Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Футбол матчы Лондонда, Англияда.
Football match in London, England
1970 жылғы ФА Кубогының финалында «Челси» және «Лидс Юнайтед» командалары күш сынасты. Матч 1970 жылдың 11 сәуірінде Уэмбли стадионында өтті және 2:2 есебімен аяқталды. Бұл 1912 жылдан бері қайта ойнауды қажет ететін алғашқы ФА Кубогының финалы болды. Қайта ойнау 29 сәуірде «Олд Траффордта» өтті. Төрт сағатқа созылған қызықты ойыннан кейін «Челси» 2:1 есебімен жеңіске жетті. Бүгінгі күнге дейін финалдық және қайта ойналатын матчтар сәуір айында өткізілген соңғы рет осы болды. Барлық келесі ФА Кубогының финалдық кездесулері мамыр айында жоспарланған, тек 2020 жылғы ФА Кубогының финалы COVID-19 пандемиясының салдарынан кейінге жылдырылды. «Лидс» және «Челси» сол маусымда Англияның үздік командаларының қатарында болды, бірінші дивизионда тиісінше 2-ші және 3-ші орындарды иеленді. Матч футбол стиліндегі екі түрлі еңбек еткен команданың кездесуі болды: «Челси» жарқын оңтүстік командасы ретінде танымал болса, «Лидс» кескілеспес солтүстік командасы ретінде қарастырылды. Екеуі де бұрын ФА Кубогын жеңген емес, бірақ жақында екінші орынға ие болған: «Лидс» 1965 жылы, ал «Челси» 1967 жылы. 1923 және 2000 жылдар аралығында ФА Кубогының финалы Уэмблиден басқа стадионда өткізілген жалғыз жағдай осы болды. Қайта ойнауға британдық теледидар көрермендерінің 28 миллионнан астам адамы куә болды, бұл спорттық хабар тарату бойынша Ұлыбританиядағы екінші ең жоғары көрсеткіш (1966 жылғы Әлем чемпионатының финалынан кейін) және Ұлыбританиядағы барлық хабар таратулардың арасында алтыншы ең жоғары көрсеткіш. Бұл матч ФА Кубогының ең ұлы финалдарының бірі деп саналады және екі команданың да көптеген бұзушылықтарына байланысты Англия футболы тарихындағы «ең қатыгез ойын» деп аталды. Бұл матч ФА Кубогының финалы туралы хабарлаған әйелдің алғашқы реті болды, өйткені Мэри Рейн Radio 4 телеарнасының сағат 6-ның жаңалықтарына матч туралы баяндама жасады.
The 1970 FA Cup final was contested by Chelsea and Leeds United. The match took place on 11 April 1970 at Wembley Stadium and ended 2–2, making it the first FA Cup final to require a replay since 1912. The replay was staged at Old Trafford and played on 29 April; after four hours of fiercely contested football, Chelsea eventually won 2–1. To date, this is the last time both the final and replay were scheduled to be played in April; all subsequent FA Cup final ties have been scheduled to be played in May, with only the 2020 FA Cup final delayed and played later due to the COVID 19 pandemic. Leeds and Chelsea were two of England's top teams that season, having finished 2nd and 3rd respectively in the First Division. The match marked a clash of footballing contrasts: Chelsea were regarded as "flamboyant" southerners, whereas Leeds were seen as uncompromising northerners. Neither had won the FA Cup before, though both had recently been runners up, Leeds in 1965 and Chelsea in 1967. It was the only time between 1923 and 2000 that an FA Cup Final was played at a stadium other than Wembley. The replay attracted a British television audience of more than 28 million, the second highest UK audience for a sports broadcast (behind the 1966 World Cup Final), and the sixth highest audience for any UK broadcast. It has been ranked among the greatest ever FA Cup finals, and named as the "most brutal game" in the history of English football, due to the large number of fouls committed by both teams. The match was the first FA Cup final to be reported on by a woman, as Mary Raine provided a match report for Radio 4’s 6 o'clock news.
