Вильгельмдер әулеті: Сталь империясының құрылу тарихы
Karl Wittgenstein
Карл Отто Клемменс Витгенштейн: Австриялық стали қатысушы, дүниежүзілік байлыққа ие болған кәсіпкер. Философ Людвиг Витгенштейннің әкесі. Тарихы мен мұрасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Карл Отто Клеменс Витгенштейн (8 сәуір 1847 - 20 қаңтар 1913) – неміс туған австриялық болат өндірісінің алып іскері. Эндрю Карнегидің досы, онымен көбіне салыстыратын, 19 ғасырдың соңында ол Австрия-Венгрия империясының болат және темір ресурстарындағы тиімді монополияны бақылады және 1890 жылдары әлемдегі ең ірі капиталдардың бірін жинады. Ол концерттік пианист Пол Витгенштейннің, философ Людвиг Витгенштейннің және қайырымдылық қызметкер Маргарет Стоунборо Витгенштейннің әкесі болды.
Karl Otto Clemens Wittgenstein (8 April 1847 – 20 January 1913) was a German born Austrian steel tycoon. A friend of Andrew Carnegie, with whom he was often compared, at the end of the 19th century he controlled an effective monopoly on steel and iron resources within the Austro Hungarian Empire, and had by the 1890s acquired one of the largest fortunes in the world. He was also the father of concert pianist Paul Wittgenstein, philosopher Ludwig Wittgenstein and of philanthropist Margaret Stonborough Wittgenstein.
Отбасылық тарихы мен шығу тегі
Карл Витгенштейннің әкесі Мозес Мейер есімді мүлік басқарушы болған, ол бұрынғы Витгенштейн округінің (ауданының) Лаасфе қаласынан шыққан. 1802 жылға дейін Корбахқа көшіп келді, онда ол саудагер болып жұмыс істеді. Шамамен 1808 жылы Мозес Мейер өзінің туған жері Зиген Витгенштейннің атымен Витгенштейн деп аталды және содан кейін Мозес Мейер Витгенштейн ретінде танылды. Бастапқыда Витгенштейннің бизнесі Корбах қаласындағы ең ірі және табысты кәсіпорынға айналды, бірақ көп ұзамай құлдырауға бет бұрды. Оның Германн Кристиан есімді ұлы болған (12 қыркүйек 1802 жылы Корбахта туған; 1878 жылы Венада қайтыс болған), ол 1830-шы жылдардың соңында бизнесті Голис қаласына көшірді. Сол кезден бастап отбасы қаржылық жағдайы жақсарып, өркендеуін жалғастырды. 1938 жылы нацистік нәсілдік заңдардан қашу және жартылай еврей ретінде жаңадан жіктелу үшін оның ұрпақтары Герман Кристиан Мұса Мейер Витгенштейннің ұлы емес, Вальдек әулетінің ханзадасының заңсыз баласы деп мәлімдеді. Герман Кристиан протестантизм дініне өткеннен кейін, 1839 жылы Фанни Фигдорға үйленді. Ол Венадағы ең беделді бизнес отбасыларының бірінен шыққан, Герман сияқты еврей болып туған. Карл, 1847 жылы туған, Герман мен Фаннидің он бір баласының алтыншысы болды. Үш жылдан кейін отбасы Австриядағы Весендорфқа (Мёдлинг ауданы) көшіп, онда оның төрт кіші бауыры мен қарындасы дүниеге келді. Оның ағаларының бірі, Пол Витгенштейн (1842–1928), доктор Карл Пол Витгенштейннің әкесі болды, ол танымал вендік зергер Генрих Кёхерттің қызы Хильда Кёхертке үйленді: олардың ұлы Пол Витгенштейн (1907–1979) – оның досы Томас Бернхардтың кітабының басты кейіпкері, «Витгенштейннің жүрегі».
The grandfather of Karl Wittgenstein was an estate manager named Moses Meyer, who came from Laasphe in the former Wittgenstein kreis (county). He moved to Korbach before 1802, where he was a merchant. Around 1808, Moses Meyer named himself Wittgenstein, after his birthplace Siegen Wittgenstein and thereafter was known as Moses Meyer Wittgenstein. At first, Wittgenstein's business became the biggest and most successful enterprise in the city of Korbach, but also shortly thereafter began to decline. He had a son, Hermann Christian (born 12 September 1802 in Korbach; died 1878 in Vienna) who moved the business to Gohlis at the end of the 1830s. From there, the family continued to prosper financially. In 1938, to escape Nazi racial laws and to be reclassified as half Jewish, his descendants claimed that Herman Christian was not the son of Moses Meyer Wittgenstein but rather the illegitimate offspring of a prince of the House of Waldeck. After Hermann Christian converted to Protestantism, he married Fanny Figdor in 1839. She came from one of the most important business families in Vienna, and like Hermann was Jewish by birth. Karl, born in 1847, was the sixth of eleven children of Hermann and Fanny. Three years later the family moved to Vösendorf (Mödling district) in Austria, where his four younger siblings were born. One of his brothers, Paul Wittgenstein (1842–1928), was the father of Dr Karl Paul Wittgenstein who married Hilde Köchert, daughter of renowned Viennese jeweller Heinrich Köchert: their son Paul Wittgenstein (1907–1979) was "Wittgenstein's Nephew", the central character of a book by his friend Thomas Bernhard.
