Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пуэрто-Риконың ақша тарихы
History of money in Puerto Rico
Пуэрто-Риконың валюталары Пуэрто-Риконың тарихи дамуымен тығыз байланысты. Испанияның провинциясы (автономды қауымдастық) және АҚШ-тың аумағы ретінде Пуэрто-Рикоға шетелдік және провинциялық валюталарды пайдалануға рұқсат берілді. 1508 жылы испан отарлауынан кейін Пуэрто-Рико алтынмен қамтамасыз етілген маңызды портына айналды. Алайда, ғасыр соңында минералдық қорлар таусылып, архипелагтың экономикасы қиын жағдайға түсті. Испания коронасы Situado Mexicano жүйесін енгізді, яғни Жаңа Испанияның вице-корольдігінен аралға экономикалық қолдау көрсету мақсатында жартылай тұрақты түрде алтын жіберіліп тұрды. 1636-1637 жылдары Испания патшасы Филипп IV салық енгізді, оны кіріс маркасы арқылы төлеу қажет болды. Осыдан шабыттанған Пуэрто-Рико 1766 жылы банкноттар шығара бастады, бұл Испания империясында 8 реальдік банкноттарды басып шығарған алғашқы теңіз арты провинциясы болды және Испания үкіметінің келесі шығарылымдарды мақұлдауымен жүзеге асты. 19 ғасырда ситуадо тоқтатылды, бұл Мексиканың Испаниядан тәуелсіздік алғандығының нәтижесінде экономикалық дағдарысқа әкелді. Колониялық губернатор Сальвадор Мелендес Бруна провинциялық банкноттар шығаруды бұйырды, осылайша Пуэрто-Рико песосы құрылды. Алайда, осы банкноттардың басылуы 1815 жылдан кейін тоқтатылды. Келесі онжылдықтарда шетел монеталары кең таралған валютаға айналды. 1860 және 1870 жылдары банкноттар қайта пайда болды. 1890 жылдың 1 ақпанында Пуэрто-Риконың испан банкі ашылып, банкноттар шығара бастады. Банк төрт серия жасады және үшеуін Испания билігі кезінде айналысқа шығарды. 1895 жылы Корольдік жарлықпен провинциялық песо монеталарын шығару туралы бұйрық шығарылды. 1898 жылдың 13 тамызында Испания-Америка соғысы аяқталып, Испания Пуэрто-Риконы АҚШ-қа берді. Банко Эспаньол де Пуэрто-Рико Банко де Пуэрто-Рико деп өзгертілді және АҚШ долларына баламалы банкноттар шығарды, осылайша Пуэрто-Рико доллары құрылды. 1902 жылы Пуэрто-Риконың бірінші Ұлттық банкі банкноттарды параллель түрде шығарды. 1913 жылға дейін тағы екі серия шығарылды. Пуэрто-Рико экономикасы мен ақша жүйесі АҚШ экономикалық және ақша жүйесіне толық интеграцияланғаннан кейін Пуэрто-Рико доллары АҚШ қазынасы шығарған долларларға айырбасталды. Песо мен доллардан кейін мерейтойлық банкноттар, жеке валюта және Сан-Фелипе-дель-Морро бекінісінің суреті салынған ширек монета сияқты басқа да заманауи шығарылымдар пайда болды.
