Кіріспе

Гүлді өсімдік түрі

Holocarpha macradenia, көбінесе Санта-Круз шайырлы өсімдігі деп аталады, Солтүстік Калифорнияға ендемик және жойылу қаупі бар өсімдік. Осы өсімдіктің басқа да кең таралған аттары – Санта-Круз шайырлы бидайығы немесе Санта-Круз күнбағысы.

Тарату

Өсімдіктің негізгі таралу аймағы Санта-Круз және Монтерей округтеріндегі белгілі бір жағалаулық террасаларда. Шағын колониялар солтүстікке қарай Аламеда, Контра-Коста және Марин округтерінде кездеседі. Ол теңіз деңгейінен бастап Уотсонвилл қаласындағы Харкинс Слауг бойындағы шөптесін далаларда, Струв Слаугның жанындағы 3,4 акрлық Тарплант Хилл жағалау прайрисінде, Спринг Хиллс гольф алаңында және Уотсонвилл әуежайының жерінде; сондай-ақ Монтерей округіндегі Элькхорн Слауг Қорының Портер ранчосындағы Элькхорн Слауг су бассейнінде табылған. 1980 жылдары Сан-Франциско шығанағы аймағында, Контра-Коста округінің батысындағы Пиноледегі колонияны қоса, басқа колониялар да анықталды. Бұл колонияның экс-ситу сақталуы жаңа сауда орталығының салынуына мүмкіндік берді, және осы популяцияның шектеулі мөлшердегі тұқымдары Interstate 80 магистралінен шығысқа қарай CalTrans жеріне көшірілді. Осы популяциядан алынған қосымша тұқымдар Шығыс шығанақтың аймақтық парктеріне ауыстырылды, бірақ енгізілген осы популяциялардың көп бөлігі қурап қалды. Тағы бір тәжірибеде Санта-Круз тарпланты Арана-Гулч колониясында (Санта-Круз) мүсіркеумен аман қалды, себебі тиісті басқарудың болмауы, ортаның фрагментациясы және бөгде түрлермен бәсекелесу салдарынан. 2007 жылы Уотсонвиллдегі Тарплант Хиллдегі жер иелері АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметінің «Қалпына келтірудегі серіктестер» бағдарламасының қолдауымен активті қалпына келтіру жұмыстарын бастады.

Өсімдіктер қорын қалпына келтіру үшін белсенді басқаруға бағытталған күш-жігер

Арана шатқалының популяциясын басқару мақсатында Санта-Крус қаласы Бейімделмелі басқару жұмыс тобын (AMWG) құрды, ол мүдделі тараптардан тұратын топ болды, ал оның құрамын Калифорния жағалау комиссиясының атқарушы директоры бекітті. Топ мүшелеріне Калифорния университеті Берклиден зерттеуші, Калифорния балық және жабайы табиғат басқармасынан биолог, АҚШ балық және жабайы табиғат қызметінен биолог, Калифорния жағалау комиссиясынан эколог, үш жеке кеңесші, UC Ынтымақтастық кеңейту мал шаруашылығы кеңесшісі және Санта-Крус қаласының жоспарлау және саябақтар департаменттерінен қызметкерлер кірді. 2013 жылдан 2016 жылға дейін жарты жылдық жиналыстар өтті, соңғы жиналыс 2016 жылдың 14 наурызында болды. Твин Лейкс мемлекеттік паркінде (D0 бөлімі) 1998 және 2003 жылдар аралығындағы популяцияны басқару 1998, 1999 және 2001 жылдары көктемде және күзде бір реттен жіп кескішпен шабудан тұрды. Кейін шөптер бақша шанағымен немесе МакЛеодтармен жиналды. Жер МакЛеодтармен тазартылды. 2002 жылы шабу жалғасты, және 6 ақпанда 15 көшет отырғызылды. Көшеттер табиғи өсімдіктерге қарағанда он есе көп тұқым өндірді. 2002 жылы бұрынғы жылдары жиналған тұқымдардан 494 көшет өсірілді, олардың 344-і тірі қалды, бірақ табиғи өсімдіктердей мықты болған жоқ. 2002 жылы өсімдіктер табиғи түрде өсетін жерлерде екі рет шабылып, содан кейін тізбекті арамен өңделді.

