in a village where well dressing is an annual event.