Кіріспе

Қылмыс құрбанына көмек көрсету бағдарламасы – қылмыстық сот жүйесі арқылы қылмыс құрбандарына көмек көрсетуге бағытталған бағдарлама. Мұндай бағдарлама "жалпы қылмыс" құрбандарына, яғни отбасылық немесе жыныстық зорлық-зомбылық сипатындағы қылмыс емес, басқа қылмыстардың құрбандарына көмек көрсетеді. Жалпы қылмыстардың жиі кездесетін мысалдары – кісі өлтіру, қарақшылық, жеке басын ұрлау, бұзақылық, вандализм, жеккөрушілік қылмыстар, шабуыл және қорқыту. Ұлттық медицина кітапханасы жазған мақалада былай делінген: "Зорлық-зомбылық құрбаны болудың кең таралғандығы және оның салдары көптеген мемлекеттік органдар мен қоғамдық ұйымдарды қылмыс құрбандарына қалай қолдау көрсетуге болатынын зерттеуге итермеледі" (2022). Мұның бір жолы – қылмыс құрбандарының адвокаттарын пайдалану, олардың міндеті – құрбандарға кеңес беру, психологиялық көмек көрсету және оларға қажетті ақпаратты ұсыну арқылы қолдау көрсету және олардың жағдайларын қорғау. Қылмыс құрбандарының адвокаттары қылмыстық сот жүйесіне пайдалы. Әдетте, жалпы қылмыстардың құрбандары көбінесе назардан тыс қалады. Көптеген қылмыс құрбандарына көмек көрсету бағдарламалары отбасылық зорлық-зомбылық (DV) немесе жыныстық зорлық-зомбылық (SA) мәселелеріне бағытталған. Сондай-ақ, құрбандар сот процедураларын жақсарту және заңдық көмек алу үшін күш салатынын атап өткен жөн. Көптеген қылмыс құрбандары қылмыстық сот жүйесімен таныс емес, себебі олар жақында көшіп келген, тілдік кедергілерге тап болған немесе білімсіздіктен туындаған қиындықтарды бастан өткерген. Ұлттық медицина кітапханасы жазған мақалада былай делінген: "Зерттеулер көрсеткендей, кейбір топтар қылмыс құрбаны болғаннан кейін жағымсыз салдарға ұшырауға бейім, соның ішінде әйелдер, этникалық азшылық өкілдері және мүмкіндігі шектеулі адамдар" (2022). Бұл қылмыс құрбандарының өз құқықтарын білмейтінін және оларға қажетті ресурстар бар екенін көрсетеді. Қылмыс құрбандарының адвокаттары мен адвокаттық бағдарламалары қылмыстық сот жүйесінде маңызды рөл атқарады және құрбандар үшін өте пайдалы, бірақ өзгерістер қажет – құрбандардың ешқандай ерекшеліктеріне қарамастан, білім алуы керек.