Фрэнк Лютер: Американдық әнші, драматург және музыканттың өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық әнші, драматург, ән жазушы және пианист

Фрэнк Лютер (шын аты Фрэнсис Лютер Кроу, 4 тамыз 1899 жылы туған – 16 қараша 1980 жылы қайтыс болған) – американдық кантри музыкасының әншісі, би тобының вокалисі, драматург, ән жазушы және пианист.

Ерте өмір

Колорадо шекарасынан 40 шақырым қашықтықтағы Лейкин қаласының жанындағы фермада дүниеге келді. Ол Канзас штатының Хатчинсон қаласының жанындағы фермада өсті, онда әкесі Уильям Р. Кроу және анасы Гертруда Филлипс Кроу мал мен жүгіріп тұратын аттармен айналысты. Алты жасында фортепиано ойнауды бастады, еңбекке баулу жаттығулары оны жалықтырғанда өзіндік музыкасын шығарды, ал 13 жасында ән салу сабақтарын бастады. 16 жасында ол "The Meistersingers" деп аталатын квартетпен тенор ретінде Орта Батыс аймағында гастрольдік сапарда болды. Канзас университетінде оқуға түсті, бірақ евангелист Джесси Келлемс өткізген рухани жаңару жиынына қатысып, оның музыкалық директоры болу ұсынысын қабылдады. Кейіннен Канзас штатының Иола қаласында тоқтағанда, Кроу дін қызметіне ешқашан дайындалмағанына қарамастан, дін қызметкері болып бекітілді.

Мансап

1921 жылы Кроу Калифорния штатының Бейкерсфилд қаласындағы Бірінші христиан шіркеуінде дін қызметкері болды. Ол 30 адамдық балалар хорын, 80 адамдық ересектер хорын және екі шіркеу оркестрін ұйымдастырды. Апталық уағыздарын жазу және айту оған қиындық тудырды, сол себепті жергілікті жұртшылық оны «Жас уағыздаушы» деп атады, ол өзінің шығармашылық күштерін музыка әлеміне жұмсау үшін қызметтен кетті. Канзас штатына оралғаннан кейін, 1920 жылдың 8 мамырында вокалист және музыкант Зора Лейманға үйленді, ал олар кейін Нью-Йорк қаласына көшіп кетті. 1926 жылы ол DeReszke Singers тобына тенор/аккомпаниатор ретінде шақырылғанда, әрі дауыс сабақтарын алуға тырысып жатқан болатын. Олар оның «Кроу» деген тегінің музыкаға жараспайтынын айтты, сондықтан ол оны тастап, сол күнден бастап Фрэнк Лютер атанды. Квартет юморист Уилл Роджерспен бірге гастрольдік сапарлар жасады, ол турада Фрэнкпен көп уақыт өткізді. 1927 жылы Лютер танымал «The Revelers» квартетіне тенор ретінде қосылды. Олар Ұлыбритания аралдарына гастрольде болды, онда Фрэнк болашақ Ұлыбритания королевасымен кездесті және Уэльс принцінің барабанмен сүйемелдеуімен концерттік нөмір өнер көрсетті.