Ойын алдында
Уэмблидегі финал 11 сәуірге жоспарланған, бұл FA Кубогы финалдары үшін әдеттегіден шамамен бір ай ертерек болды. Мұның себебі – әлем чемпиондары атанған және Мексикада өз кубогын қорғап отырған Англия құрамасының Мексика климатына дайындалуына уақыт беру қажеттігі болды. Алаңның нашар күйі кейде бір апта бұрын өткізілген «Жылқы шоуымен» байланыстырылып, қате түсіндіріледі. «Жылқы шоуы» Уэмбли аренасында өтті. Халықаралық жылқы шоуы өткен жылдың шілде айында стадионда өткізілген, бірақ алаң жыл соңында қайта жаңартылды.
The final at Wembley was scheduled for 11 April, around a month earlier than was typical for FA Cup finals, due to the FA's wish for the England national team, who were world champions and were defending their trophy in Mexico, to have time to acquaint themselves to the Mexican climate. The poor state of the pitch is sometimes erroneously explained by the Horse of the Year Show being held there a week before. The Horse of the Year Show was held at Wembley Arena. The International Horse Show was held at the stadium the previous July, but the pitch was relaid later in the year.
Уэмбли финалы
Лидс ойынның басым бөлігін көрсеткен матчта, қанат шегіндегі Эдди Грей матчтың үздік ойыншысы атанды, әсіресе ол Дэвид Уэббке қиын уақыт сыйлады. Йоркширліктер 20-шы минутта жетекшілікке шықты, Джек Чарлтонның бұрыштан төмен бағытталған соққысы лайлы алаңда секірмеді, «Челси» қорғаушысы Эдди МакКреди тазалауға тырысқанда қателік жасады, нәтижесінде доп қақпа сызығынан өтті. Бірінші таймның соңында «Челси» ойыншысы Питер Хаусман төменнен соққы берді, доп қақпашы Гэри Спрейктің астынан өтіп теңдестірді. Лидс ойын аяқталуға алты минут қалғанда жеңіске жеткендей болды, Аллан Кларктың басымен соққан добы тіреуге тиді, ал Мик Джонс бірінші болып допты қақпаға енгізді. Бірақ екі минуттан кейін Ян Хатчинсон Джон Холлинстің пасынан басымен соққы беріп, есепті теңестірді. Қосымша уақыттың 30 минутында ешқандай гол соғылмады, екі команда да бірлесіп марапаттау айналымы жасады. «Уэмбли» стадионының алаңы, матч барысындағыдай, ойыннан кейін де өте нашар күйде болды, сондықтан Футбол қауымдастығы қайта матчты Манчестердегі «Олд Траффорд» стадионында өткізуге шешім қабылдады.
In a game where Leeds were generally seen to have had the best of the play – with winger Eddie Gray, named man of the match, in particular giving David Webb a torrid time – the Yorkshiremen took the lead after 20 minutes when Jack Charlton's downward header from a corner did not bounce in the muddy pitch, defending Chelsea player Eddie McCreadie mis timed his attempted clearance and the ball rolled over the line. Towards the end of the first half, Chelsea's Peter Houseman drove a low shot from , which rolled under goalkeeper Gary Sprake's body for the equaliser. Leeds appeared to have secured the game six minutes from full time when an Allan Clarke header hit the post and Mick Jones reacted first to put the ball into the net, but two minutes later Ian Hutchinson headed in the equaliser from John Hollins' cross. There were no more goals scored during the 30 minute extra time and the two squads took a joint lap of honour. The Wembley pitch, after the game, was in such appalling condition, as it was for much of the game itself, that the Football Association decided to stage the replay at Manchester's Old Trafford stadium.
