Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз генералы; Людовик XVI-ның адал қолдаушысы (1739–1800)
French general; Royalist supporter of Louis XVI (1739–1800)
Франсуа Клод Амур, Буйе маркизі (19 қараша 1739 – 14 қараша 1800) – француз генералы және отарлық әкімші. Жеті жылдық соғыста өзін ерекше көзге түсіргеннен кейін, 1768 жылы Гваделупа губернаторы болып тағайындалды. Оның ең белгілі әскери ерліктері Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде Батыс Үндістанда болды, онда ол британдық бірнеше иелікті француздардың басып алуына қатысты. Осы соғыстан кейін Францияға оралды, онда Француз революциясы кезінде елдің солтүстік-шығысында әскери басшылық қызметтер атқарды. Адал роялист болғандықтан, 1791 жылы король отбасының сәтсіз қашқан әрекеттеріне қатысқан жетекші заговоршылардың бірі болды, оның нәтижесінде Буйе елден қуылды. Ол Француз революциялық соғысының алғашқы жылдарында Революциялық Францияға қарсы күрескен Бірінші коалиция мүшелеріне кеңесші ретінде белсенді қызмет етті. Лондонда жер аударылуда қайтыс болды және француз ұлттық әнұраны – «Марсельезада» жек көрілетін роялист ретінде еске алынады.
François Claude Amour, marquis de Bouillé (19 November 1739 – 14 November 1800) was a French general and colonial administrator. After distinguishing himself in the Seven Years' War, he was appointed governor of Guadeloupe in 1768. His most well known military exploits took place in the West Indies during the American War of Independence, where he was involved in the French capture of a number of British possessions. Following that war he returned to France, where he held military commands in the country's northeast at the time of the French Revolution. A committed Royalist, he was a leading conspirator involved in the royal family's failed flight in 1791, whose failure forced Bouillé into exile. He continued to be active in consultative roles to members of the First Coalition, which opposed the forces of Revolutionary France in the early years of the French Revolutionary War. He died in exile in London, and is mentioned as a hated Royalist in the French national anthem, La Marseillaise.
Ерте өмір
Франсуа Клод Амур, Буйе маркизі 1739 жылдың 19 қарашасында Сент-Эбльде (қазіргі Мазейрат-д'Альер, Жоғарғы Луара) Клюзель шатосында дүниеге келді. Оның анасы дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды, ал әкесі бірнеше жылдан соң қайтыс болды. Ол әкесінің інісі тәрбиеледі, ол сол кездегі Людовик XV патшасының бас қайырымдысы қызметін атқарды. Ол иезуит мектебінде білім алды, ал 16 жасында інісі оған француз армиясының драгун ротасында офицерлік шен сатып алды. Буйе алғаш рет 1758 жылы Жеті жылдық соғыста әскери қимылдарға қатысты, оның полкі қазіргі Германиядағы француз күштеріне қосылды. Ол наурыз бойында өзінің батылдығын көрсетті, 1761 жылдың ақпанында Грунберг шайқасында маңызды рөл атқарды, нәтижесінде мыңдаған неміс әскері тұтқынға алынды және көптеген әскери тулар қолға түсті. Бұл Герцог Фердинанд Брауншвейгті сол жылғы Кассель қамалын көтеруге мәжбүр етті. Буйеге қолға түскен туларды Парижге алып барып, патшаға табыстау құрметі берілді. Ол полковник шеніне өкіметтік өкіммен көтеріліп, келесі бос полкке қолбасшылық етті.
François Claude Amour, the marquis de Bouillé was born at Chateau Cluzel in Saint Èble (present day Mazeyrat d'Allier, Haute Loire) on 19 November 1739. His mother died shortly after his birth, and his father died a few years later. He was raised by a paternal uncle who was also First Almoner to King Louis XV. He was educated in a Jesuit school, and at age 16 his uncle purchased for him a commission in a company of dragoons of the French Army. Bouillé first saw military action in the Seven Years' War in 1758, when his regiment joined French forces in present day Germany. He distinguished himself throughout the campaign, playing an important role in the Battle of Grünberg in February 1761 that resulted in the surrender of thousands of German troops and the capture of many military standards, and prompted Duke Ferdinand of Brunswick to lift that year's Siege of Cassel. Bouillé was given the honour of taking the captured standards to Paris to present them to the King. He was recognized with a brevet promotion to colonel, and was given command of the next regiment that became available.