The currencies of Puerto Rico closely follow the historic development of Puerto Rico. As a Province of Spain (Autonomous Community) and a territory of the United States, Puerto Rico was granted the use of both foreign and provincial currencies. Following the Spanish colonization in 1508, Puerto Rico became an important port, with its own supply of gold. However, as the mineral reserves ran empty within the century, the archipelago's economy suffered. The Spanish Crown issued the Situado Mexicano, which meant that a semi regular shipment of gold from the Viceroyalty of New Spain would be sent to the island, as a way to provide economic support. Between 1636 and 1637, Philip IV of Spain imposed a tax which had to be paid using a revenue stamp. Inspired by this, Puerto Rico began producing banknotes in 1766, becoming the first Overseas Province to print 8 real banknotes in the Spanish Empire and which in the Spanish government's approval of subsequent issues. The situado was discontinued during the 19th century, creating an economic crisis, as a result of Mexico gaining its independence from Spain. Salvador Meléndez Bruna, the colonial governor in office, ordered the issue of provincial banknotes, creating the Puerto Rican peso. However, printing of these banknotes ceased after 1815. During the following decades, foreign coins became the widespread currency. In the 1860s and 1870s, banknotes reemerged. On February 1, 1890, the Banco Español de Puerto Rico was inaugurated and began issuing banknotes. The bank designed four series and placed three in circulation under Spanish rule. In 1895, a Royal Decree ordered the production of provincial peso coins. On August 13, 1898, the Spanish–American War ended with Spain ceding Puerto Rico to the United States. The Banco Español de Puerto Rico was renamed Bank of Puerto Rico and issued bills equivalent to the United States dollar, creating the Puerto Rican dollar. In 1902, the First National Bank of Puerto Rico issued banknotes in a parallel manner. Two more series were issued until 1913. After Puerto Rico's economy and monetary system were fully integrated into the United States' economic and monetary system, the Puerto Rican dollars were redeemed for those issued by the United States Treasury. The peso and dollar have been followed by other contemporary issues, including commemorative banknotes, private currency, and a quarter coin designed with Fort San Felipe del Morro in the face.
Испания корольдік лицензиясы
Хуан Понсе де Леон Пуэрто-Риконы отарлау процесін бастағаннан кейін, архипелаг Испанияның Америкадағы отарлары мен иеліктерін қорғау үшін пайдаланатын стратегиялық әскери орынға айналды. Кемелер оны ұзақ сапарларға шығуға тырыспас бұрын қайта жабдықтаудың басты нүктесі ретінде қолданды, ал сауда экономиканың маңызды бөлігіне айналды. Бірақ, Пуэрто-Риконың негізгі аралындағы, сол кезде Сан-Хуан Баутиста деп аталған, кен орындары мен өзендерінің таусылуымен Пуэрто-Рико алтын тапшылығынан зардап көре бастады және оның кірісі күрт азайды, бұл рецессияға алып келді. Дегенмен, бұл көмек көбінесе уақтылы келмейтін, экономикалық тұрақсыздыққа себеп болатын. Бұл жағдай тиімді әскери басқарудың шығындары және коммерциялық өркендеудің болмауы сияқты басқа факторлармен күшейді. Табиғи жағдайлар мен апаттар да өз әсерін тигізіп, бекіністерді күтіп ұстау құнын арттырды, ал дауылдар фермаларға зақым келтіріп, егістіктерді жойып, жұмыс күшін азайтты. Зерттеушілердің пікірінше, бұл құжаттар Пуэрто-Рикода банкноттарды дайындауға әсер еткен. Олар жеткен кезде осы құжаттар жетіспеушілік танытқанда, үкімет шенеуніктері ескі қағаздарға қолданыстағы күнді мөр басатын. Осылайша, Пуэрто-Рико Кубадан (1781), Испаньоладан (1782) және тіпті Испаниядан (1783) екі он жылға бұрынғысымен озып кетті.
After Juan Ponce de León began the colonization process of Puerto Rico, the archipelago became a strategic military location, used by Spain to protect its colonies and possessions in America. Vessels used it as the main point for resupplying before attempting long voyages and trading became a key part of the economy. However, when the mines and rivers in the main island of Puerto Rico, then known as San Juan Bautista, were depleted Puerto Rico began suffering from a shortage of gold and its income was reduced drastically, precipitating a recession. However, this aid failed to arrive often, contributing to the economical instability. This was exacerbated by other factors, including the costs of running an efficient military and a lack of commercial prosperity. Natural conditions and disasters also contributed, multiplying the costs of maintaining fortresses while hurricanes damaged haciendas, destroying crops and shortening the amount of laborers. Researchers believe that the use of these documents had an impact in the production of banknotes in Puerto Rico. In due time, these documents would be short in supply upon their arrival, in such cases the government officials would stamp the current date into old papers. Thus, putting Puerto Rico ahead by two decades before Cuba (1781), Hispaniola (1782) and even Spain (1783).
