Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чаттахучи өзенінің бойындағы жергілікті халықтар, тайпалық қала.
Indigenous people along the Chattahoochee River
the tribal town
Хичити (/h//ɪ/'/tʃ//ɪ//t//i/ hihCHIHtee) – қазіргі АҚШ-тың Оңтүстік-Шығысындағы тайпалық қала. Бұл қаланың халқы хичити тілінде сөйлеген. Алғаш рет ол Апалачикола провинциясының бір бөлігі ретінде белгілі болды, ол Чаттахучи өзені бойындағы тайпалық қалалардың бірлестігі еді. 1690 жылдан кейін Апалачикола провинциясының қалалары қазіргі Грузияның орталық бөлігіне көшіп, Хичити көптеген қалалармен бірге Очизе сағасына (қазір Оцмульги өзені) қосылды. 1715 жылы Очизе өзеніндегі қалалардың көпшілігі, Хичити де солардың ішінде, қайта Чаттахучи өзеніне көшіп, «Көз жасы жолы» аясында халқы Үндістан аумағына күштеп көшірілгенге дейін сол жерде қалды.
Hitchiti (/h//ɪ/'/tʃ//ɪ//t//i/ hihCHIHtee) was a tribal town in what is now the Southeast United States. It was one of several towns whose people spoke the Hitchiti language. It was first known as part of the Apalachicola Province, an association of tribal towns along the Chattahoochee River. Shortly after 1690, the towns of Apalachicola Province moved to the central part of present day Georgia, with Hitchiti joining most of those towns along Ochese Creek (now named the Ocmulgee River). In 1715, most of the towns on Ochese Creek, including Hitchiti, moved back to the Chattahoochee River, where the town remained until its people were forced to move to Indian Territory as part of the Trail of Tears.
Атауы
Испандықтар қаланың атын "Ачито", "Ахачито", "Еучито" және, мүмкін, "Айфитичи" деп тіркеді, ал ағылшындар оны "Эхете", "Эхетес" және "Хичити" деп білді. Гатшетт пен Свонтонның сөзіне сүйенсек, "Хичити" Ацик хата немесе Ахитцита сөздерінен туындаған. Хичити – хичити тілін негізгі тіл ретінде қолданатын көптеген тайпалық қалалардың бірі ғана еді. Хичити тілінде сөйлейтін басқа қалалардың ішінде Апалачикола, Окони, Осучи, Оцмульке, сондай-ақ, мүмкін, Чиакахути, Талипасте, Илапи, Такуса және Сабакола қалалары бар. Бұл қалалардағы адамдар жиынтығын "хичити" деп атады.
The Spanish recorded the name of the town as "Achito", "Ahachito", "Euchitto", and, possibly, "Ayfitichi", while it was known to the English as "Echete", "Echeetes", and "Hitchiti". According to Gatschet and Swanton , "Hitchiti" was derived from Atcik ha′ta or Ahi′tcita. Hitchiti was only one of several tribal towns whose members primarily spoke the Hitchiti language. Other Hitchiti speaking towns included Apalachicola, Oconi, Osuchi, and Ocmulque, and possibly Chiacahuti, Talipaste, Ylapi, Tacusa, and Sabacola. The people of those towns were collectively referred to as "Hitchiti".
Ерте тарих
Хичити тайпалық қаласы алғаш рет 1675 жылы испандық мәліметтерде (Ахачито деп аталып) Чаттахучи өзені бойындағы Апалачикола аймағының бір бөлігі ретінде тіркелді. 17 ғасырдың бірінші жартысында Алабама және Джорджия штаттарында, қазіргі Колумбус сарқырамасының оңтүстігінен Барбур округіне дейін, Чаттахучи өзенінің бойында көптеген қалалар орналасқан. Археологиялық дәлелдер 17 ғасырдағы төменгі Чаттахучи аймағының материалдық мәдениетінің бірнеше ғасырлар бойы қалыптасқанын көрсетеді. Аймақтағы адамдардың ата-бабалары кем дегенде 12 000 жыл бұрын осы жерде болған болуы мүмкін. 1300 және 1400 жылдар аралығында Чаттахучи өзені бойындағы қалаларда Ламар аймақтық мәдениетінің бір түрі, оңтүстікте Форт Уолтон мәдениетінің ықпалымен дамыды. Чаттахучи өзені бойындағы ескерткіштерде керамика түрлерінің өзгеруі 1550 және 1650 жылдар аралығында болды. Сондай-ақ, аймақта халық санының күрт төмендегеніне куәліктер бар. 1540 жылдардағы де Сото экспедициясы Чаттахучи аңғарына кірмегенімен, испандықтар әкелген еуропалық және африкалық аурулардың эпидемиясы салдарынан көптеген өлім-жітімге себеп болған болуы мүмкін. Кейбір археологтардың пікірінше, 16 ғасырдың соңында Чаттахучи өзенінің бойында, Колумб сарқырамасының оңтүстігінде, өзеннің екі жағында орналасқан екі ғана халық орталығы сақталған. Екі жерде де үлкен платформалы үйінділер болған, олар қасиетті орындар ретінде пайдаланылған болуы мүмкін. Кейбір археологтар Чаттахучи өзені бойындағы кейбір ескерткіштер тұрақты халық орталықтары болып қалып, кейіннен халық санының өсуіне ықпал еткенін, ал басқалары Чаттахучи аңғарына басқа