Кіріспе
АҚШ-тың соғыс аралығындағы әскери-теңіз жаттығулары сериясы – «Флот проблемалары». Бұл АҚШ Әскери-теңіз күштерінің соғыс аралығында жүргізілген, кейіннен 2014 жылы Тынық мұхит флоты қайта жандандырған жаттығулар сериясы. Алғашқы жиырма бір «Флот проблемасы» – римдік цифрлармен I-ден XXI-ге дейін белгіленген – 1923 және 1940 жылдар аралығында өткізілді. Олар әдетте жылына бір рет ұйымдастырылатын, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің имитациялық шайқастарға қатысатын жаттығулар еді. Күштердің бірі немесе бірнешесі Еуропалық немесе Азиялық флоттың рөлін ойнайтын. Бұл жаттығулар Әскери-теңіз күштерінің жылдық оқу-жаттығу маневрлерінің нәтижесі болды. 1941 жылға жоспарланған XXII «Флот проблемасы» АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуына әкелген Жапониямен қарым-қатынастың ушығуына байланысты тоқтатылды. Соғыс басталғаннан кейін «Флот проблемалары» ұзақ үзіліске түсті, ал ірі американдық теңіз жаттығуларын сипаттау үшін басқа атаулар қолданылды. Алайда, адмирал Скотт Х. Свифт басшылығымен 21-ші ғасырда бұл термин қайта қолданысқа енгізілді, 2014 жылдан бастап Тынық мұхитында XXIII-XXVIII «Флот проблемалары» өтті.
The Fleet Problems are a series of naval exercises of the United States Navy conducted in the interwar period, and later resurrected by Pacific Fleet around 2014. The first twenty one Fleet Problems — labeled with roman numerals as Fleet Problem I through Fleet Problem XXI — were conducted between 1923 and 1940. They were usually once a year exercises in which U. S. naval forces would engage in mock battles. One or more of the forces would play the part of a European or Asian navy. They were the culmination of the Navy's annual training maneuvers. Fleet Problem XXII, scheduled for 1941, was canceled because of the rising tensions with Japan that led to the US' entry into World War II. Following the outbreak of war, Fleet Problems underwent a prolonged hiatus, with other names being used to describe large American naval exercises. However, the term was revived in the 21st century under Admiral Scott H. Swift, with Fleet Problem XXIII through XXVIII taking place in the Pacific from 2014 on.
Флот мәселесі I
I флоттық жаттығу 1923 жылдың ақпан және наурыз айларында Панама жағалауында өтті. Жаттығуға АҚШ-тың екі жағалауынан 165 кеме және шамамен 40 мың адам қатысты. Жаңадан құрылған АҚШ соғыс флоты, шабуылдаушы "Қара күш" ретінде, Панама каналына шабуыл жасау міндеті алды. Шығыс жағалаудағы барлау флотының кемелері – "Көк күш" рөлін ойнап, Панама каналын қорғауға бекітілген – Панама каналы арқылы Тынық мұхитына өткесімен, "Қара күш" имитациялық әуе шабуылын бастады. Екі линкор, USS New York (BB 34) және USS Oklahoma (BB 37), құрылысы жүріп жатқан USS Langley (CV 1) үлгісіндегі ұшақ тасымалдаушыларды имитациялады. "Оклахома" штатынан ұшырылған бір ғана ұшақ – 15 ұшақтық эскадрильяны бейнелейтін – 10 кішкентай бомба тастап, теория бойынша Гатун бөгетінің су төгішетін бөлігін "жойды", осылайша флоттық жаттығу аяқталды. Жаттығу Конгресс мүшелері мен іс-қимылдарды бақылаған журналистер де қоса, көптеген тараптардан сәтті деп бағаланды, алдағы жылдары осындай тәжірибелерді қайталауға жағдай жасады.
Әскери флоттың проблемалары II, III, IV
II, III және IV флоттық жаттығулар бір сценарийдің әртүрлі кезеңдерін көрсетті және 1924 жылғы екі айдың ішінде өтті.