Контри музыкасы

1928 жылы әншілігі біртіндеп жақсарған кезде, Фрэнк Карсон Робисонмен танысып, жақын болды. Робисон тенор Вернон Далхартпен бірге ауылдық американдық әндердің көптеген ондаған танымал жазбаларын жасаған еді, бұл стиль кейін Hillbilly музыкасы деп аталатын болды. Робисон мен Далхарт жазба жасау серіктестігін тоқтатты, сондықтан Лютерге Далхарттың жазбаларын тыңдап, оның стилін ұқсатуға кеңес берілді. 1928 жылдан 1932 жылға дейін Франк Лютер Карсон Робисонмен бірге кантри музыкасын жазды. Олардың бірнеше жазба компаниясы үшін жасаған және түрлі лейблдерде шығарған жазбалары өте танымал болды. "Теңізші Барнакл Билл", "Шашың күміс түске айналғанда", "Сарлы тауларда көктем келгенде", "Шалфей гүлдегенде", "Кішкентай жасыл аңғар", "Ескі плантацияда", "Мен жалғызмын, себебі сені жақсы көремін", "Юта жолы", "Тексасқа қайту", "Тауларда қалған сүйікті қызым", "Камберленд тауларында", "Ескі адамның әңгімесі", "Каскад тауларындағы кішкентай үй" және "Бирмингем түрмесі" көптеген даналарын сатты және болашақ кантри әншілеріне үлкен әсер етті. Виктор рекордс үшін жазған жазбаларында ол Bud Billings деген атты да қолданды. Ұлыбританияның Zonophone лейблі де осы шебер жазбаларды Bud Billings атымен пайдаланды. 1932 жылы Робисон Британияда гастрольдік тур ұйымдастырғанда, Фрэнк Лютер әйелі және баритон Леонард Стокспен бірге жаңа трио құрды. Олар RCA Victor үшін бірнеше ән жазды, бірақ дағдарыс жаңа ғана басталып келгенде 75 центтік кантри жазбалары жақсы сатылмады. American Record Corporation компаниясының көрнекті продюсері Арт Сатерли Лютер триосын 25 центтік дискілерге жаздыра бастады. Олардың алғашқы ARC жазбаларымен бірге топ 1933 жылы NBC радиосындағы Hillbilly Heart throbs бағдарламасында дебют жасады. Фольклоршы, жазушы және орындаушы Этель Парк Ричардсонның туындысы бойынша дамыған желілік бағдарлама ескі Аппалачи балладаларын және жаңа кантри музыкасының повестьтік әндерін драмаландырды. Белгілі радио актерлары драмалық рөлдерді ойнады, ал Фрэнк Лютер триосы сахналар арасындағы музыкалық көпірлерді ұсынды. Лютер кейін қырық жыл өткен соң керемет әйел деп атаған Ричардсон оған көптеген тау әндерін таныстырып, репертуарына әсер етті. Оның бағдарламасында Зора Лейман Боб Миллердің "Қате адаммен өткен жеті жыл" әнімен үлкен жетістікке жеткен алғашқы әйел әнші болды. Оның алғашқы өнер көрсетуінен кейін NBC байланыс тақтасы екі сағат бойы жанды. Фрэнк "Ескі шайқалатын креслода жалғыз шайқалу", "Ақ азалиялар гүлдей бастағанда", "Ескі айналу дөңгелегі", "Үйге қарай", "Жаңа жиырма бір жыл" және "Қате әйелмен өткен жеті жыл" әндерімен танымал болды. 1940 жылы Лютер Mutual Broadcasting System радиосында "Мен ешқашан ұмытпаймын" бағдарламасында ән шырқады.