Батыс Үндістан және Америка Тәуелсіздік соғысы
1768 жылы Буйе Кариб теңізіндегі Гваделупа аралының губернаторы болып тағайындалды, онда ол тағы да өзін ерекше көзге түсірді. Француздық Батыс Үндістанның генерал-губернаторы граф д’Эмери Буйенің өте жақсы қасиеттерін байқап, патшаға оны өзінің орнына тағайындауды ұсынды. 1777 жылы д’Эмери қайтыс болғаннан кейін Буйе Мартиника және Сент-Люсия аралдарының губернаторы болып тағайындалды, сонымен қатар Франция Американдық тәуелсіздік соғысына қатысса, Француздық Батыс Үндістанына толық басшылық етуге құқық берілді. Франция 1778 жылдың басында осы соғысқа қатысты, ал Буйе Батыс Үндістандағы операцияларды жоспарлауға, орындауға және басқаруға белсенді қатысты. Ол Доминиканы британдықтар соғыс жарияланғанын білгенге дейін басып алды және басқа да әрекеттерде әскерлерді ұйымдастыруға, жабдықтауға және басшылық етуге қатысты. 1782 жылы ол ағылшындар бір жыл бұрын басып алған голландтық Синт-Евстациусты қайта басып алды және сол жылы Бернардо де Гальвеспен бірлесіп Ямайкаға қарсы француз-испан экспедициясын жоспарлауға қатысты. 1782 жылғы сәуірде Сент-де-Санс теңіз шайқасында француздардың күйреуінен кейін экспедиция тоқтатылды. Буйе 1783 жылы бейбітшілік орнағаннан кейін Францияға оралды. Патша Людовик оны соғыстағы ерлігі үшін «Киелі Рух» орденімен марапаттады. Келесі жылы ол Англияға сапар шекті, онда оны жылы қабылдады. Ол соғыс тұтқындары мен басқа да тұтқындарға жақсы қарым-қатынас жасағаны үшін ағылшындардың құрметіне ие болды. Бір мәрте ол кемесі құлаған британдық фрегат экипажын жақын жердегі британдық иелікке қайтарды, олардың қиын жағдайынан пайдаланып, оларды соғыс тұтқынына айналдырудан бас тартты. Ол өз елінде де мейірімді болды, тіпті патшадан соғысқа жұмсаған қаражаты үшін төлем алудан бас тартты (бұл сол кездегі 20 000 фунт стерлингке тең сома).
In 1768 Bouillé was appointed governor of the Caribbean island of Guadeloupe, where he again distinguished himself. The Comte d'Emery, governor general of the French West Indies, was so impressed with Bouillé that he recommended to the King that Bouillé succeed him at the post. When d'Emery died in 1777, Bouillé was awarded with the governorships of Martinique and St. Lucia, with authority to take full command of the French West Indies in the event France joined the American War of Independence. France's entry into that war occurred in early 1778, and Bouillé was heavily involved in the planning, execution, and leadership of operations in the West Indies. He organized and led the capture of Dominica before the British there were even aware of the war declaration, and was involved in organizing, provisioning, and leading troops in a number of other actions. In 1782 he recaptured Dutch Sint Eustatius, which the British had captured just the year before, and was involved in that year planning with Bernardo de Gálvez a Franco Spanish expedition against Jamaica. The expedition was called off after the disastrous French defeat at the naval Battle of the Saintes in April 1782. Bouillé returned to France in 1783 after the peace. King Louis rewarded him for his conduct in the war with the Order of the Holy Spirit. He traveled the following year to England, where he was well received. He was well respected by the British for his treatment of prisoners of war and other captives during the war. In one notable instance, he returned the crew of a shipwrecked British frigate to a nearby British possession, refusing to take advantage of their plight to make them prisoners of war. He was equally gracious at home, even refusing an offer of payment (amounting to the munificent sum equivalent to £20,000 of the day) from the King for war expenses that he had personally covered.
Француз төңкерісі
1787 жылы Буйе үш епископтық аймақтың губернаторы болып тағайындалды. Ол 1787 және 1788 жылдары король Людовик шақырған Елтаңдаулар жиналысында Францияның қиын қаржылық ахуалымен күресуге тырысты. 1789 жылы Француз революциясы басталғаннан кейін Буйе үш епископтықтың басқаруын сақтап қалды, сондай-ақ 1790 жылы Эльзас және Франш-Конте аймақтарына әскери қолбасшы болып тағайындалды. Әулетшілдікке берілген ол, Мец қаласындағы көтерілісті басуға белсенді қатысты және 1790 жылдың тамыз айында "Нанси оқиғасы" кезінде әскери бүліктерді қатыгездықпен басып тастады, нәтижесінде әскерилер мен бейбіт азаматтар қаза тапты. Ұлттық Ассамблея оның әрекеттерін мақұлдағанмен, радикалдар оның жауабының қатыгездігіне сын көтерді.