ІІІ флоттық проблема және No 2 ұлы бірлескен әскери-теңіз жаттығулары
Флот проблемасы III кезінде "Қара күш" деп аталған Скаутингтік күш Чесапик шығанағындағы өзінің портынан Кариб теңізі арқылы Панама каналына қарай жол тартты. Кариб теңізіне жеткен соң, Флот проблемасы III-ке қатысқан теңіз күштері 15-ші теңіз округімен және Армияның Панама дивизиясымен бірігіп, ірі бірлескен жаттығуды жүргізді. Көк күш, Кариб теңізінен Азор аралдарындағы алдыңғы базадан операция жүргізетін Қара күштің шабуылынан каналды қорғады. Оқу-жаттығудың осы бөлігі амфибиялық десант техникасын тәжірибелеуге және Тынық мұхиты жағынан Панама каналы арқылы флотті жылдам өткізуге бағытталған болатын. Қара күштің барлау офицерлері Флот проблемасы III барысында бірнеше саботаж операцияларын имитациялады. 14 қаңтарда Скаутингтік күштің барлау офицері, лейтенант Гамильтон Брайан, шағын қайықпен Панамаға қонды. Журналист болып белгіленген ол, Панама каналы аймағына кірді. Ол Гатун шлюздерінде, басқару стансасында және жанармай қоймасында бірнеше имитациялық бомбаларды жарылысқа жіберді, сондай-ақ 16-шы және 17-ші жұлдыздарда электр желілерін және байланыс кабельдерін саботаждауды имитациялады, содан кейін желкенді қайықпен өз флотына қайтып кетті. 15-ші күні Брайанның кіші офицерлерінің бірі, энсин Томас Хеддерман да Мирафлорес шлюздеріне жағаға шықты. Ол жергілікті тұрғындардан Көк күштің канал арқылы өту кестесін біліп, USS California (BB 44) кемесіне отыруға дайындалды, бірақ палубада АҚШ Теңіз академиясының сыныптастарынан кездесіп, олар оны танитындықтан және сұрақ қоятындықтан кері қайтты. Оның орнына ол әскери теңізші болып киінген USS New York (BB 34) кемесіне отырды. Бір түн жасырынып, 17-ші күні таңертең ерте тұрып, No. 3 мұнарасының боеприпастар қоймасына өтіп, жауынгерлік кеме Панама каналының ең тар бөлігі – Кулебра қиығынан өтіп бара жатқанда, өзін-өзі жойғыш бомбаны жарылғандай етіп көрсетті. Бұл "New York" кемесін батырып, каналды жапты, нәтижесінде жаттығу төрешілері Көк күштің жеңіліске ұшырағанын жариялады және сол жылғы Ұлы бірлескен армиялық-теңіздік жаттығуды аяқтады.
IV флоттық мәселе
1924 жылғы серия қаңтардың 23-інен ақпанның 1-іне дейін өткен Fleet Problem IV-пен аяқталды. Жапонияға қарсы шабуылдық десанттық операцияларды симуляциялау мақсатымен жасалған Көк флот Панамада орналасты, бұл Филиппинде орналасқан АҚШ күштерін симуляциялады, ал Арнайы қызмет эскадрильясынан құралған Қара флот Пуэрто-Риконы қорғауға міндеттенді, бұл Окинаваның жапон қорғаушыларын симуляциялады. Ойын аптасы бойы Қара әуе күштері Көк күштеріне үздіксіз шабуыл жасады, бірақ десанттық операцияны тоқтатуға қол жеткізбеді, бұл АҚШ теңіз корпусына жаңа десанттық кемелерді, Кристи амфибиялық танкін және жауынгерлік-логистикалық тәсілдерді сынауға мүмкіндік берді. Fleet Problem IV нақты өмірде емес, тек қағаз жүзінде ғана бар болған жоғары деңгейдегі шартты бірліктерге байланысты қатты сынға ұшырады. Көк флоттың кемелерінің шамамен 10%-ы және Қара күштерінің 70%-ға жуығы симуляцияланған. Вице-адмирал Ньютон МакКалли "Барлық жаттығуларда конструктивті күштерді немесе элементтерді барынша азайту керек" деді, және кейінгі Fleet Problem жаттығуларында осындай жоғары деңгейдегі симуляциялық күштер қолданылмады. Екі флот наурыздың 10-ы күні ғана шектеулі байланыс жасады, онда бірнеше Көк күштің су асты кемелері Қара флотқа шабуыл жасады, бірақ Көк эскорттары тарапынан батып кетті. Лэнглидің сәтті өрнектері Лексингтон және Саратога әуе кемелерін аяқтауды жеделдетуге көмектесті. Сан-Францискоға қайтып, Гавайиге бағытталған флотты жапондық "Хятома Мару" танкері тығыз бақылады, нәтижесінде флот тыңшылықтың алдын алу үшін байланыс қауіпсіздігін күшейтті. Fleet Problem V-тің бір бөлігі Бая Калифорния жағасындағы Гуадалупе аралының жанында жүргізілді және жеңіл қорғалған позицияға шабуыл жасау және теңізде жанармай құюды қамтыды.
