Кіріспе

Сауда карталары сериясы

"Динозаврлар шабуылдады!" – Topps компаниясы 1988 жылы шығарған, 55 негізгі картадан және 11 стикер картадан тұратын сауда карталары сериясы. Карталарда бір ғажайып оқиға салдарынан уақыт арқылы қазіргі заманға көшірілген динозаврлардың жерге келгенде қырып-жойғанын көрсетеді. Бұл серия өте зорлық-зомбылық пен қанды көріністерімен ерекшеленеді, мақсаты – 1962 жылғы сәтті болған "Марс шабуылдары" сауда карталары сериясының естеліктерін ояту.

Шолу

Динозаврлар шабуылдайды! сауда карталары сәтті «Марс шабуылдары» сауда карталары сериясының жалғасы ретінде жасалды. «Марс шабуылдары» сияқты, «Динозаврлар шабуылдайды!» 1950-жылдарғы B-сериялы фильмдерге құрмет көрсету және пароди жасау мақсатымен жасалған. «Марс шабуылдары» шетелдік басып кіру туралы фильмдердің пародиі болса, «Динозаврлар шабуылдайды!» «20,000 Fathoms» және «Годзилла» сияқты жәндіктердің бостандыққа шығуы туралы фильмдерден шабыт алды. Topps компаниясының тәжірибелі өнімді дамытушылары Арт Шпигельман, Лен Браун («Марс шабуылдарын» жобалаған және жазған) және Гэри Джерани серияның идеясын жасады. Бұл идея алғаш рет Джераниден келді, ол кейіннен Topps лицензиясы бойынша комикстер мен графикалық романдарда «авторы» деп бір рет көрсетілді. Джерани 55 картаның эскизін жасады, карталардың арт жағына мәтіндерді жазды және барлық карталардың көркемдік бағыт берушісі болды. Герб Тримп Джеранидің эскиздерін Джон Немек пен Джордж Эванстың көмегімен қарындашпен салған суреттерге айналдырды. Содан кейін, Эрл Норем мен XNO соңғы суреттерді дайындады. Пол Мавридес және Суб-Джиниус шіркеуінің Гарри С. Робинс 11 стикерге суреттер салды. Карталар сериясының сюжеті минималды. Олар ғалымдардың қате кеткен уақыт саяхаты эксперименті туралы айтады, оның салдарынан бірнеше динозаврлар, птерозаврлар, теңіз бауырымен жорғалаушылар және басқа да түрлі тарихи жануарлар өз дәуірлерінен қазіргі заманға көшіріліп, адамзатқа қиындықтар келтіреді. Карталардың көпшілігі динозаврлардың әлемде хаос пен өлім тудыратын әртүрлі көріністерін көрсетеді. Кейбір карталарда ғалымдар уақыт саяхатының әсерін кері қайтаруға тырысып жатқаны бейнеленген. Соңында, динозаврлардың қамқоршы құдайы (кейбір жанкүйерлер оны «Динозавр Шайтаны» деп атады, өйткені ол шайтанның мәдени бейнесіне ұқсайды) ғалымдарды тоқтатуға тырысады. Бас ғалым Элиас Торн өзінің әйелі Хелен динозаврларды өз уақытына қайтарып жіберуі үшін Жоғарғы Жаратылысқа құрбан болады, осы процесте жануарларды бөліп жібереді. Суреттердің бірінде мектеп оқушыларын аллозавр жеп жатқаны, стегозавр полицейді жұтып жатқаны, оның тікпеңелі құйрығы екінші полицейдің көзін жоқ қылғаны және птеранодон АҚШ президентін жыртып жатқаны көрсетілген. Карталарда динозаврлардың бейнеленуінде көптеген қателіктер бар; мысалы, бір картада трилобиттер адамдарға шабуыл жасайтын «ет жейтін құрттар» ретінде бейнеленген. Шындығында, трилобиттер қоректік заттар алу үшін лайды жейді. Сонымен қатар, Диметродон Санкт-Базиль соборынан кішкентай болып көрсетілген, бірнеше шөп жейтін жануарлар ет жейтіндер ретінде бейнеленген және басқа да түрлі динозаврлар қайың сияқты көрсетілген. Шын мәнінде, «Gorgo» және «Reptilicus» фильмдеріне сілтемелер бар, ал екі ғылыми-фантастикалық динозавр, Редозавр мен Палеозавр бейнеленген жаратылыстардың арасында. Траходон ерекшелік жасайды; ол дұрыс түрде өсімдік жейтін жануар ретінде бейнеленген және ешқашан тікелей өлімге себеп болмайды (бірақ ол аң ауындағы бір адамды қатты қорқытып, оның басқа адамды қатенің салдарынан атып өлтіруіне себеп болады). Сонымен қатар, ол 11 стикердің ішінде адамды өлтірмейтін жалғыз стикер (оның орнына, ол көше шамдарын жеуге тырысады). Компанияның үмітіне қарамастан, «Динозаврлар шабуылдайды!» коммерциялық сәттілікке жете алмады. Тим Бертон фильм жасауды жоспарлаған, бірақ «Жура паркі» шыққаннан кейін ол жобадан бас тартты. Оның орнына ол «Марс шабуылдайды!» фильмін жасады. 2016 жылы Topps және Kickstarter «Марс шабуылдары: Басып алу» атты жаңа сауда карталары сериясын шығарды, оның ішінде алты түрлі кіші топ болды. Олардың бірі «Динозаврлар шабуылдайды! Марс шабуылдарына қарсы» деп аталатын тоғыз картадан тұратын кіші топ болды. Бұл екі танымал сауда карталары сериясының сюжеттік желілері біріктірілген алғашқы оқиға болды. 2019 жылы коллекциялық карталар танымал «Сәлем, Интернет!» подкастының екі эпизодында жүргізушілер CGP Grey және доктор Брэди Харан тарапынан талқыланды. 2021 жылы Topps және Kickstarter төрт түрлі кіші топты қамтитын тағы бір жаңа сауда карталары сериясын, «Марс шабуылдары: Көтеріліс» шығарды. Олардың бірі «Марс және динозаврлар шабуылдайды» деп аталатын тағы бір тоғыз картадан тұратын кіші топ болды (бұл жолы «X» деп белгіленген 10-шы картаны қоса алғанда).

