Кіріспе

Гүлді өсімдіктер отбасы

Limnanthaceae – Солтүстік Американың қоңыржай аймақтарында кездесетін бір жылдық шөптердің шағын отбасысы. Қазіргі таңдағыда сегіз түрі мен он тоғыз таксоны тіркелген. Бұл отбасының өкілдері Калифорниядағы көктемгі су толы жазықтарда кең таралған. Кейбір таксондар майлы дақыл ретінде қолдану үшін өсірілген. Кейбір түрлері қауіпті немесе жойылуға жақын деп тізілген және даму жоспарларына қатысты дау-дамайлардың ошағы болған (мысалы, Limnanthes floccosa subsp. californica, Limnanthes vinculans).

Limnanthaceae – горчица майын өндіретін өсімдіктердің жақында ғана анықталған кладасының (Brassicales) мүшесі. Олардың дәмі горчица жапырағы, түймедақ немесе каперс сияқты өткір. Отбасында екі туыс танылады. Монотипті Floerkea туысы Солтүстік Американың шығысындағы жапырақты ормандардағы көлеңкелі, көктемде ылғалды ортада, Ұлы Аңғардағы биік таулы аралдарда және солтүстік-батыс жағалауындағы ылғалды қылқан жапырақты ормандарда өседі. Limnanthes-тің жеті түрінің барлығы, біреуін (Британдық Колумбиядағысын) қоспағанда, тек Калифорнияның флористикалық провинциясында ғана кездеседі, көбінесе шөптесін немесе саваннадағы көктемгі су толы жазықтарды мекендейді. Бұл туыстың әртүрлі таксондары Ұлы Орталық Аңғардағы "шошқа шұңқыры" қауымдастықтарының флорасында, жағалау далаларында және Жағалау маңындағы және Сьерра-Невада/Каскад тауларының етегіндегі 1800 метрге дейінгі ылғалды шалғындарда маңызды элементтер болып табылады. Мексика шекарасының солтүстігіндегі Жарым аралдық тауларда және Орталық Орегонның Умпква өзені аңғарында оқшауланған популяциялар кездеседі. Қолайлы жылдары Limnanthes ақ гүлдермен кең аумақтарды жаба алады (содан Meadowfoam деген атауы шыққан) және шошқа шұңқырындағы жерлерде көлдердің ең терең бөліктерін айналатын әдемі шеңберлер құрайды. Отбасында әртүрлі өсімдік жүйелерін көрсететін екі түрлі гүлдер кездеседі: кейбір таксондарда перианттар көзге түспейді және көбінесе өзіндік тозаңдану арқылы көбейеді. Басқаларында ірі, жарқын гүлдер болады, әдетте бестамырлы және ақ түсті, кейбірінде сары немесе ультракөк түстің әртүрлі мөлшерлері, ал кейбірінде қызғылт немесе қоңыр тамырлар мен тоқпақшалары бар. Бұлар толық немесе басым түрде жарықшаңдауға бейім, әдетте Panurginus, Andrena және Hesperandrina туыстарына жататын жалғыз аралармен тозаңданады. Солтүстік Америка флорасы жобасы осы таксонның Солтүстік Американың көптеген аймақтарында кең таралғанына (бірақ жасырын) және отбасының экономикалық және шаруашылық құндылығы, жойылу қаупі төнген түрлердің мәртебесі және ғылыми зерттеулердің жемісті тақырыбы сияқты әртүрлі аспектілерін ескере отырып, Floerkea суретін логотипі ретінде таңдады.

Таксономия

Limnanthaceae қазіргі уақытта екі туыс, сегіз түр және он тоғыз таксоннан тұрады. Туыс Бөлім Таксон Floerkea Floerkea proserpinacoides Limnanthes Limnanthes L. bakeri L. douglasii subsp. douglasii L. douglasii subsp. sulphurea L. douglasii subsp. nivea L. douglasii subsp. rosea L. douglasii subsp. striata L. macounii L. vinculans Inflexae L. alba subsp. alba L. alba subsp. versicolor L. alba subsp. gracilis L. alba subsp. parishii L. floccosa subsp. floccosa L. floccosa subsp. bellingeriana L. floccosa subsp. californica L. floccosa subsp. grandiflora L. floccosa subsp. pumila L. montana Jepson.

Морфология

Limnanthaceae тұқымдасының барлығы бір жылдық шөптесін өсімдіктер. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, қарапайым немесе күрделі, қауырсын тәрізді тамырлармен. Гүлдер жапырақ қойнауларында жеке-жеке гүлдейді. Олардың 3, 4 немесе 5 гүлшошасы болады, көбінесе ақ түсті. Жемістері жолақты немесе түйіршікті шизокарптар (жаңғақшалар).

