Кіріспе

Француз Луизианасының отаршыл губернаторы (1727–1733)

Этьен Периер немесе Этьен де Периер (1686–1766), сондай-ақ Периер Ұлдарының ағасы деп те аталады. Де Периер әулетінің мүшесі, ол Этьен Периердің (әкесі) және Мари де Лаунайдың ұлы болды. Оның әкесі Ле-Хаврде кеме иесі және саудагер болған. 1691 жылы отбасы Дюнкеркке көшіп барды, онда Периердің әкесі Дюнкерк портының капитаны қызметін атқарды. 1695 жылы, сегіз жасында Периер әкесінің досы Жан Барттың ұлымен бірге жекеменшік кеме экипажына қосылды. Ол тоғыз жасқа толғанға дейін алғашқы шайқасына қатысты.

Француз теңіз флотында (17021714)

15 жасында Периер теңізде әскери қызметке кірісті. Сол кезде француз теңіз күші негізінен курсарлар флотына жұмсалған еді, ал Периер 1704 жылдың тамызына дейін Англия арнасы мен Солтүстік теңізде конвойлерді сүйрейтін бірнеше кемеде қызмет етті. Испания мұрагерлік соғысы кезінде ол Рене Дугей-Труан мен Клод де Форбиннің басшылығымен бірнеше британдық кемені жаулап алуға қатысты, соның ішінде Ұлыбританияға жасалған сәтсіз француз шабуылының бір бөлігі ретінде Шотландияға барды. 1711 жылы Периер тұтқынға алынып, соғыс тұтқыны ретінде ұсталды, бірақ кейін теңізде қызмет етуден бас тарту шартымен босатылды. 1718 жылдан кейін ол бірнеше француз сауда монополияларымен бірігіп, Үнді компаниясына айналды. 1724 жылы ол Малабар жағалауында алты ай бойы жергілікті билеушілерден қауіп көрген, жақында салынған Махе фортын күзетті, ол Үндістанда орналасқан.

Француз Луизианасының губернаторы (17261733)

1726 жылдың тамызында француз Луизианасының губернаторы Пьер Дуге де Бойсбриан Францияға қайтарылғаннан кейін Периер аумақтың генерал-командирі болып тағайындалды, ол әскери мәселелерді және жергілікті американдықтармен қарым-қатынасты бақылауға жауапты болды. Ол 1726 жылдың қазан айында Нью-Орлеанға келді және 613 Royal Street мекенжайында тұрақтап, үйін құрды. Сондай-ақ қазан айында Людовик XV Периерді, оның әкесі мен ағасы Антуан Алексисті патент арқылы абыройға бөледі, бұл корольге отбасының он жылдық қызметінің танылуы болды. Осы мақсатта Компания оған жыл сайын 10 000 француз ливрі жалақы және ол қызметте болғанша жылына сегіз құл берді. Ол 1737 жылы қазіргі МакДонаувилл ауданындағы жерді сатты. Компания Периерге колонияның кірістілігін арттыруға, тәртіп пен адалдықты сақтауға және ағылшындардың аумаққа енуіне жол бермеуге тапсырма берді. Оған сондай-ақ Нью-Орлеанның денсаулығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін жақсартуларды аяқтау және Натчездегі Компанияның поселенісіне сапар жасау міндеттелді. Периер сонымен қатар колонияны басқаруды алдыңғыларына қиындық туғызған түрлі топтарды – партиялық, діни және туыстық байланыстарды таратуға тырысты. Ол бұл істе бастапқыда бірқатар сәттіліктерге қол жеткізді, әсіресе иезуит және капуцин миссионерлері арасындағы дауды реттеуде. Периер кең ауқымды қоғамдық жұмыстарды бастады, Миссисипи өзеніндегі алғашқы бөгеттердің құрылысын қадағалады, қала мен Пончартрейн көлі арасындағы орман мен бұталарды тазартты және Миссисипиден корольдік плантациядағы күріш диірменімен және Байо Сент-Джонмен байланыстыру үшін канал қазды. Периер колонияның моральдық беделін нығайтуға да тырысты, құмар ойындар сияқты жамандықтар үшін азаматтық жазаларды күшейтуді қолдады және көбірек шіркеулер мен пасторлық үйлер салуға көмектесті. Ол сондай-ақ қалаға Урсулин қарындастарын шақырды; оның әйелі Екатерина қаланың алғашқы монастырының іргетасын салды.

