Кіріспе
Сербия композиторы, мелограф, дирижер, пианист және музыка жазушысы Корнелие Станкович (23 тамыз 1831 жылы Будада дүниеге келген, 16 сәуір 1865 жылы қайтыс болған) – серб композиторы, мелограф, дирижер, пианист және музыка жазушысы. Ол 1858-1863 жылдары Венада жарық көрген және кейінгі серб музыкасының ең маңызды негіздерінің бірі болып табылатын серб халық әуендерінің үйлесімді жинағының төрт томымен танымал.
Kornelije Stanković (, ; 23 August 1831 in Buda16 April 1865) was a Serbian composer, melographer, conductor, pianist and musical writer. He is notable for his four volumes of harmonized Serbian melodies, which were published in Vienna between 1858 and 1863 and are one of the most important foundations for later Serbian music.
Өмірбаян
Ол Буданың көбінесе сербтер тұратын Табан бөлігінде, серб буржуазиялық отбасында дүниеге келді. Әкесі мен анасы қайтыс болғаннан кейін ол Арадта үлкен әпкесімен бірге тұрды, онда бастауыш мектепті бітіріп, екі жыл гимназияда оқыды. Кейін Сегедке көшіп, мектепті Пест қаласында (1849 жылы) аяқтау үшін Табанға ағасының үйіне қайтып келді. Елена және Павле Риджицкий фон Скрибешче деген отбасы достарының жомарт көмегімен 1850 жылы Вена консерваториясында музыкалық білімін бастады. Ол гармония мен контрапунктті, сондай-ақ фортепианоның негізгі сабақтарын император сарайының композиторы және белгілі органшы Саймон Сехтерден, сонымен қатар Антон Брукнердің де профессорынан оқыды. Венадағы қарқынды музыкалық өмір мен Сехтерден алған сабақтар Станковичтің біліміндегі ең маңызды, тіпті жалғыз бөлігі болды. Өзінің емделмейтін туберкулез ауруына байланысты Ресейге музыкалық білімін жетілдіруге бара алмады. Ол 1865 жылдың 4-16 сәуірінде Буда қаласында, отыз төрт жасында ерте қайтыс болды. Табандағы серб зиратына жерленді. Зиратты көшіргеннен кейін оның сүйегі Будадағы зиратқа қайта жерленді. 1940 жылы "Станкович" музыкалық қоғамы оның мәйітін Белградтағы Ново-Гробльедегі Ұлылар аллеясына көшіруді ұйымдастырды.
Мәдени-тарихи негіз
Станковичтің өмірі мен шығармашылығы көптеген саяси оқиғалармен тығыз байланысты болды. Олардың қатарында 1848 жылғы революция, фон Бахтың абсолюттік билік кезеңі мен Қырым соғысы, Бах режимінің күйреуі және Сербия воеводтығының таратылуы болды. Сербияда бұл Сербия князі Михаило Обреновичтің екінші рет билік құру кезеңіне тос келді. Сербтердің ұлттық қозғалысы Вук Стефанович Караджичтің тіл мен халық әдебиетін зерттеу арқасында қалыптасты. Өзі әнші болмаса да, Вук Якоб Гриммнің лирикалық халық өлеңдерін музыкалық қосымшалармен толықтыру қажеттігі туралы пікірін қабылдады. Корнелие Станкович Вуктың еңбегінде дереу үлгі тапты. Ол серб халық және шіркеу әуендерін жинау және үйлестіру жөнінде ауқымды жұмысты бастауға шабыттанды. Габсбург монархиясы мен Сербия княздығының зиялы қауымы серб музыкасында ұлттық стильді қалыптастыру бойынша осы пионерлік жұмысты қолдады. Олардың арасында Сербия патриархы Иосиф Раджачич, Ресейдің дін қызметкері және Венадағы өкілі Михаил Федорович Раевский, Сербия князі Михаило Обренович, Сербия митрополиті Михаил және Черногория князі Данило I болды.
Халықтық музыка
Станкович Венаға келгеннен кейін көп ұзамай халық әндері мен буржуазиялық әуендер саласындағы мелографиялық жұмысын бастады. «Серб халық әндері» (1851, 1853, 1854) деп аталған алғашқы гармониялық өңдеулерінен кейін, ол тағы төрт жинақ жариялады (1858, 1859, 1862, 1863). Ол нотаға түсірген буржуазиялық әндердің арасында белгілі серб ақындарының (Жован Йованович Змай, Васа Живкович, Жован Суботич, Дьордже Малетич, Александар Сандич) өлеңдері де болды, олар Александар Сандичтің «Ost und West» басылымында жарияланды. Ол оларды төрт дауысты хорға арналған композициялар және фортепианоға арналған миниатюралар немесе вариациялар түрінде ұйымдастырды (ең танымалдары – «Što se bore misli moje» вариациялары). 1861 және 1863 жылдары ол Сербияда (Шабац, Лозница, Вальево, Чачак, Ужице, Крагуевац) саяхаттап, халық әуендерін жазып алды. Станкович өзінің халық әндері жинақтарын Черногория князі Данило I-ге, «серб әйелдеріне», князь Михаило Обреновичке және Венадағы Ресей императорлық өкілі Виктор П. Балабинге арнады. Фортепиано композицияларының жинақтары ханшайым Юлия Обреновичке және Елена Риджицкиге арналған.
