Никарагуа экономикасының тарихы: ауыртпалықтар мен өзгерістер
Economic history of Nicaragua
Никарагуа экономикасы: тарихы, алтын, мал өнімдері, кофеден бастап, Сандинист үкіметі мен IMF саясатына дейін. Ежелгі ауыл шаруашылығы және отарлық кезең.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Никарагуаның экономикалық тарихы алтынға, сиыр етіне және кофеге шоғырланудан басталып, Сандинист үкіметі кезінде аралас экономикаға, ал 1990 жылы Халықаралық валюта қоры саясатын қабылдауға дейін өзгерді. Колумбияға дейінгі Никарагуада дамыған аграрлық қоғам болған. Еуропалық аурулар мен алтын кендеріндегі мәжбүрлі жұмыс туған халқының қырылуына әкелді. Егістік жерлердің көп бөлігі жаңғаққа айналды. Колонияның негізгі экспорт тауарлары – сиыр еті, тері және май болды. Кофе өсіру 1840 жылдары басталды және 19 ғасырдың соңында «банан республикасына» ұқсас күйге келді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін экономика жаңа егістер мен индустрияландыру арқылы әртараптанды. 1960 жылдары Орталық Америка ортақ нарығы және импортты алмастыру индустрияландыруы экономиканы дамытуға көмектесті. 1972 жылғы жер сілкінісі Никарагуаның өнеркәсіптік инфрақұрылымының көп бөлігін қиратты. Жаңадан құрылыс жоғары сыртқы қарызға алып келді, оның пайдасы аздаған адамдарда, әсіресе Сомоза отбасында жинақталды. Сандинист үкіметі жұмысшылар мен шаруаларды басты иеленушілер етуді мақсат етті. Сомозаларға тиесілі барлық жерлер тартылып алынды, бірақ жеке меншік аралас экономикада сақталды. Қайта құру мен жаңадан құрылыс бастапқыда өсімге әкелді, бірақ 1984 жылдан 1990 жылға дейін ЖІӨ төмендеді. Азаятын кірістер, өсіп келе жатқан әскери шығындар және көп мөлшерде қағаз ақша басып шығару инфляцияны 1987 жылы жылына 14 000% дейін көтерді. 1988 жылдың басында Даниэль Ортега басшылығындағы үкімет бағаны реттеу және жаңа валюта енгізу арқылы үнемдеу шараларын қабылдады. Содан кейін үкімет «Жоан» дауылдың салдарынан келген зиянды жоюға көп қаржы жұмсады. АҚШ-тың эмбаргосы да экономикалық дамуға кедергі келтірді. 1990 жылы никорагуалықтардың көпшілігі 1970 жылдарға қарағанда әлдеқайда кедей болды. Чаморро басшылығындағы үкімет Халықаралық валюта қоры мен Дүниежүзілік банк саясатын «Майорага жоспары» арқылы қабылдады. Жоспардың мақсаты – инфляцияның өсуін тоқтату, бюджет тапшылығын азайту, мемлекеттік сектор мен әскери күшін қысқарту, әлеуметтік шығындарды азайту, шетелдік инвестицияларды тарту және экспортты ынталандыру болды. Жұмыс орындарының жоғалуы мен бағаның өсуі мемлекеттік және жеке сектордағы наразылықтарға әкелді. 1990 жылдың соңына қарай көптеген еркін нарық реформалары тоқтатылды. 1992 жылы болған құрғақшылық негізгі экспорттық дақылдарды жойды, ал цунами мыңдаған адамды баспанасыз қалдырды. Шетелдік көмек пен инвестициялар көлемі айтарлықтай артқан жоқ.