адамдардың көптеп келуі аймақтың материалдық мәдениетін өзгерткенін айтады. Алабамадағы Куса және Талапуса аймақтарынан мускоги тілінде сөйлейтін адамдар 17 ғасырдың ортасында Чаттахучи аңғарына көшіп келген болуы мүмкін. Мускоги конфедерациясының төменгі қалаларының ауыз әдебиеті мускоги тілдес көшпендердің хитчити тілдес тұрғындарға қосылуын растайды, ал 16 ғасырдың соңында Чаттахучи өзені аймағында хитчити және мускоги тілдес қалалар болған. Коасати тілінде сөйлейтін адамдар, Апалачи тайпасы және Чисқа немесе Ючи тайпалары да 17 ғасырдың соңында Чаттахучи қалаларына қоныстанды. Джон Уорт Хитчити қаласын 17 ғасырдың соңында Чаттахучи өзенінің шығыс (Грузия) жағында, мүмкін, Чаттахучи округіндегі 9Ce1 археологиялық ескерткішінде орналастырған. Бұл жер мускоги тілінде сөйлейтін Ковета, Кусета және Коломи қалаларының оңтүстігінде орналасқан.
The tribal town of Hitchiti first appeared in Spanish reports (as Ahachito) in 1675 as part of the Apalachicola Province along the Chattahoochee River. In the first half of the 17th century, a number of towns were situated along of the Chattahoochee River in Alabama and Georgia, from the south of the falls at present day Columbus to Barbour County, Alabama. Archaeological evidence indicates that the material culture of the 17th century lower Chattahoochee region had developed in place over several centuries. The ancestors of at least some of the people in the area may have been there as early as 12,000 years ago. A variant of the Lamar regional culture, with influences from the Fort Walton culture to the south, developed in the towns along the Chattahoochee between 1300 and 1400. A major change in ceramic types at sites along the Chattahoochee occurred between 1550 and 1650. There is also evidence of a large drop in the population in the area. The de Soto expedition in the 1540s did not enter the Chattahoochee Valley, but appears to have caused many deaths there due to epidemics of European and African diseases introduced by the Spaniards. Some archaeologists state that only two population centers survived along the Chattahoochee in the late 16th century, situated on opposite sides of the river south of the falls at Columbus. Both sites had large platform mounds, and may have served as ceremonial centers. While some archaeologists believe that some sites along the Chattahoochee remained stable population centers, and became sites of later population expansion, other archaeologists believe that there were significant influxes of other people into the Chattahoochee Valley, changing the material culture of the area. Muscogee language speaking people from the Coosa and Tallapoosa areas in Alabama may have moved into the Chattahoochee valley during the middle part of the 17th century. Folklore of the Lower Towns of the Muscogee Confederacy supports an interpretation of Muscogee speaking immigrants joining a Hitchiti speaking resident population, with the Chattahoochee River area including both Hitchiti and Muscogee speaking towns by the later 16th century. Speakers of the Koasati language, Apalachee people, and people known as Chisca or Yuchi also settled in the Chattahoochee towns in the later 17th century. John Worth placed the town of Hitchiti on the eastern (Georgia) side of the Chattahoochee River in the late 17th century, possibly at archaeological site 9Ce1 in Chattahoochee County, Georgia. That site was just south of the Muscogee speaking towns of Coweta, Cusseta, and Kolomi.
Очизе өзенінде
17 ғасырдың аяғында Чаттахучи өзеніндегі барлық қалалар орталық Грузияға, негізінен ағылшындар Очизе сағасы деп атаған, қазір Окмулги өзені деп аталатын жерге көшірілді. 1715 жылғы бір картада қазіргі Джорджия штатының Макон қаласының жанында "Эучес" деп аталған қала көрсетілген. Тағы бір картада сол аймақта "Эхетес" деп аталатын қала белгіленген. "Эучес" "Очиси", "Ючи" немесе "Эхетес" сөздерінің дұрыс емес жазылуы болуы мүмкін, бірақ "Эхетес" "Хичити" тайпасымен байланысты деп есептеледі. Уорт "Эучес" қаласын 9Bi22 археологиялық ескерткішімен, ал "Эхетес" қаласын 9Bi7, 9Bi8 және 9Bi9 ескерткіштерінің жиынтығымен байланыстырады, олардың барлығы Джорджия штатының Бибб округінде орналасқан. 1715 жылғы Йемасси соғысынан кейін, бұрынғы Апалачикола провинциясының дерлік барлық қалалары Чаттахучи өзеніне қайта оралды.