Жеке өсімдіктер популяцияларының дамуы

Экологиялық қалпына келтіру жобалары өсімдіктердің жеке популяцияларын қалпына келтіруге бағытталған, олардың жылдық есептерінде әдетте белгілі бір жыл ішінде популяциядағы өсімдіктердің саны немесе олардың мөлшерінің бағалауы болады. Бұл деректер пайдаланылатын қалпына келтіру техникаларының тиімділігі мен табыстарын бағалау үшін қолданылуы мүмкін. Арана Гулч (D бөлімі) популяциясының 1986 жылғы алғашқы санағын Рэнди Морган жүргізіп, Санта-Крустағы төрт түрлі "Аймақта" 100 000 өсімдік бар екенін анықтады. 2006 жылға қарай төрт аймақтың үшеуінде өсімдіктер жойылып, қалған "Аймақ А" 348 өсімдікке дейін азайды. 2013 жылғы санақ 18 өсімдік, 2014 жылғы санақ 4 өсімдік, 2015 жылғы санақ 0 өсімдік, ал 2016 жылғы санақ 34 өсімдік көрсетті. Арана бұғазында 2017 жылы өсімдік мүлдем өспеді, 2018 жылы 267, ал 2019 жылы 47 өсімдік өсті. 2020 жылғы Арана бұғазындағы санақ А аймағында тек бір ғана жабайы өсімдік өсіп тұрғанын көрсетті, бірақ көктемде мал жеген бірнеше өсімдік болған, сондай-ақ С аймағында егілген бес көшет тірі қалды. 2020 жылдың қазан айында әр "Аймақтың" жергілікті және арамшөп жамылғысының мөлшері тексерілді: А АЙМАҒЫ = 72% арамшөптер, 4% кең жапырақты арамшөптер, 3% жергілікті шөптер – дантония, және 4% жабайы гүлдер – мак, ал қалғаны жалаңаш топырақ. B АЙМАҒЫ (жайылмаған) = 44% арамшөптер, 41% жергілікті шөптер – бром, 3% кең жапырақты арамшөптер және қалғаны жалаңаш топырақ. C АЙМАҒЫ = 72% арамшөптер, 3% жергілікті шөптер – бром, және 25% бос топырақ. D АЙМАҒЫ (2020 жылы жайылмаған) = 97% арамшөптер және 3% жергілікті шөптер – бром. Арана Гулчтағы онжылдық жұмыстармен салыстырғанда, Ла-Сельва-Бичтегі 300 Байерс Лейннің оңтүстігіне қарай бес шақырым жерде орналасқан 70 акр жеке меншік жерінде (Арана Гулчпен бірдей аумақ және тіршілік ортасы) жергілікті шөптесін тіршілік ортасы 99% арамшөппен жабылғаннан бастап, тек он жылда 95% жергілікті жамылғыға дейін қалпына келтірілді. Аран Гулчта қолданылған қалпына келтіру әдістері: өртеу, жыл сайын мал жаю және топырақ қазу. Бұрынғы төрт өсімдік популяциясының "аймағының" үшеуі тұрақты тікенекті сыммен мал қоршауларымен қоршалған.

Уотсонвиллдегі "Тарплант Хилл" (I бөлімінің бір бөлігі) популяциясы да осы популяциядағы өсімдіктер санының шамамен бірдей төмендеуін бастан кешірді. 1984 жылғы санақ 10 000 өсімдік, 1985 жылғы санақ 100 000 өсімдік, 1986 жылғы санақ 20 000 өсімдік, 1989 жылғы санақ 400 000 өсімдік, ал 1990 жылғы санақ 38 000 өсімдік көрсетті. Содан кейін 1993, 1994 және 2003 жылдары "Тарплант Хилл" популяциясының барлық аймағында тек бір ғана өсімдік табылды. 2004 жылғы санақ 8 өсімдік, 2005 жылғы санақ 60 өсімдік, 2008 жылғы санақ 2 өсімдік, 2007 жылғы санақ 70 өсімдік, 2008 жылғы санақ 59 өсімдік, ал 2009 жылғы санақ 189 өсімдік көрсетті. D бөліміне кіретін Твин Лейкс популяциясы мемлекеттік паркте орналасқан, ал табиғи өсімдіктер саны 1999 жылы 16, 2000 жылы 7, 2001 жылы 19, 2002 жылы 7 және 2003 жылы 5 өсімдік болды.