Nicaragua's economic history has shifted from concentration in gold, beef, and coffee to a mixed economy under the Sandinista government to an International Monetary Fund policy attempt in 1990. Pre Columbian Nicaragua had a well developed agrarian society. European diseases and forced work in gold mines decimated the native population. Most tilled land reverted to jungle. Beef, hides, and tallow were the colony's principal exports. Commercial coffee growing began in the 1840s, expanding to resemble a banana republic at the end of the 19th century. After World War II, the economy diversified, with new crops and industrialization. In the 1960s, the Central American Common Market and import substitution industrialization stimulated the economy. The 1972 earthquake destroyed much of Nicaragua's industrial infrastructure. Reconstruction led to high foreign indebtedness, with the benefits concentrated in a few hands, especially the Somoza family. The Sandinista government was determined to make workers and peasants the prime beneficiaries. All land belonging to the Somozas was confiscated, though private property continued in a mixed economy. Restructuring and rebuilding caused initial growth, but GDP dropped from 1984 to 1990. Between decreasing revenues, mushrooming military expenditures, and printing large amounts of paper money, inflation peaked at 14,000% annually in 1987. In early 1988, the Daniel Ortega administration established austerity with price controls and a new currency. Then the government spent massively to repair Hurricane Joan damage. A US embargo also hindered economic development. In 1990, most Nicaraguans were considerably poorer than in the 1970s. The Chamorro administration embraced International Monetary Fund and World Bank policy with the Mayoraga Plan. The plan aimed to halt spiraling inflation, lower the fiscal deficit, reduce the public sector and military work force, reduce social spending, attract foreign investment, and encourage exports. Loss of jobs and higher prices resulted in crippling public and private sector strikes. By the end of 1990, most free market reforms were abandoned. A severe drought in 1992 decimated the principal export crops and a tsunami left thousands homeless. Foreign aid and investment had not returned in significant amounts.
Колумбқа дейінгі және отарлау дәуірі
Никарагуаның алғашқы испан зерттеушілері орталық таулы және Тынық мұхит жазықтарында жақсы дамыған аграрлық қоғамды тапты. Бұл өңкей вулкандық топырақтарда бұршақ, перец, жүгері, какао және маниок сияқты алуан түрлі өнімдер өсірілді. Ауыл шаруашылығы жерлері жалпы иелікте болды, әрбір қауымдастықта азық-түлік саудасы мен тарату үшін орталық базар болды. 19 ғасырдың басында кофе тұңғыш рет ел ішінде қызығушылық тудырды. Үкімет жаңа дақылдардың өндірісін арттыру бойынша кеңес беру үшін шетелдік технократтарды шақырды; банан мен қант құрамының гектар көлемі ұлғайды, мал басы өсті, ал мақта жаңа экспорттық дақылға айналды. 1960 жылдардың басында шағын ауылдық көтеріліс ретінде басталған Сомоза режимдеріне қарсы қарулы оппозиция 1977 жылға қарай толыққанды азаматтық соғысқа дейін өсті. Жаңа басшылық өткен отыз жылдағы шексіз экономикалық өсім кезінде туындаған әлеуметтік теңсіздіктерді түсінді және елдің жұмысшылары мен шаруаларын, «экономикалық жағынан кемсітілгендерді» жаңа қоғамның басты иегерлері етуге бекінді. Осының салдарынан 1980 және 1981 жылдары жеке инвестицияларға шексіз жеңілдіктер байлықты және табысты қайта бөлуге бағытталған институттарға жол берді. Жеке меншік сақталады, бірақ Сомозаларға тиесілі барлық жерлер тәркіленді. Сандинистер идеологиясы жеке сектордың болашағын және өндіріс құралдарының жеке меншігін күмәнді етті. Президент жеке секторды жандандыру және ауыл шаруашылығы өнімдерін экспорттау арқылы экономиканы жандандыруды ұсынды. Дегенмен, әкімшіліктің саяси базасы нашар болды. Президенттің саяси коалициясы, Ұлттық оппозициялық одақ (Unión Nacional Oppositora UNO) – оңнан солға дейінгі он төрт партиядан тұратын топ. Сонымен қатар, сайлаушылардың 43% Сандинистерге дауыс берді, бұл бұрынғы әкімшіліктің жалпы мақсаттарына қолдау білдірді, бірақ міндетті түрде нәтижелеріне емес. Чаморро үкіметінің алғашқы экономикалық пакеті Халықаралық валюта қоры мен Дүниежүзілік банк ұсынған стандартты саясатты қабылдады. ХВҚ талаптарына инфляцияның өсуін тоқтатуға бағытталған шараларды енгізу, мемлекеттік сектордағы жұмыс күшін және әскерилерді қысқарту арқылы бюджет тапшылығын төмендету, әлеуметтік бағдарламаларға арналған шығындарды азайту, ұлттық валютаны тұрақтандыру, шетелдік инвестицияларды тарту және экспортты ынталандыру кірді. Бұл Никарагуа үшін бұрыннан келе жатқан дәстүрлі агроөнеркәсіптік экспортқа, табиғи ресурстарды пайдалануға және үздіксіз шетелдік көмекке тәуелді болған экономикалық жол еді. ХВҚ-ның ықпалымен Қаржы министрі Франсиско Майорага экономикалық «100 күндік жоспарды» жылдам жасады. Бұл жоспар, сондай-ақ «Майорага жоспары» деп аталды, тапшылықты қысқартып, инфляцияны төмендетуге көмектесті. Алайда, жоспар бойынша жұмыс орындарының жоғалуы мен бағаның өсуі бүкіл елде мемлекеттік және жеке сектордағы ереуілдерге әкелді. Майораганың биліктегі мерзімі оның экономикалық жоспарының 100 күнінен аспады. 