Кіріспе
Кеңес Одағының құпия қызметі төрағасы Леонид Владимирович Шебаршин (Леонид Владимирович Шебаршин; 24 наурыз 1935 – 30 наурыз 2012) – Кеңес Одағының барлау қызметкері және тыңшысы. Ол КГБ-ның Бірінші Бас басқармасында (ФКД), шетелдік барлау бөлімінде қызмет етті. 1989 жылғы қаңтарда ол ФКД басшысы болып тағайындалды, ал оның бұрынғы басшысы Владимир Крючков КГБ төрағасы болып тағайындалды. Осыған дейін Шебаршин 1987 жылғы сәуірден бастап Крючковтың орынбасары болған.
Leonid Vladimirovich Shebarshin (Леонид Владимирович Шебаршин; 24 March 1935 – 30 March 2012) was an intelligence officer and spy for the Soviet Union. He served in the First Chief Directorate (FCD), the foreign intelligence arm of the KGB. In January 1989, he was promoted to the head of the FCD when his former boss, Vladimir Kryuchkov, was promoted to KGB chief. Prior to that Shebarshin had served as Kryuchkov's deputy from April 1987.
Ерте өмір
1952 жылы орта мектепті күміс медальмен бітіргеннен кейін Шабаршин Мәскеу шығыстану институтының Үнді тілдері кафедрасына түсті. 1954 жылы институт МГИМО деп белгілі Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтымен біріктірілді. Шабаршин оқуын сол жерде жалғастырды. 1957 жылы ол сыныптасы, қытай тілін оқыған Нина Васильевна Пушкинаға үйленді. 1958 жылдың қазан айында бітірген соң, ол Пәкістандағы Кеңес елшілігіне жұмысқа жіберілді. 1962 жылы елшіліктің үшінші хатшысы болып тағайындалып, КСРО-ның Оңтүстік-Шығыс Азия істері жөніндегі департаментінде қызметке орналасты.
Пәкістан
1962 жылы Шабаршин Бірінші бас басқармаға шақырылып, онда екінші лейтенант және қауіпсіздік офицері шенімен жаңа мансабын бастады. Бір жылдық тыңшылық мектебіндегі оқудан кейін, ол дипломатиялық жамылғымен Пәкістанға жұмысқа жіберілді. Сол кезде Пәкістанның CENTO және SEATO әскери-саяси блоктарына қатысуы, АҚШ-пен тығыз байланысы, көршілес Үндістанмен қақтығысы және Қытайға жақындауы, Пәкістан бөлімі советтік барлау үшін маңызды болды. Пәкістан маңындағы АҚШ нысандарынан дереккөздер алу КГБ үшін ең маңызды міндет болды. Сол кезде аймақ Үндістандағы ірі американдық колониясы болып табылды, онда әскери кеңесшілер, дипломаттар, тыңшылар, журналистер және басқа да маңызды қызметкерлер орналасқан еді. Совет Одағының бастамасымен, 1966 жылғы қаңтарда Пәкістан президенті Әйүп Хан мен Үндістан премьер-министрі Лал Бахадур Шастри Ташкентте кездесіп, 1965 жылғы Үнді-Пәкістан соғысын аяқтады. Бұл Алексей Косыгин басқарған советтік делегациясының үлкен дипломатиялық жетістігі болды. Келіссөздерге дайындалуға қосқан үлесі үшін Шебаршин шені бойынша жоғарылатылды. Шебаршиннің жоғары лауазымдағы басшылары кейіннен ол "қызметке алу жұмысында нақты нәтижелерге жеткенін" айтты, бұл оның барлау агенттеріне пара беріп, ақпарат алғанын меңзеді.