VI флоттық мәселе
1926 жылдың басында Орталық Американың батыс жағалауында ұсталды. Жағрафиянның ең жарқын сәті – Лэнглидің Панама каналына сәтті жасаған әуе шабуылы болды. Оған конвойді іздеу және суасты қайықтарына қарсы операциялар да кірді.
IX флоттық мәселе
Бұл 1929 жылғы қаңтардағы сценарий Панама каналына шабуыл жасаудың салдарына қатысты зерттеу жүргізді және мұндай жағдайды іске асыруға қажетті операцияларды өткізді. Онда ұрыс флоты (су асты кемелері мен "Лексингтон"тан басқа) скаутингтік күштермен ( "Лексингтон"мен күшейтілген), бақылау күштерімен, 1-ші эскадрильямен, 15-ші теңіз округімен және жергілікті армия қорғаныс күштерімен күш сынасты. Саратога флотынан бір ғана крейсерді эскорт ретінде алып, оңтүстікке кең айналып, Панама каналына "шабуыл" жасады, оны скаутингтік флот және Саратоганың әпкесі "Лексингтон" қорғады. Ол 26 қаңтарда сәтті шабуыл жасады және күні ішінде үш рет "батырылғанына" қарамастан, авианосецке негізделген жылдам тактикалық топтың әмбебаптығын көрсетті.
Флот мәселесі X
1930 жылы Кариб теңізінде өткізілді. Бірақ бұл жолы "Саратога" мен "Лэнгли" Лексингтонның күтпеген шабуылынан іс-қимылдан шығарылды, теңіз шайқасында әуе күшінің қалай тез арада жағдайды өзгерте алатынын көрсетті.
XI флоттық мәселе
1930 жылдың сәуірінде Кариб теңізінде өтті.
Флот мәселесі XII
1931 жылы Орталық Америка мен Панаманың батысындағы суларда өтті. "Қара" күші батыстан шабуылдап, Орталық Америкада әскерлерді қондыруға, базалар құруға және Панама каналын жоюға тиіс болды, ал "Көк" күші авиацияға көп көңіл бөлген ауыр флотпен қорғанысқа келді. "Көк" күшінің Саратога мен Лексингтон авиатасымалдағыштарына негізделген екі тобы шабуылдаушы флоттарға шабуыл жасады, бірақ қонуды тоқтатуға қол жеткізе алмады және "Қара" күшінің флоттарына тым жақын келді.