In 1928, with his singing only gradually returning to top form, Frank met and became acquainted with fellow Kansan Carson Robison, who had teamed with tenor Vernon Dalhart to make many dozens of top selling recordings of rural American favorites, shortly to be known in the trade as hillbilly music. Robison and Dalhart were severing their recording partnership, and it was suggested that Luther listen to some Dalhart records and seek to approximate his style. From 1928 to 1932, Frank Luther recorded country music with Carson Robison. Their recordings, made for several record companies and issued on a variety of labels, were extremely popular. "Barnacle Bill the Sailor", "When Your Hair Has Turned to Silver", "When It's Springtime in the Rockies", "When the Bloom is On The Sage", "Little Green Valley", "Down on the Old Plantation", "I'm Alone Because I Love You", "The Utah Trail", "Goin' Back to Texas", "Left My Gal in the Mountains", "In the Cumberland Mountains", "An Old Man's Story, "Little Cabin in the Cascade Mountains", and "The Birmingham Jail" sold a great many copies and influenced future generations of country singers. In his recordings for Victor Records, he also used the alias Bud Billings. The UK Zonophone label used these masters as well, with the Bud Billings name. When Robison formed his own cowboy singing group for a British tour in 1932, Frank Luther assembled a new trio with his wife and baritone Leonard Stokes. They recorded some sides for RCA Victor, but 75 cent country records were not selling very well in the Depression which was just getting underway. Art Satherley, legendary producer for the American Record Corporation, began to record the Luther Trio on 25 cent chain store discs. Coincidental with their first ARC releases came the group's debut on the NBC radio series, Hillbilly Heart throbs in 1933. Created and written by folklorist/writer/performer Ethel Park Richardson, the network series dramatized old Appalachian ballads as well as newer country music narrative songs. Well known radio actors played the dramatic roles, with the musical bridges between scenes furnished by the Frank Luther Trio. Richardson, whom Luther would refer to forty years later as a wonderful woman, introduced him to many mountain songs and influenced his repertoire. While on her show, Zora Layman became the first country female singer to have a major hit record with Bob Miller's "Seven Years With the Wrong Man". Her debut performance caused the NBC switchboard to light up for two hours. Frank scored hits with "Rocking Alone in An Old Rocking Chair", "When the White Azaleas Start Blooming", "The Old Spinning Wheel", "Home on the Range", "New Twenty One Years", and "Seven Years With the Wrong Woman". In 1940, Luther sang on I'll Never Forget, a radio program on the Mutual Broadcasting System.

Би тобының вокалисі

Франк Лютердің кантри және вестерн музыкасының ерте дамуындағы рөлі маңызды болғанымен, ол басқа да көптеген музыка түрлерін үнемі орындады. 1928 жылдан бастап Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін ол сол кездегі танымал би тобымен жүздеген вокалдық хорларды жаздырды. The High Hatters, Виктор Арден және Фил Оман, Лео Рейсман, Рассел Вудингтің Red Caps тобы, Джо Венути және тағы да көптеген жазба жасаған топтар Франктің джаздық тенор вокалын пайдаланды. Ол сонымен қатар көптеген поп-триолар мен квартеттерде тенор болып, жазбалар ғана емес, радио хабарларында да өнер көрсетті – кейде күніне бес бағдарламаға дейін. Ол сондай-ақ Нью-Йоркте бірқатар қысқаметражды фильмдер түсірді, олардың бірнешеуін Educational Pictures компаниясы шығарды. 1936 жылы ол өзінің жалғыз толықметражды Голливуд фильмінде – "High Hat" атты радио әртістері туралы фильмде басты рөлде ойнады.

Балалар музыкасы

Франк Лютердің Голливудтың Даңқ аллеясындағы жұлдызы оның ең басты жетістігін көрсетеді. Ол мансабының басында балаларға арналған 7 дюймдік пластинкалар жасаған. 1933 жылы «Виктор» компаниясы үшін бірнеше жинақ шығарды. Бірақ 1934 жылы Джек Капп Франкпен жаңа 35 центтік көк үлгілі «Decca» компаниясымен келісім шарт жасасты. Ол алғашқыда кантри әндерін жазды, бірақ бірнеше айдан кейін балаларға арналған екі 78 айналымдық пластинка шығарды. «Ана қаз әндері» және «Балабақша ризалары» деген алғашқы екі альбомында Франк тенор дауысымен дәстүрлі балалар әндерін қысқаша орындап, жұмсақ және әдемі әңгімелермен байланыстырды. «Decca» жинағының бір бөлігінде Лютер тыныш дауыспен: «Ана сені ұйықтатады, сүйеді және сені жақсы, достық қараңғылықта қалдырады. Анаң қандай керемет, солай емес пе? Оны өміріңнің әр күні сүй. Ол сені қатты жақсы көреді», – деді. Екі педиатр Лютерге оның пластинкаларын қараңғыдан қорқатын кішкентай балаларды тыныштандыру үшін қолданғанын айтты. Балалар психологтары Лютердің жазбаларын қолдауға кірісті. Алғашқы екі альбом үлкен санда сатылып, көп рет қайта басылды. Франк Лютердің кантри музыкасымен айналысуы тоқтады, ол би тобының хорларын сирек орындады. Ол енді «Decca» компаниясының балалар әндері мен әңгімелерін орындаушысы ретінде сұранысқа ие болды. Оның А.А.Милннің балалар кітаптары негізіндегі «Винни-Пух әндері» мен Жан де Брунхоффтың «Бабар – піл» кітаптары негізіндегі «Бабар әндері мен әңгімелері» жазбалары одан да жақсы сатылды. Лютер «Алиса ғажайып елде» альбомын жазды, ол Диснейдің «Ақ қар», «Әсем ертегілер», «Тәрбие көңілді болуы мүмкін», «Жыртық Энн әндері» және жүздеген басқа әндерден тұратын түпнұсқа альбомға адалдық танытты. 1946 жылы «Decca» компаниясы ағылшын тілді әлемде сатылатын жастарға арналған пластинкалардың 85 пайызы Лютерге тиесілі екенін мәлімдеді.

