Кіріспе

Clarendon – 1845 жылы Лондондағы Thorowgood and Co. (немесе Thorowgood and Besley) компаниясы шығарған, көбінесе Fann Street Foundry деп аталатын әріп құю фабрикасы шығарған плиткалы сериф қаріптің атауы. Clarendon дизайнының түпнұсқасы фабриканың серіктесі Роберт Беслиге тиесілі, ал бастапқы кескіндемесін Бенджамин Фокс жасаған, ол дизайнына да үлес қосуы мүмкін. Көптеген көшірмелері, бейімделулері мен қайта жаңғыртулары шығып, қаріп дизайнының дерлік толыққанды жанрына айналды. Clarendon қалың, берік құрылымға ие, 19 ғасырда мәтіндік қаріптер үшін танымал болған «заманауи» серифтік қаріптерге ұқсас (мысалы, иілісқан аяғы бар «R» әрпі және «a» мен «c» әріптеріндегі дөңгелек ұштары), бірақ одан да қалың әрі штрихтардың арасындағы контраст азырақ. Clarendon дизайны көбінесе, әріптің негізгі штрихтарына жақындағанда үлкейетін жақшалы серифтермен құрылымдалған. Митя Миклавчич Clarendon дизайндарының (сондай-ақ көбінесе ұқсас болатын Ionic деп аталатындардың) негізгі ерекшеліктерін былай сипаттайды: «жай және берік табиғат, күшті жақшалы серифтер, тік бағыт, үлкен x биіктігі, қысқа жоғары және төмен созылған әріптер, азайтқыш контрасты бар қаріп», сондай-ақ Николетта Грейдің оларды «жалпы мақсаттағы мәтіндік қаріп [роман] мен плиткалы сериф үлгісінің арасындағы гибрид» деп сипаттауын қолдайды. Грей 19 ғасырлық Ionic және Clarendon қаріптерінде «кейбір геометриялық плиткалы серифтерден айырмашылығы, қалың және жұқа штрихтар арасында анық айырмашылық бар» екенін атап өтеді. Clarendon дизайны бірден өте танымал болды және басқа құю фабрикалары оны жылдам көшіріп, қаріп дизайнының толыққанды жанрына айналдырды. Clarendon қаріптері әлемнің көптеген аймақтарында, әсіресе ағаш қаріптерімен басылған плакаттар сияқты көрнекі мақсаттар үшін кең таралды. Сондықтан олар іздеуде болған плакаттармен және Американың Ескі Батысымен байланыстырылады. Соғыстан кейінгі кезеңде қызығушылық қайта жанданды: Джонатан Хофлер «Кларендонның ең жақсы және маңызды дизайндарының көпшілігі 20 ғасырдың туындылары» деп мәлімдейді және Haas және Stempel құю фабрикасының батыл, кең Clarendon дисплей қаріпін «көптеген адамдар үшін Кларендон стилінің бейнесі болып табылатын классикалық туынды» деп атады. Фиггинстің «антик» дизайнымен салыстырғанда, Кларендон дизайнында әріптің негізгі штрихтарына жақындағанда кеңейтілген, бірақ қатты блоктар емес, жақшалы серифтер азырақ қолданылады. 1840 жылдардың басында плиткалы серифтер қалың қаріптер үшін қолданыла бастады, бірақ олардың дизайны көбінесе дөңгелек болып келетін және толықтыратын мәтіндік қаріпке нашар үйлесетін. Мосли «Бесли құю фабрикасының Кларендон қаріпі – бұл нағыз «қалың» ретінде жасалған алғашқы қаріп, яғни дизайнында үйлесімді және онымен жинақталған роман қаріптерімен [стандартты салмақты қаріптермен] сәйкес келетін етіп жасалған» деп жазды. Кларендон қаріптері пайда болғанға дейін баспагерлер плиткалы серифтерде немесе басқа ауыр қаріптерде сөздерді бөліп көрсететін. Бесли 1845 жылы Ұлыбританияның 1842 жылғы сәндік дизайн заңына сәйкес қаріпті тіркеді. Патент мерзімі үш жылдан кейін аяқталды және басқа құю фабрикалары оны жылдам көшіріп алды. Дегенмен Бесли бизнесте сәтті болды және 1869 жылы Лондонның Лорд-мэрі болды. 20 ғасырда, әсіресе 1950 жылдары қайта жаңғырулар жалғасты. «Ionic» атауы бастапқыда дисплей қаріптері үшін де қолданылған, бірақ кейін дене мәтіні үшін арналған, кейбір Кларендон/плиткалы серифтік ерекшеліктері бар қаріптермен байланысты болды, бұл Miller & Richard (қазіргі заманғы мәтіндік пропорциялар үшін сәл қалың болуға бағытталған) және Linotype (1922 жылы шыққан Ionic No. 5, газет басуда өте сәтті) қаріптерінің табысынан кейін болды. Миллингтон «Ionic өз алдына ерекше дизайнға айналды» деп атап көрсетті, ал Хофлер қазір «негізінен Century үлгісінің жақшалы қаріптерімен байланысты» екенін түсіндірді. Сонымен қатар, Beton және Memphis сияқты кезеңнің безсерифтік қаріптерінен шабыттанған жаңа «геометриялық» плиткалы серифтердің пайда болуы плиткалы серифтер нарығын бұзды. Алайда, соғыстан кейін Америкада да, Еуропада да қызығушылық қайта жанданды: Вивиан Ридлер «Отыз жыл бұрын зиянды болып көрінген нәрсе қазір жарнама агенттігінің өзін-өзі сыйлауы үшін мықты, ержүрек және маңызды болып саналады» деп мәлімдеді.