XIII флоттық мәселе
Флот проблемасы XIII 1932 жылдың наурыз айында, Армия мен Әскери-теңіз күштерінің бірлескен 4-ші жаттығуынан кейін бір ай өткен соң басталды. Гавайиде орналасқан "Көк" күші шығысқа қарай жүзіп, Солтүстік Американың Тынық мұхитындағы жағалаудағы үш "жау" портына шабуыл жасап, болашақ операциялар үшін бағыныш табуға тырысуы керек еді. "Көк" күшінде 9 линкор, 1 ұшақ тасымалдағыш және көптеген кіші кемелер болды. "Қара" күші бір заманауи ұшақ тасымалдағыш, сондай-ақ бірнеше ойдан шығарылған линкорлармен, әрі бірқатар нақты крейсерлер, суасты кемелері және басқа да көптеген кемелермен қорғаныс жасады. "Көк" күшінің ілгерілеуі "Қара" күшінің суасты кемелерінің күзеттік шебімен тез анықталды, бірақ олар әуе шабуылынан ауыр залал шекті. Екі тарап та жаудың ұшақ тасымалдағышын жоюға басымдық беріп, бірнеше күннен кейін барлаудан кейін дерлік бір уақытта әуе шабуылын бастады. Екі тасымалдағышқа да айтарлықтай зиян келді, ал "Көк" күшінің тасымалдағышы "Қара" күшінің эсминецінен атылған торпедадан "батып" кетті. Су бетінде немесе оған жақын жұмыс істейтін суасты кемелері әуеден бақылау мен шабуылға өте осал екені көрінді. Жаттығулар бір ұшақ тасымалдағыштың флотқа шабуыл жасауға немесе аумақты қорғауға жеткіліксіз екенін көрсетті, сондықтан екі немесе одан да көп ұшақ тасымалдағыштардың бірлесіп жұмыс істеуі қалыпты жағдайға айналды. Адмирал Гарри Е. Ярнелл Тынық мұхитындағы науқанға 6-8 ұшақ тасымалдағыш қажет екенін айтты, бірақ жаңа ұшақ тасымалдағыштарға тапсырыс берілмеді, себебі Ұлы депрессия кезеңіндегі қаржылық қиындықтар президент Герберт Гуверді теңіз күштерінің шығындарын шектеуге мәжбүр етті.
XV флоттық мәселе
1934 жылдың мамыр айында Гавайиде өткен бұл үш кезеңді жаттығу Панама каналына шабуыл жасау және оны қорғау, маңызды базаларды басып алу, сондай-ақ ірі флоттық шайқасты қамтыды.
XVI флоттық мәселе
1935 жылдың мамыр айында Аляска жағалауының солтүстік Тынық мұхитында және Гавай аралдарын қоршаған суларда өткізілген бұл операция, Тынық мұхитындағы АҚШ-тың шабуылдық жоспарларының үлгісімен жасалған бес бөлек кезеңге бөлінді. Соғыс аралығындағы ең ірі жаттығу саналған XVI флоттық мәселе (Fleet Problem XVI) Жапония тарапынан қабылданып, олар өздерінің ірі жаттығуларын жауап ретінде өткізді.
XVII флоттық мәселе
Бұл мәселе 1936 жылдың көктемінде АҚШ-тың батыс жағалауында, Орталық Америкада және Панама каналы аймағында болды. Бұл бес кезеңнен тұратын жаттығу, флотты суасты кемелерге қарсы операцияларға дайындауға, байланыс жүйелерін тексеруге, сондай-ақ ұшақтардың патрульдік эскадрильяларын ұзақ мерзімді флоттық операцияларға оқытуға бағытталған. Жаттығуда, шайқас күштері суасты кемелерімен күшейтілген барлау күштеріне қарсы жарысты.
XVIII флоттық мәселе
Бұл жаттығу 1937 жылдың мамыр айында Аляска суларында, Гавай аралдары және Мидуэй аймағында өткізілді. Онда алдыңғы базалық пункттерді басып алу тактикасы тәжірибеленді – бұл техника кейіннен жақын қолдау және десанттық соғыс доктриналарын қалыптастыруға үлкен үлес қосты.