Олд Траффордта қайтадан ойнату
Олд Траффордта өткен қайта ойынды 28 миллион телекөрермен тамашалады, бұл ФА Кубогы финалы үшін рекордтық көрсеткіш. Бұл матч ағылшын футболының тарихындағы ең әйгілі қақтығыстардың біріне айналды, себебі Уэмблидегі алдыңғы ойынға қарағанда ойынның қаталдығы едәуір жоғары болды. Екі матчты да төрешілік еткен 47 жастағы Эрик Дженнингс, Футбол Лигасындағы соңғы маусымында, екі команданың да дөңгелектеп ойнауына жол берді, артықшылықты толыққанды пайдаланды. Ол матч барысында тек бір ойыншыны – «Челсидің» Иан Хатчинсонды ескерту жасады. Екі команда құрамында да тек бір өзгеріс болды: «Лидс Юнайтед» қақпашысы Гэри Спрейкті Дэвид Харвимен алмастырды. Қазіргі заманғы төреші Дэвид Эллерэй 1997 жылы бұл матчты қарап шығып, қазіргі заманда екі команданың алты қызыл және жиырма сары карточка алатынын айтты, ал тағы бір төреші Майкл Оливер 11 қызыл карточка көрсетуге болатынын ойлады. Томи Болдуин мен Терри Купер, екі команданың да тыныш ойыншылары ретінде танылған, шайқас басталғанда бір-біріне күшті соққылар жасады. Ойын басталғалы көп өтпей, «Челсидің» Рон «Чоппер» Харрис қанат шегіндегі Эдди Грейді тізесінен соққыға жықты, бұл шотландтық қанаттың ойыннан шығуына себеп болды. Норман Хантер мен Иан Хатчинсон өзара соққылар алмастырды, ал Эдди МакКреди өзінің ендік аймағында Билли Бремнердің басына секіріп соқты, ал Джонни Джайлс та «Челсидің» ойыншысына шабуыл жасады. Чарлтон Питер Осгудты тізесімен және басымен ұрып, ал «Челсидің» қақпашысы Питер Бонетти «Лидстің» Джонспен соқтығысып жарақат алды, ол бірнеше минуттан кейін Бонеттидің қақпасына гол соқты. «Челси» ойын аяқталуға 12 минут қалғанда теңдестірді, нәтижесінде Осгуд Чарли Куктың берген пасынан секіріп басымен гол соқты. Жакки Чарлтон Осгудты қадағалауы керек болған, бірақ ол «Хатчинсонды» қуғанда, «Челсидің» ендік аймағында бір минут бұрын жасалған ауыртпалық үшін кек алуға тырысып, оны «жоғалтып» алды. Гол соққан Осгуд ФА Кубогының барлық кезеңінде гол соққан соңғы ойыншы атанды. Ойын 1–1 есебімен аяқталып, финал тағы да қосымша уақытқа өтті. Қосымша уақыттың бірінші кезеңі аяқталуға бір минут қалғанда, «Челсидің» Хатчинсон алысқа лақтырды, доп ендік аймағындағы көптеген ойыншыларды өткізіп, Чарлтонның басынан секіріп, алыс қалқаға бағытталды, содан кейін Уэбб допты қақпаға жіберіп, «Челсиге» екі ойында алғаш рет жетекшілік берді. Олар жетекшілікті соңына дейін сақтап, алғашқы ФА Кубогын жеңіп алды.