Limnanthaceae тұқымдастарының жүйелік жүйесі

Роберт Браун 1833 жылы Limnanthaceae тұқымдасын құрған кезде, «Бұл жаңа тұқымдастың орны толық анықталмаған; бірақ оның құрылымының екі ерекше белгісі – алмасушы жіптердің түбіндегі бездердің болуы және гинобазаның болуы – оны осы уақытқа дейін байланысты болған перигинге қарағанда гипогин тұқымдастарына жақындатады» деп мәлімдеді. Соңында ол тұқымға жүйелік орналасқан лауазым беруден бас тартты. Кейінгі таксономистер әртүрлі нұсқаларды ұсынды. Бентхэм мен Хукер (1862) Limnanthes және Floerkea-ның Geraniaceae тұқымдағы таксондарға өте ұқсас екенін ескере отырып, тұқымдық мәртебеге қажеттілік жоқ деп шешті; сәйкесінше, олар екі туысты да сол тұқымдағы Limnantheae тайпасына орналастырды. Алайда, Энглер мен Прантль (1896) келіспеді, тұқымның орналасуы оны Сапиндалдар тұқымдасына жатқызуға тиіс екенін атап өтті. Соңғы кездері таксономиялық еңбектердің авторлары Limnanthaceae тұқымдасын сақтап, оны Geraniales қатарына орналастырды, соның ішінде Торн (1976), Кронквист (1988), бірақ Limnanthaceae-нің «көзге түсетін туыстық байланыстары жоқ» екенін және Тахтажан (1980) айтты. Хатчинсон (1973) Limnanthaceae тұқымдасын Geraniales қатарына қосуды ұсынды, бірақ оның Caryophyllales тұқымдасына ұқсастығы (оның Geraniales-тан шыққандығына сенді) Limnanthaceae осы екі топтың арасындағы байланыс болуы мүмкін екенін ұсынды. Жылдар бойы жүргізілген зерттеулер Geraniales (сондай-ақ Limnanthaceae-ге жатқызылған басқа топтар) -тан ерекшеленетін әртүрлі морфологиялық, даму және эмбриологиялық ерекшеліктерді атап өтті. Махешвари мен Джохри (1956) Floerkea-ның морфологиясын жан-жақты зерттеді, оның ішінде шөптесін өсімдік болуы, гинобазиялық стилі, тетраспоралық эмбриондық қаптың ерекше түрі және унитегтік, теньюнуклеатты жұмыртқалардың базальды париетальді плацентациясы Geraniales-тан ерекшеленеді, оның құрамында ағаштан шөптесін өсімдіктер, (көбінесе) лобты синкарпоус гинекейлер, моноспоралық эмбриондық қаптар, көбінесе жатақшалы плацентация және екі қабықты, қалың қабықты жұмыртқалар бар. Сонымен қатар, Limnanthaceae тұқымдасының жемісі – шизокарптық жаңғақ, ол Geraniales-тағы көптеген түрлерде кездесетін капсуладан мүлдем өзгеше. Олар Limnanthaceae және Sapindales арасындағы маңызды айырмашылықтарды да анықтады және Limnanthaceae-ге өз тәртібін беру керек деген қорытындыға келді. Хофманн мен Людевиг (1985) Limnanthes douglasii-дің морфологиясын егжей-тегжейлі зерттеді және олардың нәтижелеріне сүйене отырып, жүйелік тұжырымдар жасады. Олар морфологияда Coriariaceae (Шатин 1856 жылы ұсынған), Geraniales немесе Sapindales (Cronquist бойынша) туыстық байланысты көрсететін ештеңе жоқ деп қорытындылады, бірақ «эволюция деңгейі шамамен бірдей» екенін мойындады. Олар сондай-ақ Дальгреннің ұсынғандай, Limnanthaceae және Tropaeolaceae арасындағы мағыналы ұқсастықты қабылдамады, ол олардың белгілі бір фитохимиялық заттарды (глюкозинолат, мирозиназа, эрука қышқылы және эйкозено қышқылы) бірлесіп иеленгенін атап өтті. Олар бұл байланысты қабылдамады, себебі бұл фитохимиялық заттар Brassicaceae-де де кездеседі, ол байланысты емес деп есептеледі және екіншілік қосылыстар конвергентті болуы керек деп болжады. Олар Limnanthaceae тұқымдасының жүйелік орны белгісіз және қазіргі уақытта анықталуы мүмкін емес деген қорытындыға келді. Дальгрен (1975), екіншілік химиялық заттардың жүйелік құндылығына сенген, Limnanthaceae-ді Brassicaceae-мен бірге Capparales қатарына орналастырды. Кейін ол (1980) Limnanthaceae тұқымдасын Tropaeolaceae тұқымдасымен бірге Tropaeolales қатарына қосты. Бухнер, Халбриттер, Прундер және Гессе (1990) Limnanthaceae өсімдіктерінің тозаң морфологиясын зерттеді және зонсулькат морфологиясының кез келген белгілі қызылгүлділердің тозаңынан ерекшеленетінін және сондықтан одан туыстық байланысты анықтау мүмкін емес екенін анықтады. Олар Махешвари мен Джохридің жаңа тәртіп – Limnanthales құру туралы ұсынысын қайталады. Родман (1991a, b) Limnanthaceae тұқымдасын глюкозинолаттарды өндіретін 15 белгілі таксонның екілік фенетикалық және кладистік талдауына қосты. UPGMA фенограммаларында Limnanthaceae Balsaminaceae-мен топтасты. Сол сияқты, кладистік талдау Limnanthaceae-ді Balsaminaceae және кейде Pentadiplandraceae кладында немесе Balsaminaceae, Pentadiplandraceae, Caricacaeae, Centrospermae және барлық қалған глюкозинолат таксондарын (Drypetes-тен басқа) қамтитын политомияда көрсетті. Родман және басқалар. (1993, 1997) глюкозинолат таксондары үшін қосымша ДНҚ тізбектік деректерді жинады және туыстық қатынастар туралы гипотезаларды жасау үшін кладистік әдістерді қолданды. Олар глюкозинолат өндіретін барлық таксондар, Drypetes-тен басқа, клад құрайтынын анықтады. Морфологиялық синапоморфиялардың жетіспеуіне қарамастан (сондықтан көптеген таксономистердің таңқалуына орай), rbcL тізбектері топтың монофилиясын күшті дәлелдермен растады. 18S ядролық рибосомалық ДНҚ тізбектері де, бірақ аз дәрежеде, Drypetes-тен басқа барлық глюкозинолаттарды қамтитын ортақ ата текті көрсетеді. Angiosperm Phylogeny Group Limnanthaceae-ді Brassicales қатарына, Malvid/Rosid II тегіне жатқызады.