Флот мәселесі XX
1939 жылдың ақпан айында Кариб теңізі мен Атлант мұхитында өтті, және президент Франклин Рузвельт жеке өз көзімен бақылады. Жаттығу АҚШ-тың шығыс жағалауын және Латын Америкасын ақ команданың шабуылынан қара команданың қорғауын симуляциялады. Маневрлерге 134 кеме, 600 ұшақ және 52 000-нан астам офицер мен қатардағы әскер қатысты. Fleet Problem XXI наурыз айында мобилизациялық жаттығумен алдын ала жүргізілді, онда шиеленістің жоғарылауының симуляциялық кезеңі АҚШ Әскери-теңіз күштеріне құпия бұйрықтарды тарату, қызметкерлерді қайта шақыру, төтенше жағдайларды жоспарлау және соғыс алды дағдарыстың басқа да аспектілерін тәжірибелеуге мүмкіндік берді. 3 сәуірге дейін қатысушы флот бөлімшелері бастапқы позицияларына жетіп, екі команда құрды: АҚШ рөлін сомдаған ақ команда Гавайи мен Гуамнан, ал Жапония рөлін сомдаған қара команда Батыс жағалаудағы ірі порттардан операция жүргізді. Еуропадағы соғысқа қарамастан, президент Рузвельт CNO (Әскери-теңіз операцияларының бастығы) Гарольд Старкқа 1940 жылғы флоттық мәселені Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитына бағыттауды ұсынды. Логистикалық мәселелерге байланысты CINCUS (АҚШ флотының бас қолбасшысы) адмирал Джеймс Ричардсон жаттығуды (8-23 сәуір, 1940) Гавайи маңында өткізуге шешім қабылдады, себебі жау Филиппинды басып алғаннан кейін Гавайиге басып алу күштерімен шабуылдау қаупі бар еді. Адмирал Адольф Эндрюс басқаратын американдық флотқа Гавайи аралдарындағы алдыңғы базаны жаудың басып алуына жол бермеу бұйрығы берілді. Адмирал Эндрюс өзінің флотын Лахайна маңында, жау мен күтілетін қону орны арасында шоғырландыруға шешім қабылдады, жау флотымен шешуші теңіз шайқасында күресуді күтіп. Алайда, жаудың қолбасшысы адмирал Чарльз П. Снайдер өз күштерін бөліп жіберді, нәтижесінде соғыс кемелерінің шешуші шайқасы болмады және жаудың экспедициялық күштері өз мақсатына жетті. 7 мамырда, Fleet Problem XXI аяқталғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, флотқа Жапонияның өсіп келе жатқан агрессиясына қарсы Гавайиде қалуға бұйрық берілді. Бұл шешім даулы болды; АҚШ флотының бас қолбасшысы болған адмирал Джеймс Ричардсон флоттың әуе шабуылына ұшырауы мүмкін екенін айтты, бұл туралы жылдар бойы Fleet Problems жаттығуларындағы сәтті әуе шабуылдары дәлелдеген. Бірнеше ай бойы наразылық білдіргеннен кейін адмирал Ричардсон қызметтен босатылды. Флот Жапониямен қарым-қатынас шиеленіскен кезде Гавайиде қалды, және 1941 жылдың 7 желтоқсанында жапон әуе күштері шабуыл жасады.
XXII флоттық мәселе
1941 жылға жоспарланған Флот проблемасы үшін төрт ұсыныс болды, гипотетикалық жаттығу аймақтары Маршалл аралдарында, Панамада, Мексика жағалауында және Солтүстік-Шығыс Тынық мұхитында қарастырылған. 1940 жылдың 3 желтоқсанына дейін Әскери-теңіз операцияларының бастығы адмирал Харольд Старк жаһандық жағдайдың нашарлауына байланысты жаттығуды жойды. "Флот проблемасы I" басталысынан бері өткен он сегіз жыл ішінде жаттығулар сериясы осыншалық деңгейге жеткендіктен, оның тоқтатылуы New York Times газетінің бірінші бетінде жарияланды.
XXIII флоттық мәселе
Флот проблемасы XXIII адмирал Скотт Свифт пен АҚШ Тынық мұхиты флоты тұжырымдаманы қайта жаңғыртқаннан кейін 21-ғасырда өткен алғашқы жаттығу болды. Оның орталық нүктесі USS Carl Vinson ұшақ тасушысы басқаратын Carrier Strike Group One тобы болды.