Пуэрто-Рика песосының пайда болуы
XIX ғасырда ситуадоны шығару тоқтатылды, 1809 және 1810 жылдар аралығында соңғы екі партиясы 500 000 және 100 000 сомасында жеткізілді. Бұл Пуэрто-Рикоға ауыр экономикалық дағдарыс әкелді. Осы кездегі колониялық губернатор Сальвадор Мелендес Бруна провинциялық қағаз ақша басылуын бұйырды. Бұл жарлық 1812 жылдың 31 тамызында ресми түрде жарияланды. Бұл банкноттарда испандық реалымен теңестірілген песо қолданылды. Баспаханада жалған ақша жасаудың алдын алу үшін әртүрлі үлгілер салынды. Реалимен көрсетілген номиналдары Испанияның Корольдік мөрімен безендірілді, ал түсі шығарылған мерзіміне қарай өзгерді. Мысалы, 1813 жылғы 8 реали банкнотының бет жағында қой суреті бейнеленген.
In the 19th century, the issuing of situado concluded, with two last deliveries of 500,000 and 100,000 between 1809 and 1810. This brought forth a critical economical crisis to Puerto Rico. At the moment, Salvador Meléndez Bruna, the colonial governor in office, ordered the production of provincial paper money. The decree was officially enacted on August 31, 1812. These banknotes used the peso being used as equivalent to Spanish reales. The printing was done by Puerto Rico's National Printing Office and featured patterns to prevent the production of counterfeits. Those featuring denominations in reales, were adorned by Spain's Royal Seal, with the color varying depending on the date of issue, the 1813 8 real banknotes featured a lamb on the obverse.
Кадис конституциясының аяқталуы
1813 жылғы 11 ақпанда Алехандро Рамирес Пуэрто-Рикоға келді және дер кезінде Интендант қызметіне тағайындалды, соңынан Пуэрто-Рикодағы сауданы бақылау үшін Сауда консулдығын құрды. Гватемаладан шыққан Рамирес бұрын түрлі саяси лауазымдарда қызмет еткен, сондай-ақ Филадельфия философиялық қоғамының мүшесі болған. Пуэрто-Рико архипелагының экономикасына арналған "Диарио Экономико де Пуэрто-Рико" газеті сол кезде барлық номиналдағы банкноттардың көптеп жасалғанын хабарлады. Басылымда бұл жалған банкноттар Кариб теңізінің басқа аймақтарында жасалған болуы мүмкін деген пікір білдірілді, себебі Пуэрто-Рикода тек бір ғана корольдік баспахана болған. 1814 жылы Фердинанд VII 1812 жылғы Испания Конституциясын жаңартпауға шешім қабылдады, осылайша империяны абсолюттік үкімет жүйесіне қайтарды. Осының салдарынан Рамирес Филадельфиядағы өзінің сенімді серіктерімен байланысып, 3 және 5 реалдық банкноттарды тапсырыспен дайындауды ұйғарды. Real Tesorería de Puerto Rico Беткі жағы Бағасы Беткі жағының сипаттамасы Шығарылған Жойылуы 3 песо Испанияның гербі 1815 5 песо Король Фердинанд VII 1819 Басылып шығарылған: Мюррей, Дрейпер, Фэрман және Co.
On February 11, 1813, Alejandro Ramírez arrived to Puerto Rico and almost immediately was named to the office of Intendant, eventually establishing a Consulate of Commerce to control trade in Puerto Rico. Originally from Guatemala, where he had served in various political positions, Ramírez was also a member of the Philadelphia Philosophical Society. The Diario Económico de Puerto Rico, a newspaper specialized in the archipelago's economy, noted that during the time banknotes of all denominations were still being forged in large quantities. The publication claimed that the counterfeits were most likely produced in other locations of the Caribbean, this was based on the fact that only one royal press existed in Puerto Rico. In 1814, Ferdinand VII refused to renew the Spanish Constitution of 1812, returning the Empire to an absolutist method of government. Consequently, Ramírez contacted some of his allies in Philadelphia and commissioned the production of banknotes in denominations of 3 and 5 reales. Real Tesorería de Puerto Rico Obverse Value Obverse description Issued Withdrawn 3 pesos Coat of arms of Spain 1815 5 pesos King Ferdinand VII 1819 Engraved and printed by: Murray, Draper, Fairman and Co.