Дін музыкасы
Станкович профессор Сехтермен бірге оқыған кезінде жазған алғашқы екі литургиясы шіркеу әндерінің халықтық дәстүрімен үйлеспеді. Сондықтан Станкович Сремски Карловчиге (1855–1857) сапар шекті, онда патриарх Раджачичтің жетекшілігімен шіркеу репертуарының дерлік барлық әуенін нотаға түсірді. Төрт дауысты хорға арналған көптеген ноталанған шіркеу әуендерін үйлестіру арқылы ол серб халқына құнды мұра қалдырды: Серб халқының православие шіркеу әндерінің үш жарияланған кітабы (Вена 1862, 1863, 1864 және Белград 1994, факсимильді басылым ретінде), сондай-ақ төрт бөлімді хорлық әрекеттермен 17 қолжазба том және Октоихтен, Жалпы және арнайы әндерден, Менаядан, Триодионнан және Пентикостардан мерекелік әндерден тұратын 400-ге жуық беттен тұратын бес том.
Әншілік қоғамдардың жұмысына үлес қосу
Корнелие Станковичке дейін Австрия-Мажарстан мен Сербия Княздығында жаңадан құрылған серб шіркеу хорлары мен музыкалық қоғамдарының репертуарында орыс композиторларының шығармаларымен қатар, аса танымал емес музыканттардың (Венадан Готфрид фон Прейер мен Бенедикт Рандхартингер, Триесттен Франческо мен Джузеппе Синико, Петриньядан Вайс фон Беренфельс) туындылары болған. Станковичтің еңбектері жарық көргеннен кейін, серб әндерінің жаңа гармониялары Вена, Триест, Задар, Котор, Петринья, Панчево, Тимишоара және Белградтағы шіркеу хорларының әншілері мен дирижерлері үшін қолжетімді болды. Корнелие Станковичтің Бірінші Белград әншілер қоғамының (1863–1864) дирижері ретіндегі қысқа, бірақ ерекше қызметі серб ұлттық музыкалық өнердің қалыптасуына зор үлес қосты. Милан Миловуктің ізбасары ретінде Станкович репертуарды жаңартты, шетелдік әндердің орнына серб халық әуендерінің жаңа гармониялық нұсқаларын енгізді. Ол әншілеріне қосымша теориялық білім беру мақсатында "дайындық хорын" құрды. Сонымен қатар, ол Белградта алғашқы музыка мектебін ашу жоспарын жасады.
Өнер көрсетулер
Аранжировка жасаудан және басылымға дайындаудан басқа, Станкович өзінің досы, суретші және керемет баритон Стивен Тодоровичпен бірге Венада, Пештте, Будада, Белградта, Нови Садта, Сремски Карловциде, Сомборда, Панчевода, Сремска Митровицада, Шабацта, Вальеводе, Крагуевацта дәстүрлі халық және шіркеу әуендерінің транскрипцияларын пианист ретінде орындады. Ол сонымен қатар өзінің авторлық пианино туындыларын да орындады. Дирижер ретінде ол Белград әншілер қоғамымен, Будадағы шіркеу хорымен және Венадағы шетелдік әншілермен бірге өнер көрсетті. 1855 және 1861 жылдары Венаның танымал концерт залында (Musikverein) өткен Станковичтің екі концерті ерекше табысқа ие болды. Оның халық және шіркеу әндерінің алғашқы жинақтарына жазылған алғы сөздер 19 ғасырдағы шіркеу әндері туралы классикалық еңбектер, серб вокалдық музыкасы және халық музыкалық мұрасы туралы жазбалардың бағалы інжу-маржандары болып табылады.
Құрметтер
Станкович өзінің мелографиялық және шығармашылық еңбегі үшін Ресей патшасынан Сент-Станислав орденімен құрметтелді. Сербияның Панчево қаласындағы шіркеу хор қоғамы, Загребтегі "Humanitätsverein", Венадағы "Musikverein", "Preodnica" және басқа да жастар ұйымдары оған құрметті мүше атағын берді. Оны әріптестері, таныстары, достары мен шәкірттері жоғары бағалап, жақсы көретін. Станковичтің серб халықтық шығармашылықты сақтау және дамыту жөніндегі жанқиярлық еңбегі серб музыка және мәдениет тарихында маңызды және терең із қалдырды. Оның есімі көптеген зерттеулер мен мақалалар арқылы, музыкалық қоғамдар мен басқа да музыкалық мекемелер құру арқылы мәңгі есте қалды. Профессор, доктор Даника Петровичтің бастамасымен 1993 жылы Сремски-Карловциде "Корнелие есіміне" арналған шіркеу әндерінің жазғы мектебі ашылды. Станковичтің туғанына 150 жыл толуына орай (1981 ж.), Сербия Ғылым және өнер академиясы мен Музыкатану институты SASA "Корнелие Станкович және оның заманы" атты ғылыми жиын өткізді. Жиырма жыл өткен соң (2006 ж.), Музыкатану институтының ұйымдастыруымен SASA, Матица сербска және Нови-Сад қаласынан келген Өнер академиясы "Композитор және оның айналасы" атты тағы бір халықаралық ғылыми жиын ұйымдастырды. Бұл шара Станковичтің туғанына 175 жыл және Стеван Стоянович Мокраняцтың туғанына 150 жыл толуына арналды. Алғашқы жиынның материалдарының жинағы (1985 ж. жарық көрген) қазірге дейін Станковичтің өмірі мен шығармашылығы туралы ең толыққанды басылым болып табылады. Ол "Сербияның ең көрнекті 100 адамы" тізіміне енген.