Шығыс шығанағының халықты шолу

2020 жылы Шығыс шығанағының популяциясын қарастырған зерттеу, сол аймақтағы тарпланттардың тарихы мен қазіргі күйін баяндады. 1980-ші жылдары жабайы өсімдіктер өсіп тұрған жер, болашақта сауда орталығының орны болды. Нил Хавлик жетекшілік еткен жоба аясында тұқымдар жиналып, екі жыл бойы 30-дан астам жерге, атап айтқанда, Собранте Ридж аймақтық қорығында, Тильден және Уайлдкет аймақтық саябақтарында, сондай-ақ Шығыс шығанақтың муниципалдық коммуналдық ауданына қарасты жерлерге отырғызылды. Қазіргі уақытта осы популяциялар тек үш жерде ғана өсіп келеді, олардың барлығы Wildcat Canyon-да, ал ең ірісі Мезуэ жолы бойында орналасқан.

Арана бұғазының халықтық зерттеулері

2020 жылдың қазан айында Арана шатқалының жабайы популяциясы "Аймақ А" аумағында бір ғана өсімдікке дейін азайды, бұл 35 жыл бұрын 100 000 өсімдік өскені анықталған төрт түпкілікті "аумақтың" соңғысы еді. 2021 жылдың қаңтарында Санта-Крус қалалық саябақтар мен демалыс департаментінің Ашық кеңістіктер және жасыл жолдар тобы, Арана шатқалының бейімделу басқару жұмыс тобы, UCSC жылыжайы және UCSC еріктілерімен бірлесіп, 400 Санта-Крус бидайық өсімдігін тәжірибелік отырғызуды жүзеге асырды, осылайша Арана шатқалының басқару жоспарының маңызды мақсаты – оның сақталуын қамтамасыз етуге тырысты. Қаңтар айында тағы 400 бидайық өсімдік отырғызу жоспарланған. Бұл тәжірибелік отырғызудың қысқа мерзімді мақсаты – ең тиімді отырғызу әдістерін анықтау. Ұзақ мерзімді мақсаты – Аранадағы бидайықтың тұқымдық қорын 100 жылға немесе мәңгілікке сақталуын қамтамасыз ететін деңгейге жеткізу. Бұл отырғызу белгілі бір маңызға ие – егер сәтті аяқталса, Санта-Крус бидайық басқару бағдарламасының жоспарланған мақсаттарын асып түсуі мүмкін. Сондай-ақ 2021 жылы Арана шатқалының маңызды мекендеу орталығының төрт зерттеуі жүргізілді, онда 1990 жылдары бидайықтар төрт популяциялық топқа бөлінді – "Аймақтар" А, В, С және D. Аймақтар А, С және D бірнеше жыл бойы жайылымға берілді, осылайша бидайық популяциясын арттыруға үміттенілді. Бірақ керісінше, соңғы алты жылдың ішінде екі жылы бидайық популяциясы нөлге дейін азайды, ал 2020 жылы тек бір ғана өсімдік тірі қалды. Бұл зерттеулер бидайықтың құрамына кіретін жағажайлық шабындысының денсаулығын анықтау және болашақта өзін-өзі қамтамасыз ететін популяцияларды өндіру үшін қандай жақсартулар жасауға болатынын білу үшін жүргізілді. 