Үндістан
1968 жылы Шебаршин Мәскеуге оралып, бір жылдық басқарушы кадрлар курсына қатысты. 1971 жылдың басында КГБ оны Үндістанға жіберді, ал 1975 жылы резидент етіп тағайындады. Шебаршин сапарда болған кезде тағы бір Үнді-Пәкістан соғысы болды, ол Пәкістанның бөлінуімен және Шығыс Пәкістанның Бангладеш ретінде тәуелсіздік алып бөлінуімен аяқталды, сонымен қатар Үндістанда төтенше жағдай жарияланды. Америка өкілдерінің Үндістандағы әрекеттері Кеңес Одағының барлау қызметінің тығыз назарында болды, өйткені ондаған жылдар бойы АҚШ Кеңес Одағының басты қарсыласы болып келді. Сол кезеңде Үндістанның Қытаймен қарым-қатынасы да маңызды мәселе болып саналды. Шебаршиннің маңызды аймақтардағы резиденттігі КСРО саяси жетекшілігі тарапынан жақсы бағаланды.
Иран
1977 жылдың сәуірінде Шабаршиннің Үндістанға алты жылдық сапары аяқталды. 1978 жылдың соңында ол Пахлави Иранында жұмыс істеуге дайындалуға бұйрық алды және 1979 жылдың мамыр айында келді. Осы кезде советтік барлаудың ирандық шенеуніктермен байланысы нашарлаған, себебі Иран монархиясының құпия полициясы – SAVAK жүргізген қарсы барлау операцияларының нәтижесінде. Шабаршин Иран монархиясы құлағаннан кейін келді, қаңтарда шах Мұхаммед Реза Пахлави Ираннан қашып кеткеннен соң. Оппозицияның рухани көшбасшысы, аятолла Хомейни Иранға оралып, «имам» атағымен ұлттық мойындылыққа ие болды. Иран революциясы – бұл барлық тараптардың қатысуымен болған қарулы қақтығыстар мен көптеген террористік әрекеттерге ұласқан, бұрын-соңды болмаған ішкі саяси тұрақсыздық. Кеңес Одағының осы оқиғаларға реакциясы әртүрлі болды. Олар шахты жоғалтқан одақтас және клиент еді, бірақ революцияның басында билік вакуумында прогрессивті коалиция құру мүмкіндігі көрінді. КГБ Иранның коммунистік «Туде» партиясын жасырын түрде қолдады және оппозициялық «Иран халықтық моджахедтері ұйымы» мен «Иран халықтық федай партизандары ұйымы» тобымен құпия байланыс орнатты. Бастапқыда КСРО мен «Туде» Иран билігіне келген діни көшбасшыларды қолдады, олардың билігі кейін прогрессивті қозғалысқа жол береді деп үміттенді. Ол бір күн ғана қызмет етті. РСФСР президенті Борис Ельцин тағайындауға қарсы шығып, жаңа кандидат талап етті. Оның орнына Вадим Бакатин тағайындалды, оның міндеті КГБ-ны тарату болды. Шабаршин ФКД басшысы лауазымына қайта келді, бірақ Бакатин онымен ақылдаспай-ақ ФКД директорының орынбасары Владимир Рожковты тағайындады. Шабаршин 1991 жылдың 20 қыркүйегінде лауазымынан кетті. Шабаршин «Қызыл Ту» (1981) және «Қызыл Жұлдыз» (1970) ордендерімен марапатталды. Ол сонымен қатар «Қызметі үшін» (1967) және «Құрметті мемлекеттік қауіпсіздік қызметкері» (1972) белгілерін алды. Досы Николай Леоновпен бірге Шабаршин 1991 жылы кеңес беру фирмасын құрды – «Ресейдің ұлттық экономикалық қауіпсіздік қызметі» (РНСЭБ), ол Мәскеуде орналасқан және алғашқы жылы Алекс Конанныхинмен байланысты құрылымдардың бір бөлігі болды. 77 жасында Шабаршин Мәскеудегі үйінде өзін-өзі атып өлтірді. Ол инсульттан аман қалған, бірақ толық соқыр болған еді. Достары мен әріптестерінің айтуынша, ол ауыр науқасқа шалдыққан, бұл оның өзіне қол жұмсауына себеп болуы мүмкін.