Кіріспе

Сенека халқының соғыс басшысы Тах ваннеахс немесе Таонавиуте (1760 жылға дейін туылған, 1859 жылдың 26 желтоқсанында қайтыс болған), өзінің халқы арасында Желі бұзғыш, ал еуропалық қоныс салушылар арасында Губернатор Блэкснейк деп белгілі болған Сенеканың соғыс басшысы және сахеми. Ол, басқа ирокез соғыс басшыларымен бірге (әсіресе могавк көшбасшысы Джозеф Брантпен бірге), 1777 жылдан 1783 жылға дейінгі Америка революциялық соғысында британдықтардың жағында соғысқа жауынгерлерді жетектеді. Ол Орискани шайқасындағы рөлімен көзге түсті, онда лоялист және одақтас күштер патриоттардың әскеріне шабуыл жасады. Соғыстан кейін ол анасының інісі, Гандсмуд Лейктің, көрнекті діни лидер ретіндегі қызметін қолдады. Желі бұзғыш 1812 жылғы соғыста АҚШ-пен одақтасты және кейіннен еуропалық америкалық қоныс салушыларға белгілі бір шараларға келісуге шақырды, Сенека резервациясында миссионерлер мен мұғалімдерге рұқсат берді. Сонымен қатар, 1850 жылдары ақ адамдар Сенека жерін заңсыз сатып алғаннан кейін Нью-Йоркте соғыстан кейінгі сәтті күреске жетекшілік етті. Ол 1861 жылы Нью-Йорк штатының апелляциялық сотының Сенекаға Мұнай көздері резервациясын қайтару туралы шешімін қабылдауға көмектесті.

Ерте өмір

Chainbreaker батыс Нью-Йорк штатындағы Сенека көлінің жанында, Кендайя (Apple Town) ауылының Сенека/Кайуга ауылында дүниеге келді. Оның анасы – Қасқыр руынан шыққан Сенека әйелі, ал әкесі Де не оха те немесе «Жарық» деп аталды. Қасқыр руының Сенека еркектерінің дәстүрлі міндеті – соғыс басшылары болып қызмет ету еді. Оның туған күні шамамен 1760 жылдан бастап, тіпті 1737 жылға дейін әртүрлі айтылған (оның 1930 жылы орнатылған қабір тасында көрсетілгендей; алайда қабір тасында ол Революция кезінде Континенттік армияны қолдағандығы туралы қате ақпарат бар). Егер 1737 жылы туған болса, ол қайтыс болған кезде 121 немесе 122 жаста болған болар еді; кейбір тарихшылар бұл мүмкін емес деп санайды, себебі тек бір ғана адам, Жанна Кальмент, 120 жылдан астам өмір сүргені құжатталған. Chainbreaker өте ұзақ өмір сүргені белгілі, кем дегенде 100 жасқа жеткен. Ол жас кезінде жасаған іс-әрекеттері үшін соғыс басшысы ретінде танылған болуы мүмкін. Тарихшы Дрейпердің айтуынша, Chainbreaker 1755 жылы Уильям Джонсонның Джордж көліндегі француздарды жеңген кезде екі жаста болса, ал 1775 жылғы Бункер-Хилл шайқасында 22 жаста болған. Blacksnake қазіргі Нью-Йорк штатының Наполи қаласынан өтетін жолмен британдықтарға хабар жеткізген. Революциялық соғыста британдықтарға қызмет еткеннен кейін, Chainbreaker АҚШ тәуелсіздікке қол жеткізгенін және Сенека мен басқа Ирокез тайпаларын көптеген жерлерінен қуғандарын қабылдады. Ол 1812 жылғы соғыста американдықтардың жағынан соғысып, Форт-Джордж шайқасына қатысты. Соғыстан кейін америкалық отаршылар Стэнли Кларк, Бенджамин Чемберлен және Уильям Галлахер Сенека мұнайының резервациясына жақын жерлерді сатып алды. Кларк резервация жерлерін зерттеп, үш адамға тиесілі аумақты талап етті, содан кейін Нью-Йорк губернаторы болып сайланған Хорацио Сеймурға резервацияның төрттен бір бөлігін берді. 1850 жылдары Кларк Филониус Паттисонға тағы бір бөлігін берді. Бұл әрекеттерге жауап ретінде Сенека Нью-Йорк апелляциялық сотына шағымданып, «Сенека тайпасы Филонус Паттисонға қарсы» ісін қозғады. Олар Сеймур, Галлахер, Чемберлен және Кларктың Мұнай көзінің солтүстік-шығыс бөлігіне деген талаптарына қарсылық білдірді. Резервацияны құрған Үлкен ағаш шартының келіссөздеріне қатысқан губернатор Blacksnake, Джозеф Элликоттпен бірге Мұнай көзінің жерлерін зерттегенін және шартынан жерлердің толық құқықтық сипаттамасын шығарып тастау қателік болғанын куәландырды. Ол Голландия жер компаниясы көшірген картаны ұсынды, онда Мұнай көзінің резервациясы басқа Сенека жерлерімен ұқсас белгіленген. 1861 жылы сот Сенека тайпасының пайдасына шешім шығарды. Паттисон, Чемберлен, Кларк, Галлахер және Сеймур резервацияны тастауға мәжбүр болды. Кейінірек Нью-Йорк штатының канал комиссарлары кеңесі мен туристік қызмет резервациядан қосымша жерлерді алып қойғанмен, губернатор Blacksnake-тің әрекеттері Мұнай көзінің бір бөлігін Сенека жері ретінде сақтауға көмектесті.

Кейінгі өмірі

Кейінгі өмірінде, жас Сенека ерлері билікке келгендіктен, Чейнбрейкердің саяси ықпалы төмендеді. Алайда, ол тоқсан жасқа дейін көңіл айту рәсіміне қатысып тұрды. Чейнбрейкер 1859 жылдың желтоқсан айының соңында Нью-Йорк штатының Каттарагус округіндегі Алегани резервациясында дүниеден өтті. Сенека ұлты оны "сирек кездесетін зиялы және рухани күшке ие адам" деп еске алады.