1-ші зерттеу: топырақта бидайық көшеттерінің тіршілік етуіне кедергі келтіруі мүмкін қанша экзотикалық тұқым бар? 2021 жылдың қараша айында төрт "аумақтан" алынған топырақпен бір шаршы фут көлемді қораптар толтырылды және бидайық тұқымдарын ауыстыру ретінде Калифорния мақ тұқымдары себіліп, күнделікті суарылды. Көшеттер өсіп шыққанда, олар анықталып, саналды. Арамшөп көшеттерінің саны бидайықтың арамшөптермен күшті бәсекелестікке түсетінін көрсетті, әр қорапта 129 516 арамшөп көшеті өсіп, өскен мақ көшеттерінің барлығын басып, өлтірді. Аймақ А-дан үш түрлі топырақ үлгісі, сондай-ақ Аймақтар В, С және D-дан бір-бір үлгі алынды. Бір шаршы футқа шашылған арамшөп көшеттерінің саны: Аймақ А = 129–374. Аймақ В = 451. Аймақ С = 464. Аймақ D = 516. Жапырақты арамшөп көшеттері де маңызды мәселе болды: Аймақ А = 8–17. Аймақ В = 29. Аймақ С = 45. Аймақ D = 33 шаршы футқа. 2-ші зерттеу: Мал жайылымы уақыт өте келе бидайық көшеттерінің тіршілік етуіне қажетті топырақ қоректік заттарын алып тастады ма? Бір шаршы фут көлемді ағаш қораптар топырақпен және мақ тұқымдарымен толтырылды, ал басқа барлық көшеттер өскенде алынып тасталды, мақ көшеттері бұрынғысынша өсуіне мүмкіндік берілді. Алайда мақ көшеттері өсуінің және жапырақтарының түсінің нашарлауынан тез арада қоректік заттар жетіспейтінін көрсетті. Өсімдіктер өсіп-өніп бастағанға дейін органикалық тыңайтқыштар мен органикалық заттар мерзімді түрде қосылды. 3-ші зерттеу: Аймақ А-дағы жағажайлық шабындысының пайыздық үлесімен бұрынғыда жабайы бидайықтың өскен жері арасында байланыс бар ма? Аймақтағы соңғы 25 жылда өскен жабайы бидайықтың жерлері бұрын картаға түсірілген. 16 сызықты өсімдік жамылғысы кесінділері 25 фут арақашықтықтағы кесінділерде жабайы бидайықтар арқылы 200 футқа дейін жүргізілді және екі фут арақашықтықтағы үлгі алу нүктелерінен 20 x 25 фут көпбұрыштар жасалды. Жабайы бидайықтың орналасуын өсімдік жамылғысының зерттеуіне қоса, Арана шатқалындағы бидайықтардың өзін-өзі қамтамасыз етуі үшін жоғары сапалы жағажайлық шабындысы матрицасы қажет сияқты, яғни шамамен 80-95% жергілікті шөп жамылғысы, 60% Danthonia, 30% Stipa және 10% жергілікті Bromus түрлерінің қоспасынан тұрады. 4-ші зерттеу: Бидайық көшеттері отырғызылған кезде Арана шатқалының популяциясында қандай генетикалық әртүрлілік бар? 2021 жылдың көктемінде UCSC жылыжайында өсірілген, бастапқыда жабайы жиналған Арана шатқалының тұқымдарынан өсірілген көшеттер Аймақ А-ға отырғызылды. 2021 жылдың маусым айында түсірілген суреттерде бидайық көшеттерінің кем дегенде он екі түрлі пішіні бар екені көрінді – кең таралған бұтақтары бар өсімдіктерден бастап, дөңгелек және ықшам пішіндегі өсімдіктерге дейін, және олардың әрқайсысы сәл әртүрлі уақытта және әртүрлі жолдармен гүлдейді. Барлық көшеттер Арана шатқалындағы жабайы өсімдіктерден жиналған тұқымнан өсірілгендіктен, бұл отырғызу популяция ішіндегі генетикалық өзгерістерді анықтау үшін "жалпы бақ" зерттеуіне өте қолайлы болды.