Ерте өмір және мансап
Карл жастығынан Вена буржуазиясының балаларына таңылған классикалық оқыту әдістеріне қарсылық көрсетті. Карл он бір жасында үйінен қашып кетті, ал он жеті жасында "жанның өлмейтіндігін" жоққа шығарған эссесі үшін мектептен қуылды. Оның әкесі Герман, ұлын тәрбиелеу ниетімен Карл емтихан тапсыруы үшін жеке репетиторлар жалдады, бірақ Карл тағы да қашып кетті, бірнеше ай Венада тұрып, аз ақшасымен және скрипкасымен Нью-Йоркке қашып кетті. Монк былай деп жазады: "Дегенмен, ол екі жылдан астам өзін күтіп отыру үшін официант, салон музыканты, бармен және мұғалім (скрипка, мүйіз, математика, неміс тілі және одан басқа да біле алатын нәрселерді) болып жұмыс істеді." 1867 жылы Венаға оралып, инженерлік салаға деген қызығушылығын жалғастырды. Бір жылдық білім алғаннан және тәжірибеден кейін Карл Богемиядағы прокатка фабрикасының құрылысына суретші болып жұмысқа орналасты, бұл лауазымды оның жеңешесінің ағасы Пауль Купельвизер ұсынды. Карл компанияда жылдам өрлеп, бес жылдың ішінде Купельвизердің басқарушы директоры қызметін иеленді. XIX ғасырдың соңында Карл Витгенштейн Еуропадағы ең бай адамдардың біріне айналып, темір және болат өнеркәсібінің жетекші тұлғасы болды. 1898 жылы ол қызметінен зейнеткерлікке шығып, байлығының көп бөлігін, негізінен АҚШ-тағы шетелдік акцияларға аударды, бұл Витгенштейн отбасын Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Венадағы инфляциядан қорғады.
Karl had resisted in his youth the classical teaching methods which were imposed upon the children of Viennese bourgeoisie. Karl ran away from home at the age of eleven and at the age of seventeen had been expelled from school for an essay he wrote in which he denied the "immortality of the soul". His father, Hermann, continued in his desire to educate his son by hiring private tutors to ensure Karl passed his exams but Karl, again, ran away, staying in Vienna for a couple of months before fleeing to New York with little money and his violin. Monk writes, "He managed nevertheless to maintain himself for over two years by working as a waiter, a saloon musician, a bartender and a teacher (of the violin, the horn, mathematics, German and anything else he could think of)." He returned to Vienna in 1867 and pursued his interest in engineering. After a year of education and an apprenticeship, Karl took the job of a draughtsman on the construction of a rolling mill in Bohemia, a post offered to him by Paul Kupelwieser, the brother of his brother in law. Karl rapidly rose through the company eventually taking over Kupelweiser as Managing Director within the space of five years. By the end of the nineteenth century, Karl Wittgenstein had become one of the wealthiest men in Europe and a leading figure in the iron and steel industry. In 1898, he retired from his posts and transferred much of his wealth to foreign equities, principally in the United States which protected the Wittgenstein family from the inflation in Vienna after the First World War.
Балалар
1873 жылы Карл Леопольдин Мария Жозефа Кальмусқа үйленді, достары арасында Полди деп танымал болған. Ол Герман Кристианның балаларының арасында еврей тегі бар жалғыз жұбайы болды; Олардың келесі балалары болды:
Гермине "Мининг" (1 желтоқсан 1874 жылы Теплицте туған; 11 ақпан 1950 жылы Венада қайтыс болған), отбасы құрмаған
Дора (1876 жылы Венада туған; туған кезде қайтыс болды)
Йоханнес "Ханс" (1877 жылы Венада туған; 1902 жылы Чесапик шығанағында, күдікті түрде өз-өзіне қол жұмсаған), музыкалық дарын
Конрад "Курт" (1 мамыр 1878 жылы Венада туған; 1918 жылдың қазан/қараша айларында, өз-өзіне қол жұмсаған)
Хелен "Ленка" (23 тамыз 1879 жылы Венада туған; 1956 жылдың сәуір айында Венада қайтыс болған), доктор Макс Салцерге үйленген
Рудольф "Руди" (27 маусым 1881 жылы Венада туған; 2 мамыр 1904 жылы Берлинде, өз-өзіне қол жұмсаған)
Маргарет "Гретл" (19 қыркүйек 1882 жылы Венада туған; 27 қыркүйек 1958 жылы Венада қайтыс болған), 1904 жылы Жером Стоунбороға үйленген, 1923 жылы ажырасқан
Пауль (11 мамыр 1887 жылы Венада туған; 3 наурыз 1961 жылы Нью-Йоркте қайтыс болған), концерттік пианист
Людвиг "Люки" (26 сәуір 1889 жылы Венада туған; 29 сәуір 1951 жылы Кембриджде қайтыс болған), философ
Karl married Leopoldine Maria Josefa Kalmus, known among friends as Poldi, in 1873. She was the only spouse of any of Hermann Christian's children who had a Jewish background; They had the following children:
Hermine "Mining" (b. 1 December 1874 in Teplitz; d. 11 February 1950 in Vienna) unmarried
Dora (b. 1876 in Vienna; died at birth)
Johannes "Hans" (b. 1877 in Vienna; d. 1902 in Chesapeake Bay, probable suicide), a musical prodigy
Konrad "Kurt" (b. 1 May 1878 in Vienna; d. October/November 1918, suicide)
Helene "Lenka" (b. 23 August 1879 in Vienna; d. April 1956 in Vienna) married to Dr. Max Salzer
Rudolf "Rudi" (b. 27 June 1881 in Vienna; d. 2 May 1904 in Berlin, suicide)
Margaret "Gretl" (b. 19 September 1882 in Vienna; d. 27 September 1958 in Vienna) married to Jerome Stonborough in 1904, divorced in 1923
Paul (b. 11 May 1887 in Vienna; d. 3 March 1961 in New York), concert pianist
Ludwig "Lucki" (b. 26 April 1889 in Vienna; d. 29 April 1951 in Cambridge), philosopher