Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сенаки (;) – Грузияның батысындағы Самегрело-Земо-Сванети аймағындағы қала. Ол Техура/i және Циви өзендері арасында, теңіз деңгейінен 28-38 метр биіктікте орналасқан. Сенаки – Сенаки муниципалитетінің орталығы және Грузия Апостольдық Автокефальдық Православ Шіркеуінің Сенаки және Чхоротску епархиясы митрополиттерінің резиденциясы болып табылады.
Senaki (; ) is a city in Samegrelo Zemo Svaneti region, western Georgia. It is located at around between the rivers Tekhura/i and Tsivi, at an elevation of 28–38 meters above sea level. Senaki is the center of the Senaki Municipality and serves as a residence of Metropolitans of Senaki and Ckhorotskhu Eparchy of the Georgian Apostolic Autocephalous Orthodox Church.
Этимология
Сұлхан Саба Орбелианидің айтуынша, "Сенаки" (სენაკი) атауы грузин тілінде "кішкентай бөлме" немесе "капелла" дегенді білдіреді. 1935 жылдан 1976 жылға дейін қала грузин большевигі, революциялық көшбасшы Михаил Цхакаяның құрметіне "Миха Цхакая" деп аталды. 1976 жылы атау "Цхакая" деп қысқартылды. 1989 жылдан кейін қалаға бастапқы атауы қайта берілді.
According to Sulkhan Saba Orbeliani the name "Senaki" (სენაკი) means "small room" or "chapel" in Georgian. From 1935 to 1976 the town was called "Mikha Tskhakaya" in honor of the Georgian Bolshevik revolutionary leader Mikhail Tskhakaya. In 1976 the name was simplified to "Tskhakaya". After 1989, the town was given back its original name.
Тарих
"Сенаки" географиялық атауы алғаш рет 17 ғасырда Техура/i өзенінің оң жағалауындағы ескі сауда орталығы мен соборына сілтеме ретінде пайда болды. Тарихи тұрғыдан алғанда, қала Кутаиси облысының Сенаки уезінің әкімшілік орталығы болды. Поти-Тбилиси темір жолының құрылысы басталғаннан кейін (1872), орталық ескі елді мекеннен 5 км қашықтықтағы қазіргі орнына көшірілді. Сенаки 1924 жылы большевиктерге қарсы бүліктердің маңызды орталықтарының бірі болды, сондай-ақ 1998 жылғы Грузия әскери бүлігінің орталығы да болды. Кеңес кезеңінде қала маңызды әскери әуе базасы болып келді. Грузия армиясының екінші жаяу әскер бригадасы қазір сол базада дислокацияланған. 2005 жылдан кейін ол НАТО стандарттарына сәйкес қайта жаңартылды. Қала 2008 жылғы Оңтүстік Осетия соғысы кезіндегі шайқас орыны болды.
The geographical name "Senaki" first appears in the 17th century referring to the old trade settlement and cathedral on the right river bank of the river Tekhura/i. Historically, the city was the administrative center of Senaki Uyezd of the Kutaisi Governorate. After the beginning of the construction of the Poti Tbilisi railway line (1872), the center was relocated to its current location, 5 km away from the old settlement. Senaki was one of the important centers of the mutiny against the Bolsheviks in 1924 as well as the center of the Georgia military mutiny of 1998. The city used to be an important military airbase during the Soviet period. The Second Infantry Brigade of the Georgian Army is now stationed on the same base. It was renewed after 2005 to meet NATO standards. The city was also the site of a battle during the 2008 South Ossetia war.
Демография және халық саны
Тарихи тұрғыдан Сенаки грузиндердің басым көпшілігі тұратын, біртекті этникалық құрамы бар қала ретінде танымал. 2002 жылғы мемлекеттік санақ бойынша, жалпы халықтың 98%-ы этникалық грузиндерді құрады. Сенаки халқы туралы ең ерте ресми мәліметтер 1897 жылғы санақтан басталады, онда 1248 адам тіркелді (927 ер адам, 321 әйел). 1950-1970 жылдар Сенакидің дамуы үшін маңызды кезең болды, бұл халық санының өсуіне де ықпал етті. 2014 жылғы санақ бойынша 21 596 адам есепке алынды (оның ішінде Абхазиядан ішкі көшіп келгендер де бар). Бүгінде Сенакиде грузиндер (99,4%), орыстар (0,19%), армяндар (0,18%), ассириялықтар (0,11%) және басқа ұлт өкілдері (0,12%) тұрады. Кеңес кезінде қалада көптеген еврейлер тұрды. Олардың көпшілігі 1970 жылдардың соңында қаладан көшіп кетті.
Historically Senaki is known as a distinctly mono ethnic town with a majority of Georgians. According to the 2002 state census 98% of the total population were ethnic Georgians. The oldest official data about the population of Senaki stems from the 1897 census and counted 1248 people (927 – male, 321 – female). The 1950s 1970s were an important period for the development of Senaki which also affected the growth of the population. The 2014 census counted 21.596 people (including IDPs from Abkhazia). Today, besides Georgians (99,4%), Russians (0.19%), Armenians (0.18%), Assyrians (0.11%) and others (0.12%) are living in Senaki. During Soviet times a lot of Jews were living in the town. They mostly left city in the late 1970s.