Late in the 17th century all of the towns on the Chattahoochee River moved to central Georgia, primarily to what the English then called Ochese Creek, now called the Ocmulgee River. One map from 1715 showed a town with the name "Ewches" near present day Macon, Georgia. Another map showed a town called "Echeetes" in the same area. "Ewches" may have been a mis transcription of "Ochisi", "Yuchi", or "Echeetes", but "Echeetes" is understood to be "Hitchiti". Worth identifies "Ewches" with archaeological site 9Bi22, and "Echeetes" with the cluster of sites 9Bi7, 9Bi8, and 9Bi9, all in Bibb County, Georgia. After the Yemassee War in 1715, almost all of the towns formerly from Apalachicola Province moved back to the Chattahoochee River.
Чаттахучи өзеніне қайта оралу
Хичити – Емасси соғысынан кейін Чаттахучи өзеніне қайтып келген ежелгі Апалачикола провинциясының қалаларының бірі еді. Диего Пенья 1716 жылы испан Флоридасының губернаторының тапсырмасымен Чаттахучи өзені бойындағы қалаларға сапар шекті. Ол Ачитоның (Хичити) Апалачикола және Окмулг қалаларының арасында орналасқанын, ал онда 54 "жауынгер" болғанын хабарлады. Хичити қаласынан екі басшы 1733 жылы Саваннада Джорджия губернаторы Джеймс Оглеторппен кездескен Мускоги конфедерациясының басшыларының арасында болды. Келесі жылы, 1734 жылы, Ачитоның (Хичити) казигі Искес, Коуэто, Кусетта және Апалачикола казиктерімен бірге испандықтармен одақты жаңаруды зерттеу үшін Сент-Августинге сапар жасады. Хичити қаласы 1715 жылдан кейін Чаттахучи өзені бойындағы әртүрлі жерлерге көшіп кеткен болуы мүмкін. Алабама штатының Рассел округіндегі 1Ru70 учаскесінде 1740 жылдары Хичити халқы тұрған болуы мүмкін. Мускоги (Крик) конфедерациясына тағайындалған АҚШ үнді агенті Бенджамин Хокинс 1799 жылы Хичитиге барды. Хокинс Хичити қаласының Чиахадан (Чехау) оңтүстікке қарай шамамен төрт шақырым жерде, өзенмен шектесетін "жақсы жердің тар жолағына" ие екенін атап өтті. Хокинс Хичити халқының кедей және "салғырт" екенін, бірақ ақтарға достықпен қарағанын айтты. Ол сондай-ақ оларға қарсы ат ұрлығы туралы нақты айыптамалар келмегенін хабарлады. Алайда, Гатшет Хичити халқының адал және еңбекқор екеніне белгілі екенін мәлімдеді. Хокинс "Хичити" қаласын "Палачокль" (Апалачикола) оңтүстікте және "Чеухау" (Чиаха) солтүстікте, ал Осеучи солтүстікте Чаттахучи өзенінде тапты. 9Sw50 археологиялық орны (Джорджия штатының Стюарт округі) "Хичити" деп аталады. Бұл Чаттахучидің шығыс жағында, Хитчити өзенінің сағасына жақын орналасқан "үлкен ауылдық қоршау". Хичити 18 ғасырдың соңында осы жерде болғандығы анықталды. 9Ce59 (Джорджия штатының Чаттахучи округі) – Хитчити өзенінен өтетін, Хичитидің негізгі орнынан сателиттік елді мекен болуы мүмкін. 18 ғасырдың соңында Хичитиде бірнеше сателиттік елді мекендер (талофалар) болды, оның ішінде Флинт өзенінде орналасқан Хичитучи (Кіші Хичити) және Хичитучиден батысқа қарай 20 шақырым жердегі Тутталлозехатчи (Фоллтаун сағасы) өзенінің бастауында орналасқан Тутталлозе (Фоллтаун) елді мекендері бар еді. 1800 жылға қарай 50-ге жуық халқы бар Тутталлозе өз алаңын салған, бұл оның Хичитиден бөлек тайпалық қалаға айналып бара жатқанын көрсетеді. Чэухучи, Хичитиден оңтүстікке қарай он шақырым жерде, Чаттахучи өзенінің батысындағы Игаги өзенінде Хичитидің сателиттік елді мекені болуы мүмкін. Свантон да Хихаджиді Хичитидің сателиттік елді мекені деп санады, бірақ оның орнын нақты анықтамады.