In 1787 Bouillé was named governor of the Three Bishoprics. He served in 1787 and 1788 in the Assemblies of Notables called by King Louis in an attempt to deal with France's perilous financial state. After the French Revolution began in 1789, Bouillé retained control of the Three Bishoprics, and was also given military command of Alsace and Franche Comté in 1790. A committed Royalist, he was instrumental in putting down rebellion in Metz, and led forces that controversially crushed a military mutiny in the "Nancy affair" in August 1790, in which both soldiers and civilians were killed. Although the National Assembly approved his actions, radicals were critical of the severity of his response.
Луидің сәтсіз ұшуы
Буйе әскерінде монархисттік бағытты күшті ұстап тұруға тырысты және король Людовик пен Мария Антуанеттаның Париждегі дерлік үй қамауынан қашу әрекетіне терең араласты. Ол граф Аксель фон Ферсен мен барон де Бретейльмен бірлесіп, корольдік отбасының Парижден Монмеди бекінісіне, Буйе өңіріне қалай өтетінін жоспарлады. Монмедиде немесе оның жанында бұрынғы патша әскерінің шамамен 10 000 тұрақты сарбазы орналасқан. Швейцария және Германия жалдамалы әскерлері бар полктер, тәртіптерін сақтап, монархияға адал деп санайтын сарайлық партияның күшін құрады. Тарихшылар қашудың патшаларды Вареннде қамауға қалай әкелгенін әлі де талқылауда. Буйе ұлы Луи жоспарлар мен қауіпсіз болуға болатын жерлер туралы хабар беру үшін патша отбасына Парижге жіберілді. Буйе маршрут және сапар туралы нақты ұсыныстар жасады. Ол Луи таңдаған маршруттан өзге маршрутты ұсынды және олардың бір каретада емес, бөлініп саяхаттауын, осылайша жолда аз назар аударуын кеңес берді. Бірақ бұл кеңеске құлақ естілмеді. Буйе өзі бақылап отырған аймақ арқылы сапардың соңғы кезеңінде патшалық партияны қорғау үшін әскерлерді беруге тиіс болды. Дегенмен, роялистік жоғарғы басшылық сенімді деп санаған бірнеше бөлімшелер жақында басқа қолбасшылыққа ауыстырылды, ал кең әлеуметтік дүрбелең кезінде ол қалған әскерлердің барлығына толық сенуге болмады. Кавалерия бөлімдері казнадан ақша Париже жеткізіліп жатыр деген сылтаумен маршрут бойындағы қалаларға орналастырылды. Бірақ драгун мен гусарлардың күрт пайда болуы бірден назар аударды және күдік тудырды. Бұл жергілікті халық арасындағы шиеленістің күшеюі Варенндегі тұтқындалу мен қамауға ықпал еткен болуы мүмкін. Патша отбасын тасымалдаған каретаның кешігуі Буйе бөлімдерінің бірнешеуін тоқтатуға әкелді, ал араласуға дайын ешкім болмады.
Bouillé had managed to keep a fairly strong Royalist command in his army, and he became deeply involved in an attempt by King Louis and Marie Antoinette to escape their virtual house arrest in Paris. In conjunction with Comte Axel von Fersen and Baron de Breteuil, he planned the means and route by which the Royal Family would travel from Paris to the fortress of Montmédy, within Bouillé's area of control. Approximately 10,000 regulars of the old royal army were encamped at or near Montmedy. The regiments, which included Swiss and German mercenary units, made up a force that had largely retained its discipline and was considered by the court party as still loyal to the monarchy. Historians continue to debate how the flight led to the royals' arrest at Varennes. Bouillé's son Louis was sent to Paris to inform the royal family of the plans and possible safe points. Bouillé also made specific suggestions about the route and the travel arrangements. He recommended a different route from the one which Louis ultimately chose, and he suggested that they not travel in a single coach, instead splitting up so that they would draw less attention en route. That advice also was not taken. Bouillé was to provide troops to protect the royal party on the final stages of the journey through the area that he controlled. Some of the units considered more reliable by the royalist high command had, however, recently been reassigned to other commands, and in a time of wide social unrest, he could not fully trust all of the troops that remained. Cavalry detachments were placed in towns along the route, citing as a pretext the expected delivery of treasury funds going to Paris. The sudden arrival of the dragoons and hussars, however, drew immediate attention and suspicion. This heightened tension in the local population may have played a role in the ultimate capture and arrest at Varennes. Delays in the arrival of the coach carrying the royal family had led to several of Bouillé's detachments being stood down, and none was immediately available to intervene.
