Кіріспе

Француз теңіз офицері және әкімшісі Бертран Франсуа Маэ, Ла Бурдонна графы (11 ақпан 1699 – 10 қараша 1753) – француз теңіз офицері және колониялық әкімші, Француз Шығыс Үндістан компаниясының қызметінде болған.

Өмірбаян

Ла Бурдонна француз Ост-Үндістан компаниясының қызметіне лейтенант ретінде кірді. 1724 жылы капитандыққа көтеріліп, Малабар жағалауындағы Маэ қаласын басып алу кезінде осындай батырлық көрсетті, сол себепті қаланың аты оның атына қосылды; алайда, тағы бір мәлімет бойынша, қала оның атын қабылдаған екен. Екі жыл бойы португал вице-королінің қызметінде болды, бірақ 1735 жылы Isle de France (қазіргі Маврикий) және Île de Bourbon (қазіргі Реюньон) аралдарының губернаторы ретінде француз қызметіне қайта оралды. Оның аралдарды басқарған алғашқы бес жылы нәтижелі және табысты болды. Isle de France (Маврикий) аралындағы құлдыққа түскен африкалықтардың санын едәуір арттырды, олардың саны 1735 жылы 638 адамды құраса, жыл сайын шамамен 1300 адамға өсті. Лабордонна өз иелігі үшін 70 құлды әкелді. 1744 жылы Лабордонна 3 342 адамнан тұратын эскадрилья жинады, оның ішінде 720 құл болды, және Isle de France-тен Үндістандағы Мадрасқа әскери экспедицияға жетекшілік етті. Оның жеңісі Пондишери губернаторы Жозеф Франсуа Дюплейкпен бәсекелестікті күшейтті. Біраз уақыттан кейін Лабордонна британдық Ост-Үндістан компаниясынан ақша алғаны үшін айыпталып, 1746 жылы сотқа қатысу үшін Францияға қайта оралуға мәжбүр болды және 3 жылға Бастилия түрмесіне қамалды. Оның орнына Француз Ост-Үндістан компаниясы директорының ұлы Пьер Феликс Бартелеми Дэвид келді.

Танылу және мұра

1742 жылы француз саяхатшысы Лазар Пико Сейшель аралдарының ең ірі аралына (Маэ аралы) оның есімін берді. 1806 жылы француз генералы Декаен Маэ де Ла Бурдоннаның құрметіне тарихи Маэбург портын құрып, оған осы ат қойды. Мапу ауылына жақын, Ривиер дю Ремпарт ауданында «Домен де Лабоурдонна» деген иелік бар, онда 1856 жылы салынған және қазір мұражайға айналдырылған «Le Château de Labourdonnais» сарайы орналасқан. Ла Бурдоннаның ескерткіші 1859 жылғы 30 тамызда Порт-Луистегі Пле Д'Армес алаңында салтанатты шарада ашылды. Курепипте 1953 жылы «Лицей Ла Бурдонна» аталған мектеп ашылды, ондағы оқу жоспары Франциядағы үлгілерге негізделген. Францияның Сен-Мало портында Ла Бурдоннаның тағы бір ескерткіші тұр. Сен-Дениде, Реюньонда Ла Бурдоннаның ескерткіші де орнатылды, сондай-ақ «Сите Лабордонна» деп аталатын шағын аудан бар. Дегенмен, Реюньон аралындағы ескерткіш пен оған жақын аудан 2020 жылдан бері құлдыққа қарсы наразылық білдірушілердің назарында.

Отбасы

1738 жылдың наурыз және сәуір айларында Лабоурдоннастың екі баласы қайтыс болды, ал 1738 жылдың мамырында оның әйелі де Франс аралында (Маврикий) қайтыс болды. Оның қызы Монлезун Пардиак Франс аралында (Маврикий) өмір сүруін жалғастырды және 1798 жылдың тамызында Ұлттық Ассамблеядағы дауыс беру нәтижесінде жыл сайын 3000 Луи көлемінде зейнетақы алды. Оның немересі – көрнекті шахматшы Луи Шарль Мае де Ла Бурдонна болды. 1827 жылдың желтоқсан айында Компания бағының жанындағы мемлекеттік ғимаратты жөндеу жұмыстары кезінде Лабоурдоннаның әйелі мен баласының қалдықтары салынған қорғасынмен қапталған табыт табылды.

Өмірбаян

Б. Ф. Махе де Ла Бурдонна: Б. Ф. Махе де Ла Бурдоннаның тарихи естеліктері, Франция және Реюньон аралдарының губернаторы, оның немересі (Cte A. C. Mahé de La Bourdonnais) жинақтап, жариялаған. Париж, 1890 (екінші басылымы – Париж, 1898)

Өмірбаян

М. Маэ де Ла Бурдоннаның «Тарих, немесе тарихи мақтау». [n. p.: n. d.] Маврикий аралы: Маэ де Ла Бурдонна: Бурдоннаның екі жүз жылдық мерейтойы комитеті жинаған құжаттар, 11 ақпан 1899 жыл, Тарихи естеліктер комитетінің түсіндірмелерімен. (2 тамыз 1899 ж.) Порт-Луи: Э. Пецзани, 1899.
Этьен Буйсон: Үндістанның шатқасы: XVIII ғасырдағы ұлы француздың трагикалық өмірі: Бертран Маэ де Ла Бурдонна. Париж: Hachette, 1937. Пьер Крепин: Маэ де Ла Бурдонна, Франция және Бурбон аралдарының генерал-губернаторы (1699–1753). Париж: Leroux, n. d. Луи Дюкрок: Ұлттық құрметсіздік: Бурдонна, Франция және Бурбон аралдарының губернаторы, 1735–1746. Арас: Sueur Charruey, 1902 (Ревю де Лилльдің 1902 жылғы тамыз санынан қайта басылды). Филипп Одрэр: Бурдонна: теңізші және оқиғақор. Париж: Desjonquères, 1992. Е. Эрпен: Маэ де Ла Бурдонна және Индия компаниясы. Сен-Бриёк: R. Prud'homme, 1905. Альфред де Лонгпериер Гримоар: Ла Бурдонна туралы тарихи хабарлама. Париж, 1856. Гугетт Ли Тио Фан Пинео: Франция аралы, 1715–1746. I том. Порт-Луидің пайда болуы. Мока (Маврикий аралы): Махатма Ганди институты, 1993. Мишель Миссофф: Дюплекс және Ла Бурдонна: сын мақала. Париж: Лига морская и колониальная, 1943. Дюре Рейделье: Маэ де Ла Бурдонна, Маскарен аралдарының губернаторы. Сен-Дени: Éd. CNH, 1994 (Cahiers de notre histoire; 45–46). Луи Рубо: Ла Бурдонна. Басылым: Париж: Plon, 1932 (Les grandes figures coloniales; 10). Жакки Риккебуш: Бертран Франсуа Маэ де Ла Бурдонна: Индия мен Маскарен аралдары арасында. Сен-Клотильда: Éd. du CRI, 1989 (Collection: Figures). Роберт Суркуф: Маэ де Ла Бурдонна туралы тарихи естеліктер: Ла Хог шайқасы. Ла Тур д’Оверньді мақтау. Портзмогер (Примагуэ). Сен-Мало, 1886. «Пондишери нұсқауы». «Пондишеридің бірегей француздық нұсқауы». Editions Presse Bureau, 2008/2009. Пондичерри. Пондичерри мұра жолы. INTACH, Пондичерри баспасынан жарық көрді. 2007 жылғы желтоқсан.