Қайта өрлеулер

Кларендонның бастапқы дизайнынан бері әртүрлі қайта жаңғыртулар жасалды, көбінесе дизайнды әртүрлі ені мен қалыңдығына бейімдеу. Түпнұсқа Кларендон дизайны, өте шоғырланған дизайн болатын, италик әріптері болмады, және көптеген ерте Кларендон дизайндары, мысалы, ағаш әрпімен жасалған тақырыптық беттерде, тек үлкен әріптер ғана болды, кішкентай әріптер жоқ, бұл жеке бейімделуге көп мүмкіндіктер қалдырды. Түпнұсқа Кларендон 1906 жылы Стивенсон Блейктің меншігіне өтті, ол Consort деп аталатын нұсқаны шығарды және 1950 жылдары қосымша қалыңдықтарды (қалың және италик) жасады. Кларендонның ағаш әрпімен көшірілген үлгілері 1840 жылдардың ортасынан бастап жасала бастады. Көптеген металл әрптер құю компаниялары қандай да бір плиткалы әріптер ұсынды; Линотип оны римдік әрптермен бірге ұсынды, осылайша оны баса көрсету үшін оңай алмастыруға болады. Монотип бұл әрпті қайта жұмыстады және 1960 жылы «Жаңа Кларендон» деп жаңа нұсқасын шығарды. Герман Эйденбенц 1953 жылы Хаас пен Штемпель үшін, ал кейіннен Линотип үшін нұсқасын жасады. Фримен Кроу 1955 жылы American Type Founders шығарған, бір кезде танымал болған американдық Craw Clarendon әрптер отбасын жасады, оның жеңіл, қалың және шоғырланған нұсқалары бар. Алдо Новарезе Италияның Турин қаласында Небиоло үшін Egizio әрптер отбасын суреттеді. Дизайнға сәйкес келетін италик әріптері де кірді. Egizio-дан шабыт алған италик әріптері бар Clarendon Text әрптер отбасын Канадалық Патрик Гриффин жасады. АҚШ-та Fortune деп сатылатын Volta, Кларендонның заманауи көрінісі, Конрад Фридрих Бауэр мен Уолтер Баум 1955 жылы Бауэр әрптер құю зауыты үшін жобалады. Рей Лараби, Typodermic компаниясы, 2007 жылы Superclarendon әрптер отбасын шығарды, ол италик әріптерінің орнына көлбеу әріптерді қолданды. Кішкентай әріптермен және грек және кириллица әрптерін қолдайтын, дисплейге арналған кең дизайн, ол macOS жүйесімен бірге келеді. 2009 жылы Hoefler & Frere Jones компаниясы Кларендонға негізделген тағы бір әрптер отбасы – италик әріптері қосылған Sentinel әрптерін шығарды. Бұл мәтін үшін қолайлы, эксцентрикалық емес италик әріптерімен жасалған, ол президент Барак Обаманың 2012 жылғы сайлау науқанының веб-сайтындағы жарнамаларында кеңінен қолданылды. Besley* Indestructible Type компаниясынан – өзгермелі әріптері бар ашық бастапқы кодты қайта жаңғырту.