Hitchiti was one of the towns of the old Apalachicola Province that returned to the Chattahoochee River after the Yemassee War. Diego Peña traveled to the towns on the Chattahoochee River in 1716 on a mission from the governor of Spanish Florida. He reported Achito (Hitchiti) to be located between the towns of Apalachicola and Okmulgue, and to have 54 "warriors". Two leaders from the town of Hitchiti were among the Muscogee Confederacy chiefs who met Georgia Governor James Oglethorpe in Savannah in 1733. The next year, in 1734, Ysques, casique of Achito (Hitchiti), together with the casiques of Coweto, Cussetta and Apalachicola, traveled to St. Augustine to explore the revival of an alliance with the Spanish. The town of Hitchiti may have moved to different sites along the Chattahoochee River after 1715. Site 1Ru70, in Russell County, Alabama, may have been occupied by people of Hitchiti in the 1740s. Benjamin Hawkins, United States Indian agent assigned to the Muscogee (Creek) Confederacy, visited the Hitchiti in 1799. Hawkins noted that the town of Hitchiti possessed "a narrow strip of good land" bordering on the river approximately four miles south of Chiaha (Chehaw). Hawkins reported that the people of Hitchiti were poor and "indolent", but friendly to whites. He also reported that there had been no substantiated charges of horse stealing made against them. On the other hand, Gatschet reported that the Hitchiti had a reputation of being honest and industrious. Hawkins found "Hitchetee" on the Chattahoochee River between "Paláchoocle" (Apalachicola) to the south and "Ceauhau" (Chiahah) to the north with Oseoochee just to the north of it. Archaeological site 9Sw50 (in Stewart County, Georgia) is named "Hitchiti". It is "an extensive village midden" on the east side of the Chattahoochee near the mouth of Hitchitee Creek, which has been identified as the site of Hitchiti in the later 18th century. Site 9Ce59 (in Chattahoochee County, Georgia) is a possible satellite settlement across Hitchitee Creek from the main Hitchiti site. At the end of the 18th century, Hitchiti had several satellite settlements (talofas), including Hitcheetoochee (Little Hitchiti), located on the Flint River, and Tuttallosee (Fowltown), located on the headwaters of Tuttalloseehatchee (Fowltown Creek), about 20 miles west of Hitcheetoochee. Tuttallosee, with a population of about 50 circa 1800, had recently built its own square ground, possibly indicating that it was becoming a tribal town separate from Hitchiti. Cheauhoochee, about ten miles south of Hitchiti on Ihagi Creek west of the Chattahoochee River may also have been a satellite settlement of Hitchiti. Swanton also listed Hihaje as a satellite settlement of Hitchiti, but did not identify a location.
Халық саны
Хичити халқының жазбалары сирек. Свантонның бағалауынша, 1738 жылы тайпалық қалада 60 ер адам болған, 1750 жылы – бар болғаны 15, 1760 жылы – 50, 1761 жылы – 40, ал 1772 жылы – 90 адамды құраған. Алтымыш жыл өткен соң, 1832 жылы, жалпы халық саны, еркек және әйелдерді қоса алғанда, 381 деп есептелді. 1833 жылы Мускоги (Крик) Конфедерациясының қалаларының санағы жүргізілді, ол Парсонс және Эбботт тізілімі деп белгіленді. Бұл санақта Хичити және Хихаджи қалалары тізімделген. 1937 жылы Оклахома штатындағы Генриетта қаласының солтүстік-шығысында орналасқан «Хичити» тайпалық қаласы енді қасиетті отты сақтайтыны тоқтатылғаны хабарланды. Хичитидің бұрынғы мүшелері Касихта тайпалық қаласымен байланыс орнатты, ол Оклахома штатының Окмулги маңындағы шаршы алаңын сақтап келді. Хичита, Оклахома, Хичитинің құрметіне аталған.
Records of the population of the Hitchiti are scarce. Estimates provided by Swanton are that in 1738 there were 60 males in the tribal town; in 1750 only 15; 50 in 1760; 40 in 1761; and 90 in 1772. Sixty years later, in 1832, the entire population, males and females, was estimated at 381. A census of the towns of the Muscogee (Creek) Confederacy, known as the Parsons and Abbott Roll, was taken in 1833. The towns of Hitchiti and Hihaje are listed in that census. In 1937, the tribal town of "Hichiti", located northeast of Henryetta, Oklahoma was reported to no longer be maintaining a sacred fire. The former members of Hichiti became associated with the tribal town of Kasihta, which still maintained a square ground near Okmulgee, Oklahoma. Hitchita, Oklahoma is named after Hichiti.