Салдары
Патша отбасының Парижге күштеп қайтарылуының тікелей салдары ретінде Буйе және оның штабының жоғары лауазымды өкілдері Франциядан қашып, шекара сыртында жиналған австро-пруссия әскерлеріне қосылды. Ол кейіннен патшаға ешқандай зиян келтірсе, жазаланатыны туралы жарлық шығарды. Бұл тек әлсіреген монархияның беделін одан әрі түсірді. Қашқанға жасалған әрекет сәтсіз аяқталып, роялистер арасында өзара айыптау толқыны көтерілді. Шоизель герцогы мен Буйе екеуі де (Буйе 1800 жылы, қайтыс болған жылы) мемуарлар жазып, қашқан кездегі өз әрекеттерін қорғауға және кінәні басқаларға таңуға тырысты.
As an immediate result of the forced return of the royal family to Paris, Bouillé and senior members of his staff fled France to join the Austro Prussian forces assembled beyond the border. He subsequently issued a proclamation threatening reprisals if any harm was done to the king. This only served to further discredit the weakened monarchy. The failure of the attempted flight set off a wave of recriminations among the Royalist conspirators. The duc de Choiseul and Bouillé both wrote memoirs (Bouillé in 1800, the year of his death), seeking to defend their actions during the flight, and to assign blame to others.
Жер аудару
Буйе елден қуылды, алдымен Пилницке сапар шекті, онда басқа еуропалық монархтармен бірге роялистерге қарсы көңіл күйлердің таралуы талқыланды. Әртүрлі патшалықтардың армияларында қызметке шақырылған ол, Людовикке адал қалғандықтарын сақтауға тырысты, соңында Бірінші коалицияның басында Пруссия королі Фредерик Вильгельм II-нің әскери кеңесшісі болды. 1793 жылы ол әскери науқандарға қатысты және Вендеядағы роялистік күштерге басшылық етуге шақырылды, бірақ күштердің мақсаттарына жете алмайтынына сеніп, бас тартты. Одан кейін көп ұзамай ол Англияға аттанды, онда Революциялық Францияға қарсы британдықтардың әскери әрекеттеріне көмектесуді жалғастырды. 1797 жылы Буйе өзінің естеліктерін жариялады, олар үлкен сәттілікке ие болды. Ол 1800 жылдың 14 қарашасында Лондонда қайтыс болды және Санкт-Панкрас ескі шіркеуінің қорымына жерленді. 1866 жылы оның денесі Париждегі Монмартр зиратына қайта жерленді.
Bouillé went into exile, first travelling to Pillnitz, where the spread of anti Royalist sentiments was discussed by other European monarchs. Courted by royalty for positions in their armies, he sought to remain loyal to Louis, eventually serving as a military consultant to Prussian King Frederick William II in the early stages of the First Coalition. He joined military campaigns in 1793, and was urged to take command of Royalist forces in the Vendée, but refused, believing the forces would ultimately fail in their aims. Shortly after that, he sailed for England, where he continued to assist the British in military activities against Revolutionary France. In 1797 Bouillé published his memoirs, which were a great success. He died in London on 14 November 1800 and was buried in the churchyard of St Pancras Old Church. In 1866, his remains were reinterred at the Montmartre Cemetery in Paris.
Неке және балалылық
1768 жылғы 6 шілдеде Буйе Мари Луиза Гильмет де Бегге (1746–1803) үйленді, ол Мари Анн Нео Дюбрейль мен Мартиниканың бұрынғы майоры Пьер Жозеф де Беггедің қызы болған. Олардың бірге туған балалары: Сесиль Эмилия Селеста Элеонора де Буйе (1774–1801), ол Франсуа Жюль де Контадсқа, Контадс виконтына үйленді.
On 6 July 1768, Bouillé was married to Marie Louise Guillemette de Bègue (1746–1803), a daughter of Marie Anne Neau Dubreuil and Pierre Joseph de Bègue, a former Major of Martinique. Together, they were the parents of:
Cécile Emilie Céleste Eléonore de Bouillé (1774–1801), who married François Jules de Contades, Vicomte de Contades.
Шығармалары
1797 жылғы. Француз революциясына қатысты естеліктер (аударма). М. ле Маркиз де Буйедің естеліктері: Американың Жел аралдарындағы басқарушылық қызметі кезінде.
1797. Memoirs relating to the French revolution (Translated). Mémoires de M. le Marquis de Bouillé : pendant son administration aux Isles du Vent de l'Amérique