Құлдық саясаты

Бұл қоғамдық жұмыстарды орындау үшін Африкадан әкелінген құлдардың еңбегі қажет болды. Индия компаниясы құл саудасына монополия құрды. Ол колонияны басқаратын кезеңде Луизианаға 18 ғасырдың кез келген уақытынан гөрі көбірек тұтқынға алынған африкалықтар әкелінді. Осы тұрақты түрде келіп түсетін жаңа тұтқындардың арқасында Периер құлдарды жергілікті құл иелеріне аукционға сатуға дейін қоғамдық жобаларда жұмыс істеуге мәжбүрледі. Жұмыс күшін арттыру үшін ол құлдарды 30 күнге жалдауға кірісті. Көбінесе, олар компания оларды сатып алушыларына тапсыру алдында, Луизианаға алғаш әкелген кезде жұмысқа алынды, бұл Луизиана құл иелерінің наразылығын тудырды. Периер үш жылдық оқу бағдарламасын құрды, онда құлдар шеберлерге жіберіліп, кірпіш қалаушы, ағаш ұстасы, тас қалаушы, жоғары білікті жұмысшылар және колонияның өсуі мен дамуына қажетті басқа да мамандықтарды үйренді. Ол сондай-ақ Африкадан құлдыққа түскендерді компания кемелерінде, жағалау мен өзендерде жүзуге мәжбүрледі. Француз отарлаушылары африкалықтарды да, жергілікті халықты да құлдарға айналдырды. Периер құлдар арасындағы одақтар туралы алаңдады және құл иелерін африкалық құлдарды жергілікті американдық құлдардан бөлек ұстауға шақырды, екі топтың одақ құруынан қорқып. Ол әсіресе, құлдықтан қашқан жергілікті американдықтар африкалық құлдарды қашып кетуге және жергілікті тайпалардың қорғанысын іздеуге итермелейтінінен қаушады. Екі топ арасындағы күдікті күшейту үшін Периер қаруланған африкалық құл әскерлерін көршілес жергілікті американдықтарға шабуыл жасау үшін пайдаланды (бірақ олардың бүлік шығаруынан қорқып, мұндай әскерлерге сенуге тартынды), сондай-ақ қашқандарды ұстағандары мен марондық қауымдастықтарды таратып салғаны үшін жергілікті американдықтарды сыйақымен марапаттау саясатын жалғастырды.

Американың түпкүллі халықтарымен қарым-қатынастар

Периердің билікке келуі бұрынғы губернатор Жан Батист Ле Мойн де Бьенвиллдің жасаған түпкілікті саясатының аяқталуын білдірді. Компания Бьенвиллдің үндістермен қарым-қатынас туралы жазғандарынан үйренуге шақырғанына және британдықтардың аумаққа енуін болдырмау үшін қарым-қатынасты жақсарту қажеттігін мойындағанына қарамастан, Периер оның орнына көрші тайпалармен дипломатиялық байланыс саясатын бұзды. Луизиананың колониялық әкімшілері сол кезде үндістермен жақсы қарым-қатынас орнату қажеттігін қоныс аударушылардың көбірек және жақсы жер талаптарымен теңестіруге тырысты; алайда, Периер үндістердің дәстүрлі жерлеріне иелік ету құқығын мойындамады. Бұл Францияның Жаңа Францияны отарлауға бағытталған ниетімен үйлесімді болды, ал бұрын аумақты сауда үшін пайдалануға бағытталған күш-жігер жұмсалған еді. Периер Францияның шоктау және квапау одақтастарымен жақсы қарым-қатынас орнату үшін жұмыс істесе де, Францияның отаршылдық мүдделеріне қарсы тұратын тайпаларды бағындыруға тырысты. Иллинойста, Францияның Канада және Луизиана аумақтарының шекарасында, 1728 жылы мескваки (түлкі) тайпасы Францияға қайтадан соғыс жариялады. Периер, Канададағы әріптесі маркиз де Боарноа және жергілікті командирлер мескваки тайпасына қарсы толық жою саясатын жүргізді, бұл аймақтағы басқа да үнді тайпаларының наразылығына қарамастан. Осы тәсіл Периердің Натчез көтерілісіне берген жауабында да көрінді. Компания Периерге Натчез елді мекенін дамытуға көмектесуді тапсырды, ал Периер сол аймақта өзінің плантациясын құруға мүмкіндік тапты. Форт Розали мен Натчез қонысын қадағалау үшін Периер Сиер де Шепартты тағайындады. Шепарт "ашкөз, мақтаншыл және зұлым" деп сипатталды, ол солдаттарды, қоныс аударушыларды және Натчез тайпасын қорлады, тіпті бұрынғы коменданттың басшылығымен фортта жұмыс істеген Дюмон де Монтиньиді тізбекке бұғаулады. Кейбір иллинуэк саудагерлерінің көмегімен Дюмонт Нью-Орлеанға қашып, Шепарттың әрекеттері туралы хабарлады, содан кейін комендант Жоғарғы Кеңес алдына шақырылды, ол оны "әділетсіздік әрекеттеріне" кінәлі деп тапты. Кейбір деректерге сәйкес, Периер бұрыннан-ақ Шепартпен серіктесіп, Натчесте үлкен плантация құруға кіріскен. Қайтып келгеннен кейін Шепарт өзі үшін және Периердің плантациясы үшін жерді алуға жұмыс істеді. 1729 жылдың көктемінде Шепарт Натчез тайпасына Пьерьердің бұйрығымен әрекет ететінін көрсету үшін жерге миссионерлік крест орнатып, тайпа үшін маңызды мәдени және діни орын болған Ақ алма ауылынан кетуді бұйырды. Оларға қарсы шаралар қабылдауды кейінге қалдыру үшін Натчез тайпасы Шепарттан күзгі егін жинаудан кейін күте тұруды сұрады, сонда олар ата-бабаларының сүйектерін Ақ алмадан алып кете алады. Ол олардың өтінішін қабылдады, ал Натчез тайпасы осы кешіктіруді Натчез көтерілісінің басталуын белгілеген шабуылды жоспарлау үшін пайдаланды.