Стивен Фостердің күйлері

Балаларға арналған жазбалары оның ең танымал есімдерінің бірі болғанымен, Лютер 1930 жылдардың соңы мен 1940 жылдардың басында Decca компаниясы үшін бірнеше сәтті 78 айналымдық пластинкалық жинақ шығарды. Ол америкалық халық музыкасына (1942 жылы жарық көрген «Американдықтар және олардың әндері» атты кітабының авторы) ден қойып, «Соғыстағы солтүстік және оңтүстік әндері» (1861-1865) атты Азамат соғысы туралы әндер альбомын жасады, оны ол Зора Лейманмен және Century Quartet тобымен бірге орындады. Сондай-ақ ол ерте Нью-Йорк, ескі Калифорния, «Қызыл тоқсан» әндері, ирландиялық әуездер мен сирек кездесетін Рождество әндерін жазды. Осы әндердің көп бөлігін ол Зора Лейманмен бірге радиода орындады. Ең көп мақтауға ие болғандары – Стивен Фостердің шығармаларынан құралған екі альбом. Лютердің орындау өнері, атақты американдық композитордың стиліне сай сезімталдық пен лиризмге толы болды және он бес жыл бойы Decca каталогында сақталды. Оның «Ах! Қызыл гүл мәңгі гүлдесін», «Сағат сен үшін және мен үшін», «Сұлу арманшыл», «Тәтті ұйықта, Әлиса», «Менің ескі Кентукки үйім» және «Достар, маған көпірген шарап құймаңдар» сияқты әндері сол кездегі музыка сыншыларының жоғары бағасын алды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

