Кіріспе

2007 жылғы 10 маусымда және 17 маусымда Францияда президент сайлауынан кейін бірнеше апта өткен соң Бесінші Республиканың 13-ші Ұлттық Ассамблеясын сайлау үшін заң шығарушы сайлаулар өтті. 577 орынға, соның ішінде Францияның теңізасты және теңізаралық иеліктеріне 7 639 кандидат түсті. Бірінші турдың алдын ала нәтижелері президент Николя Саркозидің «Халықтық қозғалыс үшін одақ» (UMP) партиясы мен оның одақтастарына үлкен көпшілікті болжады; алайда екінші турдың нәтижелері бәсеке күшейгенін және солшылдардың артықшылығын көрсетті. Дегенмен, оңшылдар 2002 жылғыдан бергі көпшілігін сақтап қалды, бірақ социалистерге шамамен 40 орын жоғалтты. Президенттік сайлаудан кейін көп ұзамай өткен бұл сайлаулар жаңадан сайланған президентке оның саяси мақсаттарына сай заңнамалық көпшілікті қамтамасыз етті – 2002 жылғы жағдай сияқты, президенттік сайлауда жеңіске жеткен Жак Ширактың UMP партиясы заң шығарушы сайлауда үлкен көпшілік алғанда. Бұл 1978 жылғы сайлаудан бері үкіметтік коалицияның екінші рет тікелей қайта сайланған жағдайы. Алайда, көпшілік пікірі бойынша күтілген «көк толқыннан» (көк – француз консерваторларының түсі) бұл көпшілік аз болды.

Сайлау жүйесі

Депутаттарды сайлау рәсімі бірінші орынды алған және екінші турға өткізілетін жүйелердің қоспасы болып табылады. Бірінші турда жеңіске жету үшін кандидат өзінің сайлау округінде абсолютті көпшілікке (50% -дан астам) ие болуы және барлық тіркелген сайлаушылардың кемінде 25% қолдауына ие болуы керек. Әйтпесе, егер кандидаттар бірінші турда барлық тіркелген сайлаушылардың 12,5% дауысын алса немесе екінші турға қалатын екі кандидаттың бірі болса, олар екінші турға өтеді, онда жеңіске жету үшін қарапайым көпшілік дауыс жеткілікті. Көп жағдайда екінші турда екі кандидат қалады: біреуі солшыл (әдетте Социалистік партиядан), екіншісі оңшыл (әдетте Халық қозғалысы одағынан). Егер үшінші кандидат екінші турға өтіп, өзінің кандидатурасынан бас тартудан немесе сайлау альянсына қосылудан бас тартса, үшбұрышты сайлау болады. 2007 жылы тек бір сайлау округінде екінші турда үшбұрышты сайлау өтті (онда MoDem партиясынан Жан Лассал сайланды). Конституциялық кеңес үкіметті сайлау картасын жаңарту қажеттігі туралы ескертті, себебі 577 сайлау округі 1982 жылғы халық санағының негізінде құрылған (яғни, халықтың қазіргі таралуынан 25 жыл қалып қойған). Сайлау картасы мен халықтың географиялық картасы арасындағы осы сәйкессіздік салдарынан, кейбір округтерде (мысалы, Сен-Бартемиде) депутат болу үшін 5 000 дауыс жетсе, басқа округтерде (мысалы, Сен-Дениде) 180 000 дауыс қажет. Конституциялық кеңес мұның 1789 жылғы Адам және азамат құқықтары декларациясының 6-бабына, сондай-ақ Конституцияның 3- және 24-баптарына қайшы келетінін атап өтті.

Науқан

Саялап зерттеулер мен орындықтардың болжамдары президент Николя Саркозидің UMP жетекші коалициясына үлкен артықшылық берді, кейде барлық 577 орынның үштен екі бөлігіне жуық. UMP сайлауда 40%-дан сәл жоғары көрсеткішті алды, бұл 2002 жылғы сайлаудың бірінші турындағы 33%-ға қарағанда 10 ұпайға жоғары. Премьер-министр Франсуа Фийон, сондай-ақ Сарте округінде кандидат, UMP-ның сайлау кампаниясын басқарды. Оңшылдардың радикалды бағытында Жан Мари Ле Пеннің президенттік сайлаудағы салыстырмалы түрде төмен нәтижесінен кейін Ұлттық фронт парламенттік сайлауда жоғалтқан беделін қайтаруға тырысты, бірақ саялап зерттеулер FN-ге жалпы сайлаудағы ең төменгі көрсеткіштердің бірі – 4 немесе 5 пайыз дауыс берді.

Социалистік партия

Социалистік партияның 2007 жылғы президенттік сайлауда жеңілген кандидаты Сеголен Рояль, өзінің партиясы атынан үгіт жұмыстарын жүргізді, тіпті ол Deux Sèvres округінен депутаттыққа қайта сайлануға түспеді. Социалистер Саркозиге "толық билік" беретіндей, UMP-нің тым кең көпшілікке ие болуына қарсы тұруға тырысты.