Натчестің көтерілісі мен жазалау

1729 жылғы 28 қарашада Наччес басшысы Ұлы Күн өзінің жауынгерлерін Розали бекітіне бастап барып, елді мекенді басып алды, Сиер де Шепартты және 229 мен 285 аралығындағы колонистер мен құлдарды өлтірді, шамамен 450 адамды тұтқынға алды, олардың көп бөлігі француз әйелдері мен құлдар еді. Шамамен бір айдан кейін Наччестердің одақтастары Язу тайпасы Сент-Пьер бекітіне ұқсас шабуыл жасады. Шабуылға дейін Наччестер бірнеше африкалық құлды өздеріне тартып, отаршылдарды қуған жағдайда олардың да бостандыққа ие болатынын айтты. Тарихшы Лайл Саксонның сөзіне сәйкес, Наччестердің көтерілісіне жауап ретінде Периер "үндістерді қорқытуға тырысып, қателік жасады", колонияның қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін Наччестер мен олардың одақтастарын толығымен жоюға ұмтылды. Аймақтағы жергілікті тайпалардың арасында жалпы қастандық бар деп есептеген ол, ешқандай ескертусіз шабуылдарды бастады. 1729 жылғы желтоқсанда Периер Нью-Орлеаннан оңтүстікке қарай орналасқан бейтарап Шоуаша тайпасына құл африкалықтардың шабуыл жасауына рұқсат берді және оларды құлдықтан босату арқылы марапаттады. Ол Миссисипи бойындағы басқа тайпаларға, олардың көтеріліске қатысы бар-жоғына қарамастан, шабуыл жасауды ұсынды, бұл Қаржы министрі Филипт Орридің наразылығын тудырды, ол бұл жоспарды "жақсы үкіметтің және адамгершілік принциптеріне қайшы келетін әрекет" деп сипаттады. 1730 жылғы қаңтарда француз және одақтас шоктау әскерлері Наччестерді күтпеген жерден шауып, 54 әйел мен баланы және 100 құлды қайтарып алды. 1730 жыл бойы Периер тұтқынға алынған Наччес ерлер мен әйелдерін жазалауға тырысты, оларды азаптап, ашық жерде тірідей өртеді. Көтерілісті басуға жеткілікті әскері болмағандықтан және Францияның шоктау одақтастарына тым көп сене алмағандықтан, Периер Франциядан күш сұрады. Наччестер француз билігіне қарсы 1731 жылғы қаңтарға дейін қарсылық көрсетті, содан кейін Периер мен отаршыл әскерлері, оның інісі Антуан Алексис басқарған екі батальон теңізшілермен бірге Наччестердің Бас ауылын басып алды. Ұлы Күн және шамамен 500 Наччес ерлер, әйелдер мен балалары тұтқындалып, Сент-Домингоға жіберілді, онда олар құлдыққа сатылды. Дегенмен, тағы бір белгісіз саны Наччестер басқа тайпаларға, соның ішінде ағылшындармен одақтас Чикасо және Чероки тайпаларына паналап, ассимиляцияланды, бұл француз-чикасо қарым-қатынасын одан әрі нашарлатты.

