Кіріспе

Гүлді өсімдік түрі
Түрлер қорабы
|сурет = Scutellaria montana.jpg
|статусы = G3
|статус жүйесі = TNC
|статус дереккөзі = Үлкен гүлді бас сүйек және тау бас сүйек – 1878 жылы Алван Чапман алғаш сипаттаған көп жылдық шөптесін өсімдік. Бұл тар ендемик түр АҚШ-тың оңтүстік-шығысында Ридж және Долина және Камберленд үстіртінің физиографиялық провинцияларының бір бөлігінде кездеседі. Теннесси штатының төрт округінде және Джорджия штатының тоғыз округінде популяциялары тіркелген. Бұл түр АҚШ-тың жойылу қаупі төніп тұрған түрлер туралы заңымен қорғалады, себебі ол қауіпті түрге жатады. Латынша ерекше атауы montana тауларды немесе таудан шыққанды білдіреді.

Сипаттама

Бұл өсімдіктің бірден тік, төртбұрышты сабағы бар және биіктігі 30-60 см-ге жетеді. Жапырақтары қарапайым, қарама-қарсы орналасқан, ланцет пішіндеснен жұмыртқа тәріздіге дейін, жиектері тісті немесе араланған, ал жапырақ тілімдері 5-8 см ұзындығында және 3-5 см енінде болады. Бұл түрге тән ерекшелік – жапырақтары екі жағында да безді және безсіз түктермен жабысқан жұмсақ қызыл түсті қабықшамен жабылған. Атауынан көрініп тұрғандай, гүлшоғыры 2,6-3,5 см ұзындықта, ірі болады; гүлдері гүлшоғырының ұшында орналасқан және көк, ақ түсті. Бұл түрге тән және оны басқа Scutellaria түрлерінен ажыратуға мүмкіндік беретін тағы бір ерекшелік – гүлшоғырындағы королла түтігінің ішінде, тостағаншаның жоғарғы жағында жылтырау (аннулюс) жоқ; бұл Scutellaria Section Annulatae тобындағы жылтырауы жоқ жалғыз түр. Гүлдері мамырдың ортасынан маусымға дейін гүлдейді, ал жемістері маусым мен шілде айының басында піседі.

Тіршілік ету ортасы

Бұл өсімдік емен және қарағай ағаштары басым болатын, көбінесе Quercus alba, Q. velutina және/немесе Q. montana, Pinus echinata немесе P. taeda сияқты орташа және кейінгі сатыдағы орманды жерлерде өседі. Топырағы қышқыл, тасты және беткейлі, кейде 3 сантиметрге дейін ғана тереңдігі бар. Өсетін ортасы құрғақтан шала ылғалдыға дейін болады. Бұл жерде Desmodium spp., Hexastylis spp., Chimaphila maculata және Cornus florida сияқты басқа да өсімдіктер кездеседі. 1986 жылы бұл өсімдік федералды түрлердің жойылу қаупі төніп тұрған тізіміне енгізілді. Көптеген популяциялар табылып, 2002 жылы оның статусы қауіп төнген деп өзгертілді. Ол әлі де ағаш кесу, қалалық құрылыстар және карьерлер сияқты адам қызметінен қауіп көріп отыр.