Француз демократиясы үшін одақ

Президент сайлауының екі кезеңі арасында UDF басшысы Франсуа Байру жаңа саяси партия – Демократиялық қозғалыс (MoDem) құру туралы хабарлады және центристтер мен UMP арасындағы одақты жалғастырудан бас тартты. Бұл стратегия парламенттік сайлауға бір ай қалғанда центрист депутаттар үшін қауіпті болды. Депутаттарды сайлаудағы дауыс беру жүйесі коалицияларға, оқшауланған партияларға қарағанда артықшылық берді. Осыған байланысты, Байруға қарсы UDF депутаттары мен сенаторларының көпшілігі президент сайлауының екінші турында Николя Саркозиге дауыс беруге шақырды, содан кейін "Президенттік көпшілікке" қосылып, Жаңа орталықты құрды. Ұлттық ассамблеядағы UDF тобының төрағасы Герве Морин бұл жаңа саяси құрылымды басқарды және Қорғаныс министрі болып тағайындалды. Франсуа Байруға алғаш рет оның сайлау округінде оңшыл кандидат қарсы шықты. Бір жергілікті сайлау шайқасына қызығушылық UDF-тің 1988 жылдан бері Рубайды өкілдік етіп келген Жерар Виньобльге шоғырланды. Виньобль сайлауға қатыспайтынын мәлімдеді, себебі бұл оны 1999 жылы оған операция жасап, өмірін сақтап қалған UMP кардиологы Салем Кацетке қарсы қоятын еді. Екі кандидат жақын досқа айналған. Виньобль басқа шешім қабылдауы мүмкін емес екенін айтты. Дегенмен, Кацет сол мандатты жеңіп ала алмады, жеңіске социалист Доминик Баерт қол жеткізді.

Француз Коммунистік партиясы

Коммунистер мамыр айындағы президенттік сайлаудағы ең төмен пайыздық көрсеткішін (1,93%) ескере отырып, дауыс берушілерінің қолдауын сақтап қалатындарын үміттенеді. Сауалнамалардың нәтижелері партияға қолайсыз болғанымен, кейбір сарапшылар олардың 10-нан кем орын алуы мүмкін екенін болжады. Бірақ екінші турдағы солшылдардың күшеюі коммунистердің ауқымды жеңілісіне кедергі келтірді. Орын жоғалтса да, олар 15 орынды сақтап қалды немесе жаңадан жеңіп алды. Дегенмен, КПФ бұрынғы сенімді орындарынан айырылды.

ҚҚС-қа қатысты дау

Бірінші турдың сайлау телебағдарламасында бұрынғы социалистік премьер-министр Лоран Фабиус экономика министрі Жан Луи Борлуға әлеуметтік қамсыздандыруды қаржыландыруға арналған жаңа ҚҚС жобасы туралы сұрақ қойды. Борлу үкімет оны қарастырғанын растады. Бұл жаңа салық екі турдың арасындағы сайлау науқанының негізгі тақырыбына айналды. Солшылдар оны барлық үй шаруашылықтары үшін бағаның өсуіне алып келуі мүмкін деген сылтаумен сынады. Бұл жоба кандидат Саркозидің «тұтыну қабілетін арттыратын президент» болады деген уәдесімен қарама-қайшы келеді деп есептелді. Бұрынғы UMP премьер-министрі Жан Пьер Раффариннің сөзіне сүйенсек, солшыл сайлаушыларды қайта жұмылдыру арқылы туған осы дау-дамай екінші турда UMP-тің 60-қа жуық кандидаттарының жеңіліске ұшырауына себеп болды. Оңшылдар көпшілікке ие болғанымен, солшылдар 2002 жылдан бері 49 мандатты жеңіп алды. Бұл нәтижеге кінәлі деп танылған Жан Луи Борлу, өз сайлау округінде жеңіліске ұшыраған Ален Жуппеден кейін Экология министрі болып тағайындалды.

Нәтижелер

Сауалнамаларға қарамастан, UMP қолдауын жоғалтты, бірақ жұмыс істейтін көпшілігін сақтап қалды. Социалистер күтпеген жерден орындар ұтып алды. Олардың сайлаушылардан заң шығарушы органда UMP-тің үстемдігін болдырмау туралы өтініші тиімді болып, социалистерге сайлаудағы жеңілістен кейін жаңа мүмкіндік берді. UDF-тен бөлінген топтар – Франсуа Байрудың MoDem және Жаңа Орталық алғашқы сайлауларына қатысты. MoDem 4 орын жеңіп алды (соның ішінде Майотта аймақтық өкілі Абдулатифу Али), ал Жаңа Орталық 22 орынмен парламенттік фракция құра алды. Байру партиясы бірінші турдағы дауыстардың үшінші ең жоғары көрсеткішін (7,61%) көрсетті, бірақ оның ірі саяси күшке айналатыны әлі белгісіз. Олардың нәтижесі 2002 жылы UDF-тің 4,9% көрсеткішінен жақсы. Ұлттық Фронт (FN) 1986 жылы саяси аренаға енгеннен бергі жылдардағы ең төмен дауыс жинады. FN 2002 жылдан бері қолдаушыларының 60% астамын жоғалтты. Коммунистік партияға қолдау да азайды, олар бірнеше орыннан айырылды, ал басқа бірнеше солшыл партиялар тоғыз жаңа орын жеңіп алды. Жасылдар дауыс саны төмендесе де, бір орын қосымша ұтып алды. Ең сенімсіз нәтижелердің бірі – UMP партиясының төрағасы Ален Юппенің Социалистік партиядан кандидат Мишель Делонайға күтпеген жеңіліске ұшырауы болды. Мәдениет министрі Рено Доннедье де Вабрес те жеңіліске ұшырады, Социалистік партиядан кандидат Жан Патрик Гиллге есе жіберді. Радикалды оңшылдар бірде-бір орын жеңіп алмады.