1946 жылы Лютер, енді Decca Records компаниясының балалар, білім беру және діни жазбалар бөлімінің басшысы, студияға оралып, соғысқа дейінгі балаларға арналған көптеген альбомдарын қайта жазды және көптеген жаңаларын жасады, соның ішінде 1950 жылдың күзінде Decca лейблінде шыққан "The Birthday Party Record" альбомын. Ол бала психологиясы бойынша жоғары білім алған, содан кейін білім беру лекторы ретінде жұмыс істеді және жыл сайын мектептерде жүздеген жеке кездесулер өткізді. Көптеген жазбалар жасаған Лютердің тенор дауысы жұмсара бастады. 1950-жылдардың басында ол баритонмен ән айта бастады. Бірнеше жыл бұрын Лютер мен Зора Лейман ажырасып кеткен. Ол қайтадан үйленіп, 1940-жылдардың соңында қыз бен ұлдан екі балаға ие болды. 1954 жылға дейін Decca үшін үнемі жазбалар жасауды жалғастырды. Марк Твеннің "Том Сойер" романына негізделген альбом жоспарлап жатқанда, Лютер кітапқа сүйенген әндер жаза бастады және көп ұзамай ересектерге арналған толық көлемдегі пьесаға жететін материал жинады. Оның ойлап тапқан қойылымы Бродвейге жетпеді, бірақ 1956 жылы U.S. Steel Hour телешоуының арнайы бағдарламасына айналды. Сол жылы Decca түпнұсқа актерлік құрамының альбомын шығарды. Мюзикл кейіннен елдің әртүрлі аймақтарындағы шағын театрлар мен кәсіби театрлар тобымен қойылды. Франк Лютер жазбаларын жасауды жалғастырып, өзінің лейблін құрды, содан кейін түрлі білім беру жазба компанияларында жұмыс істеді. Ол United Artists Records үшін сериялар, әртүрлі балалар авторларының шығармаларынан бейімделген әндердің альбомдарын және балалар кітаптарының аудио-баянды жазды. Олардың ішінде Жан де Брунхоффтың "Бабар Фил" сериясының қайта баяндалған нұсқалары бар "Бабар әндері мен әңгімелері" альбомы да болды, ол 1960-жылдардың басында Vocalion Records үшін жазылған. Бұл альбомда Лютер "Бабардың оқиғасы", "Бабардың саяхаттары", "Бабар патша", "Бабар мен оның балалары", "Зефирдің мерекесі" және "Бабар мен Санта-Клаус" шығармаларын баяндағанда, әңгімелердің әртүрлі жерлерінде ән үзінділерін қосты. Лютер басқалардың да альбомдарын продюсерлік етті. Продюсер ретінде ең танымал жұмысы – миллиондаған тиражбен сатылған "Фантастикс" Бродвейден тыс мюзиклінің түпнұсқа актерлік құрамының альбомы. Лютердің "Happy the Harmonica" әнін медиа-сатириктері Negativland өздерінің "Free" альбомында пайдаланды.

In 1946, Luther by now a Decca Records executive, in charge of children's, educational, and religious recordings returned to the studios to re record many of his pre war albums for children and to make many others, including "The Birthday Party Record" released on Decca in the fall of 1950. He had taken college level courses in child psychology and was now busy as an educational lecturer, also doing hundreds of personal appearances in schools each year. Recording prolifically, his tenor voice began to mellow. By the early 1950s, he was singing baritone. Some years earlier, Luther and Zora Layman had divorced. He remarried and had two children, a daughter and son, in the late 1940s. He continued to record regularly for Decca through 1954. While planning a record album based on Mark Twain's Tom Sawyer, Luther began writing songs based on the book and soon found that he had enough for a full length play for adult audiences. The show he devised did not reach Broadway, but it was turned into a network television special on the U. S. Steel Hour in 1956. Decca released an original cast album that same year. The musical was subsequently performed around the country by little theatre groups and stock companies. Frank Luther continued to record, forming his own label and then working for a variety of educational record companies. He did a series for United Artists Records, some albums of songs adapted from the writings of various children's authors, and some narrations of children's books. These included Babar Songs and Stories, an LP of retellings of Jean de Brunhoff's Babar the Elephant series he recorded for Vocalion Records in the early 1960s. On this album he punctuated his narrations of The Story of Babar, The Travels of Babar, Babar the King, Babar and his Children, Zephir's Holiday and Babar and Father Christmas with snatches of song at various junctures in the stories. Luther also produced albums by others. His best known work as a producer was the million selling original cast album of the Off Broadway musical, The Fantasticks. Luther's "Happy the Harmonica" was covered by media satirists Negativland on their album Free.

Соңғы жылдар

Лютердің Pickwick International компаниясы үшін стерео форматта жазған соңғы екі альбомы – «Ана қаз әндерінің қазынасы» және «Америкалық халық әндері» атты екі таныс тақырыпқа ностальгиялық саяхат болды. Ол зейнетке шыққан жоқ, 1970-ші жылдары әндер жазумен және жазба жобаларымен айналысып, олардың бірі – қоршаған ортаны қорғау туралы әндер жинағы болды. Франк Лютер 1980 жылы Нью-Йорк қаласында 81 жасында дүние салды.