The replay at Old Trafford, watched by a television audience of 28 million, a record for an FA Cup final, became one of the most notorious clashes in English football for the harshness of play, which exceeded the previous game at Wembley. The referee in charge of both games, 47 year old Eric Jennings from Stourbridge, in his last season as a Football League referee, allowed rough play by both sides throughout, playing the advantage to its full extent. He booked only one player, Ian Hutchinson of Chelsea, during the game. Only one change was made in either line up, with Leeds United replacing goalkeeper Gary Sprake with David Harvey. Modern day referee David Elleray reviewed the match in 1997, and concluded that in the modern era, the sides would have received six red cards and twenty yellow cards between them, while fellow referee Michael Oliver thought 11 reds could have been given. Tommy Baldwin and Terry Cooper, admittedly two of the quieter men in the two sides, were kicking lumps out of one another, as the battle began. Not long into the game, Chelsea's Ron "Chopper" Harris caught winger Eddie Gray with a kick to the back of the knee, an action which neutralised the Scottish winger for the rest of the game. Norman Hunter and Ian Hutchinson traded punches while Eddie McCreadie, in his own penalty area, made a flying kick to Billy Bremner's head and Johnny Giles also lunged at a Chelsea opponent. Charlton kneed and headbutted Peter Osgood while Chelsea's goalkeeper Peter Bonetti was injured after being bundled into the net by Leeds' Jones, who, minutes later, shot past the limping Bonetti for the opening goal. Chelsea equalised twelve minutes before the end, after a flowing move, from which Osgood scored with a diving header from a Charlie Cooke cross. Jackie Charlton should have been marking Osgood but had 'lost' him while chasing Hutchinson to exact retribution for a deadleg administered in the Chelsea penalty area a minute or so earlier. In scoring, Osgood became the last player to date to have scored in every round of the FA Cup. With the game ending 1–1, the final once again went into extra time. One minute before the first period of extra time was to end, Chelsea's Hutchinson sent in a long throw in that missed almost every player in the penalty area but came off Charlton's head towards the far post, before being put into the unguarded net by Webb to give Chelsea the lead for the first time in the two games. They kept the lead until the end, securing their first FA Cup win.
Соңғыдан кейін
Екі команда сол кезде қажыр-қайраты мен жанкүйерлерге екі керемет ойын көрсеткені үшін мақталды, бірақ футбол мамандары мен БАҚ арасында өте қатал ойынға сын да болды. Дегенмен, қазіргі заманда бұл екі ойынды "эпикалық" және "иконалық" деп атайды. Келесі маусымда екі команданың да Кубоктың ширек финалына жетпеді. "Челси" 4-ші раундта өз алаңында "Манчестер Ситиге" 0:3 есебімен жеңіліп, жарыстан шықты, ал 5-ші раундта "Лидс Юнайтед" 4-ші дивизионның аутсайдері "Колчестер Юнайтедке" 2:3 есебімен жеңілді. Алайда, "Челси" Грекияның Пирей қаласындағы "Караискакис" стадионында өткен Еуропа Кубогының Жеңімпаздары Кубогының финалына жетті, онда олар "Реал Мадридпен" кездесті. Тағы бір қайталама ойынға соққан кубок финалында, алғашқы ойын 1:1, екіншісі 2:1 есебімен "Челсидің" пайдасына аяқталды. Ағылшын командасы алғашқы еуропалық кубогын жеңіп алды. Йоркшир командасы да Еуропада табысқа жетті, "Интер-Ситис Фэйрс Кубогының" финалында Италияның "Ювентусын" жеңді. Екі ойынның қорытындысы бойынша есеп 3:3 болды, "Лидс" Туриндегі 2:2 теңдіктен кейін саяхатта голдар ережесі бойынша жеңіске жетті.
The two teams, at the time, were praised for their determination and for providing fans and audiences with two "splendid games", but there was also criticism among football professionals and media for the very physical play. In the modern era, however, the two games are often denoted as "epic" and "iconic". In the following season, neither team would reach the quarter final stage of the Cup. Chelsea were eliminated from the competition in the 4th round, after losing 0–3 to Manchester City at home, while, in the 5th round, Leeds United were upset in a 2–3 away defeat by Fourth Division outsiders Colchester United. Chelsea, however, went on to reach the final of the European Cup Winners' Cup, played in Piraeus, Greece, at Karaiskakis Stadium, where they faced Real Madrid. After yet another cup final that went into a replay, the first game ending 1–1 and the second one 2–1 to Chelsea, the English team won its first European trophy. The Yorkshire side also succeeded in Europe, beating Juventus of Italy in the final Inter Cities Fairs Cup final. The score was 3–3 after completion of the two legs, Leeds winning on the away goals rule after a 2–2 draw in Turin.