1990 жылдың соңында үкімет еркін нарық реформаларының көп бөлігін тоқтатуға мәжбүр болды. 1991 және 1992 жылдары экономиканы саяси проблемалар мен табиғи апаттар мазалады. Биліктегі коалиция ішіндегі сол және оң көзқарастарды қабылдау қажеттілігі және Сандини оппозициясымен жұмыс істеуге тырысулар халыққа ұнамайтын экономикалық шараларды жүзеге асырудың алдын алды. Үкімет мемлекеттік шығындарды азайта алмады немесе жаңадан енгізілген алтын кордобаның құнын АҚШ долларына қатысты тұрақты ұстай алмады. 1992 жылы қатты құрғақшылық негізгі экспорттық дақылдарды жойды. 1992 жылдың қыркүйек айында Никарагуаның батысында құрылымдық цунами болды, мыңдаған адамды баспанасыз қалдырды. Сонымен қатар, Сандинисттік әкімшіліктен бұрынғы жылдары Никарагуа экономикасының өсуіне үлкен тәуелділік тудырған шетелдік көмек пен инвестициялар едәуір көлемде қайтарылмады.
The first Spanish explorers of Nicaragua found a well developed agrarian society in the central highlands and Pacific lowlands. The rich volcanic soils produced a wide array of products, including beans, peppers, corn, cocoa, and cassava (manioc). Agricultural land was held communally, and each community had a central marketplace for trading and distributing food. Coffee was first grown domestically as a curiosity in the early 19th century. The government brought in foreign technocrats to give advice on increasing production of new crops; hectarage in bananas and sugarcane increased, livestock herds grew, and cotton became a new export crop. Armed opposition to the Somoza regimes, which had started as a small rural insurrection in the early 1960s, had grown by 1977 to a full scale civil war. The new leadership was conscious of the social inequities produced during the previous thirty years of unrestricted economic growth and was determined to make the country's workers and peasants, the "economically underprivileged," the prime beneficiaries of the new society. Consequently, in 1980 and 1981, unbridled incentives to private investment gave way to institutions designed to redistribute wealth and income. Private property would continue to be allowed, but all land belonging to the Somozas was confiscated. The ideology of the Sandinistas put the future of the private sector and of private ownership of the means of production in doubt. The president proposed to revitalize the economy by reactivating the private sector and stimulating the export of agricultural products. However, the administration's political base was shaky. The president's political coalition, the National Opposition Union (Unión Nacional Oppositora UNO), was a group of fourteen parties ranging from the far right to the far left. Furthermore, 43% of the voting electorate had voted for the Sandinistas, reflecting support for the overall goals of the former administration although not necessarily the results. The Chamorro government's initial economic package embraced a standard International Monetary Fund and World Bank set of policy prescriptions. The IMF demands included instituting measures aimed at halting spiraling inflation; lowering the fiscal deficit by downsizing the publicsector work force and the military, and reducing spending for social programs; stabilizing the national currency; attracting foreiunign investment; and encouraging exports. This course was an economic path mostly untraveled by Nicaragua, still heavily dependent on traditional agro industrial exports, exploitation of natural resources, and continued foreign assistance. Inspired by the IMF, Minister of Finance Francisco Mayoraga quickly put together an economic "Plan of 100 Days". This plan, also called the "Mayoraga Plan", cut the deficit and helped to lower inflation. Loss of jobs and higher prices under the plan, however, also resulted in crippling public and private sector strikes throughout the country. Mayoraga's tenure in office barely exceeded the 100 days of his economic plan. By the end of 1990, the government was forced to abandon most of its freemarket reforms. A series of political problems and natural disasters continued to plague the economy in 1991 and 1992. The need to accommodate left and right wing views within its ruling coalition and attempts to work with the Sandinista opposition effectively prevented the implementation of unpopular economic measures. The government was unable to lower government expenditures or to hold the value of the newly introduced gold córdoba stable against the United States dollar. A severe drought in 1992 decimated the principal export crops. In September 1992, a destructive tsunami struck western Nicaragua, leaving thousands homeless. Furthermore, foreign aid and investment, on which the Nicaraguan economy had depended heavily for growth in the years preceding the Sandinista administration, never returned in significant amounts.