Француздық Кларендон

XIX ғасырдың соңында негізгі Кларендон шрифтінің пішіні АҚШ-тағы құю фабрикаларында түбегейлі өзгертілді, нәтижесінде "француздық Кларендон" стилі пайда болды, оның жоғарғы және төменгі бөліктерінде кеңейтілген блок серифтері болды. Бұл стиль дәстүрлі түрде "батыс" баспасымен байланысты; оны цирк плакаттарында және батыс фильмдеріндегі хабарламаларда жиі көруге болады. Дегенмен, ол сол кезде әлемнің көптеген аймақтарында қолданылған. Қазір кері контраст немесе кері күш деп аталатын бұл тұжырым, Кларендоннан бұрын пайда болған. Ол шамамен 1821 жылы Ұлыбританияда сол кездегі әдемі Дидон шрифтінің пародиязы ретінде бастау алды. Ол осы үлгілердің контрастын кері қайтара отырып, жұқа сызықтарды қалың, ал қалың сызықтарды жіңішке етіп жасады. Нәтижесінде серифтер қалың болғандықтан, плитка тәрізді серифті шрифт пайда болды. (XIX ғасырда бұл үлгілер экзотикалық сыртқы түріне байланысты итальяндық деп аталды, бірақ бұл атау мәселелі, өйткені бұл үлгілердің Италиямен тікелей байланысы жоқ; олар римдік capitalis rustica жазуына сәл ұқсас, бірақ бұл сәйкессіздік болуы мүмкін. Осы себептерге байланысты оларды египеттік немесе кері египеттік деп те атады, египеттік – бұл сол кездегі плитка тәрізді серифтерге берілген тағы бір кездейсоқ атау.) Бұл үлгілер дене мәтіні үшін емес, назар аударуға арналған жаңашылдық дизайндар ретінде көзделген. Оларды енгізгеннен кейін төрт жыл өткен соң баспагер Томас Курсон Хансард оларды «типографиялық еретендіктер» деп сипаттады. Бұл стильдің туындылары сақталды, ал өте қалың серифтер тұжырымы ақырында Кларендон шрифтінің түрімен бірікті. Француздық Кларендон шрифтінің артықшылығы – ол өте үлкен, көзге түсетін серифтерге мүмкіндік берді, ал әріптер тар болып қалды, бұл плакат жасаушылардың тығыз, бірақ өте батыл шрифттерге деген қалауына сай келді. Сапалы баспагерлер бұл шрифттен әсер алмады: ДеВинн 1902 жылы «Оны жек көру үшін оны көру жеткілікті» деді. Бұл стильдің әртүрлі бейімделулері жасалды, мысалы Роберт Харлингтің Playbill және соңғы кезде Адриан Фрутигердің Westside, URW++’s Zirkus және Bitstream’s P. T. Barnum. Жанр тарихын зерттеген Дэвид Джонатан Росс жасаған Trilby шрифті түбегейлі түрліше болды. Font Bureau компаниясы шығарған бұл шрифт 1950 жылдардағы Кларендон шрифтінің жаңғыртуын еске түсіреді. Ол стильді әлдеқайда кең ауқымды жағдайларда қолдануға бейімдеуге тырысады, тіпті оны дене мәтіні үшін де қолдануға болады.

Терминология

Clarendons және оған байланысты slab serifs үшін келесі терминдер қолданылды. Жалпы мағыналары қосылды, бірақ олар көбінесе тұрақты қолданылмады. Сондықтан көптеген қазіргі заманғы авторлар оларды назарға алмай, нақты дизайнның ерекшеліктерін жеке сипаттап, slab serif терминін қалайды. Clarendon көбінесе "жақтаулы" серифтері бар плитка серифтерін атау үшін қолданылды, бірақ NPS Rawlinson Roadway онымен алмастырылды. Ұлы Батыс темір жолының құйма қола локомотивтерінің таңбаларында салмақты, қалың Clarendon шрифтінің нұсқасы қолданылды. Алайда, бұл типтік құю шеберханасында емес, Swindon суретханасында жасалған, және бұл "Swindon Egyptian" кейбір ерекшеліктерімен, ең айқындысы кабинадағы нөмірлік тақталарда қолданылған цифрлармен ерекшеленді. Қазіргі уақытта Poznań (Польша) қаласындағы Қоғамдық көлік компаниясы (Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne, MPK деп қысқартылған) автопарк көліктерінің нөмірлерін көрсету үшін және трамвайларда маршрут нөмірін көрсету үшін осы қаріпті пайдаланады. Wheel of Fortune ойынындағы дөңгелектің үстінде доллар сомаларын және басқа да жазуларды көрсету үшін қаріптің арнайы түрі қолданылады.