Экономика
Сенаки – Тбилиси – Поти және Тбилиси – Зугдиди теміржолдарының маңызды стансасы болып табылады. Сонымен қатар, ол халықаралық және ұлттық маңызы бар бірнеше жолдарды байланыстырады. Географиялық орнының арқасында Сенаки Самегрело-Земо Сванетия аймағының жетекші экономикалық және сауда орталықтарының біріне айналды. Кеңес кезеңінде механикалық, кілем тоқу және кірпіш шығару фабрикалары жұмыс істеген, сондай-ақ шарап, шай және цитрус өнімдерін өңдеу дамыған. Бүгінде Сенакидегі шағын және орта кәсіпорындарға бірнеше ауылшаруашылық өнімдерін (жаңғақ, лавр, шай, сүт, жүгері) өңдеу заводтары, ағаш және асфальт өндірісі кіреді. 2016 жылдың маусым айында қаланың жанында Euro-4 стандартындағы цемент зауытының құрылысы басталды. Сенакиде өндірілетін цемент жергілікті және экспорттық нарықтарға жөнелтіледі. Сенакиден үш шақырым қашықтықта Менжи курорты орналасқан. Кеңес заманында ол танымал бальнеологиялық және демалыс орны болған, алайда қазіргі таңда зардап шегіп, тасталып кеткен.
Senaki is an important station of the Tbilisi – Poti and Tbilisi – Zugdidi railway lines. It also connects several roads of international and national importance. Due to its location Senaki is one of the leading economic and trade centers of the Samegrelo Zemo Svaneti region. During the Soviet period there used to be mechanical, carpet manufacturing and brick producing factories; The processing of wine, tea and citrus were developed there. The small and middle sized industries functioning today in Senaki include several agro products (nut, laurel, tea, milk, corn) processing factories, wood and asphalt production. In June 2016, construction of a Euro 4 standard cement producing plant began close to the town. Cement produced in Senaki will target both local and export markets. At a three kilometer distance from Senaki the resort Menji can be found. During Soviet times it was a famous balneologycal and recreational water resort, which, nowadays, is severely damaged and abandoned.
Мәдениет және білім беру
Тарихи тұрғыдан Сенаки аймақтың маңызды мәдени және білім беру орталықтарының бірі болды. 1879 жылы грузин театры құрылғаннан кейін екі жыл өткен соң, Сенакиде алғашқы қойылым өтті. Грузиядағы алғашқы аристократ мектептерінің бірі 1884 жылы Сенакиде (қазіргі Дзвели Сенаки) ашылды. Осы мектепте атақты грузин жазушылары, ғалымдары және қоғам қайраткерлері, оның ішінде Симон Янашия, Константин Гамсахурдия, Арнольд Чикобава білім алды.
Historically Senaki was one of the important cultural and educational centers of the region. Two years after the establishment of the Georgian Theatre in 1879, the first performance was held in Senaki. One of the first nobiliary schools in Georgia was opened in Senaki (Currently Dzveli Senaki) in 1884. Famous Georgian writers, academics and public figures including Simon Janashia, Konstantine Gamsakhurdia, Arnold Chikobava, were taught in this school.
Сәулет және ескерткіштер
Қаланың маңызды ескерткіштерінің бірі – барокко стилінде салынған Мемлекеттік театр (архитекторы Вахтанг Гоголадзе). Театр грузин мәдени мұрасының бөлігі болып табылады және 2018 жылға дейін қайта жаңарту жұмыстары жүргізілуде. Қала таза көшелерімен және қызыл кірпіштен салынған үйлерімен де әйгілі. Қала маңында, «Архангел төбесі» деп аталатын жерде, 1908 жылы монах Алекс Шушания (Сенакели атымен белгілі) салған тарихи шіркеу орналасқан. Бұл шіркеу Грузияда совет кезінде жабылмаған сирек шіркеулердің бірі еді. Қаланың солтүстігінде түрлі рухани және тарихи ескерткіштер бар: Теклати монастыры, Шхефи бекінісі және Сакаландришвило бекінісі. Сенакиге жақын жерде Нокалакеви (Археополис, Цихе Годжи) ежелгі археологиялық және тарихи орны да табылады. Әртүрлі дереккөздерде (мысалы, Ф. Диобуа де Монпероу) көрсетілгендей, мифтік Колхида қаласы «Ая» және кейіннен Лазиканың астанасы «Цикегожи» осы жерде орналасқан.
One of the important landmarks of the town constitutes the State Theater in Baroque Revival style (architect Vakhtang Gogoladze). The theatre is part of the Georgian cultural heritage and is under rehabilitation until 2018. The town is also famous for its neat streets with red brick houses. At proximity to the town, on the so called "Archangel hill", the historical church built by the monk Alex Shushania (named Senakeli) in 1908 can be found. The church was one of the few churches which were not closed during Soviet times in Georgia. North of the town different kinds of spiritual and historical sights are situated: the Teklati Convent, the Shkhefi fortress and the Sakalandarishvilo fortification. Close to Senaki the ancient archeological and historical site of Nokalakevi (Archeopolis, Tsikhe Goji) can also be found. According to the different sources (e. x. F. Diobua de Monpereoux) the mythical Colchian town "Aia" and then capital of Lazica "Tsikhegoji" was located there.
Егрисоба
"Егрисоба" – Сенакидегі басты жылдық шара және халық фестивалі. Ол көбінесе күздің ортасында тойланады. "Егрисоба" алғаш рет 1989 жылы өткізілді, кейін 2014 жылы қайта жандандырылды.
"Egrisoba" – The main annual event and public festival in Senaki. It is mostly celebrated in the middle of autumn. "Egirosoba" firstly was held in 1989 and then reestablished in 2014.