Басқа шығарылған валюта
2005 жылы Пуэрто-Риконың Ұлттық партиясы Джейуя көтерілісін еске алу үшін шектеулі мөлшерде банкноттар шығарды. Серияға алты номиналды песолар кірді, оның ішінде $1, $5, $10, $20, $50 және $100 банкноттар. Барлық банкноттардың дизайнында алдыңғы жағында Педро Альбису Кампос суреті бейнеленген, ал артқы жағында Пуэрто-Рико, Джейуя және Ұлттық партияның тулары салынған. Песолардың барлық жерінде Педро Альбису Кампос пен Филиберто Охеда Риос есімдері жазылған микрожазбалар кездеседі. 2005 жылдың 10 шілдесінде Альфредо Пачеко Мартинес Пуэрто-Риконың «Бостандық долларын» құрды. Күміс унциялар 2005 жылдың 8 қазанында айналымға түсті, бұл бір ғасырдан астам уақыттан бері күміс монетаның алғаш рет таратылуы болды. Liberty Services бас компаниясына жасалған араласу нәтижесінде оның активтері тәркіленді, бұл құрылтайшы Бернард фон Нотхаусқа қарсы қозғалған қылмыстық іске және сотталуына әкеп соқты. Пачеко Мартинес Dólar Boricua деген атпен монеталарды айналымға шығаруды жалғастырды. 2010 жылдың тамызында оған фон Нотхаусқа тағылған сол айыптар бойынша да айып тағылды. Пачеко Мартинес 2012 жылдың 29 маусымында кінәлі деп танылып, содан кейін 19 жылға бас бостандығынан айырылды. 2007 жылдың желтоқсанында АҚШ Конгресі Пуэрто-Рико, Вашингтон, сондай-ақ Америка Самоасы, Гуам және АҚШ Виргин аралдары сияқты бірнеше тәуелсіз емес аумақтарды 50 штаттық монеталар бағдарламасына қосатын шараны бекітті. Бұл монеталардың дизайнында бастапқы шығарылымдардың аверсіндегі Джордж Вашингтонның суреті болуы күтілді, ал реверсінде сол аймаққа тән суреттер бейнеленетін болды. Қаржы министрі 2008 жылдың 31 шілдесінде дизайнды мақұлдады. Монеталар, сондай-ақ «сынақ монеталары» және 90% күмістен жасалған арнайы шығарылымдар шығарылды. 2012 жылы Ұлттық саябақтар монеталары бағдарламасы аясында АҚШ Монета таңдауы 1903 жылы Эль Юнке ұлттық орманының Ұлттық орман жүйесіне қосылуын еске алу үшін тоқсандық монета шығаруға тиіс болды.
In 2005, the Puerto Rican Nationalist Party issued a limited amount of banknotes commemorating the Jayuya Uprising. The series included pesos of six denominations, including $1, $5, $10, $20, $50 and $100 bills. The designs of all banknotes feature Pedro Albizu Campos in the front side while the reverses are adorned with the flags of Puerto Rico, Jayuya and the Nationalist Party. Microprint with the names of Pedro Albizu Campos and Filiberto Ojeda Ríos are found throughout the pesos. On July 10, 2005, Liberty Dollar of Puerto Rico was created by Alfredo Pacheco Martínez. Silver ounces began circulating on October 8, 2005, marking the first time that a silver coin was distributed in more than a century. After an intervention with parent company Liberty Services concluded with its assets being confiscated, leading to a process that resulted in the indictment and conviction of founder Bernard von NotHaus, Pacheco Martínez continued to circulate the coins under the name of Dólar Boricua. In August 2010, he was also indicted on the same charges faced by Von NotHaus. Pacheco Martínez was found guilty on June 29, 2012, being subsequently sentenced to 19 years in prison. In December 2007, the United States Congress approved a measure that included the Commonwealth of Puerto Rico, Washington, D. C., and several non autonomous territories including American Samoa, Guam and the United States Virgin Islands in the 50 State Quarters program. The design on these coins was expected to feature the same George Washington image found in the obverse of the original issues, while the reverse would depict illustrations of something characteristic to that location. The Secretary of Treasury approved the design on July 31, 2008. The coins were issued, as well as "proof coins" and 90% silver special issues. In 2012, as part of the National Park Quarters Program initiative, the United States Mint was due to release a quarter commemorating the inclusion of El Yunque National Forest as part of the National Forest System in 1903.