Кейінгі оқиғалар және қайта шақыру

Натчездер көтерілісі және оған жауабы туралы есептерінде Периер көтеріліске жауапты тайпалар арасындағы құпия келісімдер болғанын, мүмкін британдықтардың ықпалымен, ал Шепарт пен оның бұйрықтарының қақтығысты тудырудағы рөлін жасыру мақсатында айтты. Алайда, бұл әңгіме Францияда да, Луизианада да қолдау таппады. Керісінше, Компания Периерді Натчез плантациясы туралы жеке жоспарларының оны мемлекеттік міндеттерінен алшақтатқаны үшін сынады. Көтерілістен кейін Периер Чикасо тайпасын Натчез қашқындарын қабылдағаны үшін жазалауға тырысты және тіпті одақтас үндістерге де қатал қарым-қатынас жасады, бұл колониядағы басқа әскери және азаматтық шенеуніктердің алаңдаушылығын тудырды. Сонымен қатар, ол кейбір үнді одақтастарын, мысалы, Куапау тайпасын, сауда бекеттерін кеңейту арқылы марапаттауға тырысты, оның ішінде Винсенс мырзасына Төменгі Уабаш өзенінде Винсенс бекінісін салуды тапсырды. 1731 жылдың маусым айында Периер Натчез көтерілісінен шабыттанған құлдардың Самба көтерілісіне қарсы күресті, оған Бамбара халқы қатысты. Периер Натчез тұтқындарымен істегендей, көтерілісті жоспарлаған ерлер мен әйелдерге азаптау және жазалау үшін сындыру дөңгелегін қолдануға бұйрық берді. Соңында Периер Шепартты қолдағаны және колонияға қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз ете алмаған үндістерге қатысты саясаты үшін сынға ұшырады. Көтерілістің тікелей салдары Компанияның одан әрі әлсіреуі болды, ол әлі де 1720 жылғы Миссисипи көпіршігінің күйреуінен зардап шегуде. 1731 жылы аумақтағы үнемі қаржылық шығындарға байланысты Компания жарғысынан бас тартып, Луизиананы корольге қайтарды. Натчез көтерілісін басқаруына қатысты сұрақтар болғанына қарамастан, Периер колонияның губернаторы қызметінде қалды, бірақ корольдің кеңесшілері, әсіресе Мопо граф, оны алмастыруға тырысты. Жаңадан келген комиссар-ординатор Эдме Гатьен Салмонмен бірлесіп жұмыс істеп, Периер Компания өкілдерін жою үшін басқару кеңесін қайта ұйымдастырды. Алайда, жаңа кеңес әскери және азаматтық мүдделердің қақтығысына тап болды, ал Периердің екі маңызды кеңесшіні қызметтен шеттетуге жасаған тыңайсымы кейін оны губернаторлық лауазымынан алу туралы шешім қабылдануына әсер етті. 1733 жылы Периер Францияға Натчез көтерілісіне қатысты жауап беру үшін шақырылды, ал оның орнына Луизиананың бұрынғы губернаторы Бьенвиль тағайындалды. 1737 жылы ол Брест қаласына қоныстанды және француз флотында мансап жасады. Австрия мұрагерлік соғысы кезінде ол 1744 жылы HMS Northumberland-ті басып алу кезінде «Марс» кемесіне қолбасшылық етті және 1746 жылғы сәтсіз Дюк д’Анвиль экспедициясына қатысты. Кейіннен ол Жеті жылдық соғыс кезінде Кариб теңізінде төрт әскери кеме мен екі фрегаттан тұратын эскадрильяға қолбасшылық етті. 1757 жылы ол теңіз әскерлерінің генерал-лейтенанты болып тағайындалды. Мансабының соңында, 1765 жылдың 23 тамызында Периер Сент-Луи орденінің Ұлы кресімен марапатталды. Ол кезде теңіз министрлігіне тек екі Ұлы кресь бөлінді. Ол 1727 жылы Луизиананың губернаторы болып тағайындалғаннан кейін орденге кавалер ретінде қабылданды және 1755 жылы командир дәрежесіне көтерілді. Периер 1766 жылдың 1 сәуірінде Францияның Сен-Мартен-де-Шамп қаласындағы қызының үйінде анасаркадан қайтыс болды.

Жеке өмір

Этьен Периер 1719 жылдың 21 қыркүйегінде Ле-Хавр қаласынан шыққан эшевиннің (қалалық кеңесшінің) қызы, теңіз офицері Жак Гратон де Шамбеланның жесірі Кэтрин ле Чибельеге (1691–1756) үйленді. Олардың үш ұлы мен бір қызы болды. Екі ұлы – Этьен Луи (1720–1756) және Антуан Луи (1728–1759) ересек болып, әкесінің жолын жалғап, әскери қызметке қатысты.

Мұра

1890 жылы Нью-Орлеан қаласы Периердің құрметіне көше атады, бірақ "Периер" деп жазылды. Периер көшесі көбінесе қаланың Uptown ауданында, Сент-Чарльз даңғылы мен Миссисипи өзені арасында орналасқан.