Комикстердің адаптациясы

1991 жылы Eclipse Comics карталар негізінде үш бөлімді мини-сериал шығаруды бастады. Бірақ, комикстер мен коллекциялық карталардың нашар сатылуына байланысты, олар тек бірінші санын ғана шығара алды. Комиксте бұрын жарияланбаған және содан бері қайта басылмаған төрт «Динозаврлар шабуылдайды!» бонус картасы да қоса болды. 2013 жылдың шілдесінде IDW Publishing Eclipse комиксінің сол бір санын қайта басып, серияның 25 жылдығына арналған шара ретінде оқиғаны аяқтады. Алғашқы серия үш сандан тұруы тиіс болса, IDW жобаны бес бөлімді мини-серияға дейін кеңейтті. 2014 жылдың ақпанында бүкіл мини-сериал жинақталған түрде қайта басылды. Мини-сериалда түпнұсқа коллекциялық карталар сериясының авторы Гари Джерани, суретші Херб Тримпе және бояушы Эрл Норем қайтадан жұмыс істеді.

Кейіпкерлер

Карталардағы кейіпкерлер көбінесе бірнеше картада есімдері немесе суреттері түрінде кездеседі. Элиас Торн – TimeScanner жобасының бас ғалымдарының бірі, ол және оның әйелі Хелен (деген жорамалмен) Прометей ғарыш станциясындағы соңғы адамдар болған. TimeScanner-дің динозаврларды Жерге әкелу қабілетін кері қайтаруға тырысқанда, оларға үлкен, шайтан сияқты динозавр шабуыл жасады. Торн өзін құрбан етіп, әйеліне TimeScanner-ді кері іске қосып, динозаврларды қайдан келген жерлеріне қайтаруға және оларды жолдарында жоюға мүмкіндік берді. Хелен Торн – Элиас Торнның әйелі, ол оған TimeScanner әсерін кері қайтару механизмін жасауға көмектесті. Бірақ үлкен, динозавр тәрізді шайтан Элиасқа шабуыл жасап, өлтірді. Хелен механизмды іске қосып, TimeScanner-ді кері бұрып, динозаврларды өткенге қайтарды және оларды өлтірді. Хелен соңғы картаның артындағы оқиғаны баяндайды, олар Элиаспен бірге динозаврларды не өлтіргенін білуді қалағандарын айтады. Ол динозаврлардың жойылуының себебі – біз деп қорытындылайды. Атын атамаған жаңалықтар оқырман бірнеше картаның артында шабуылдан аман қалғандармен сұхбаттасқан. Ол алғаш рет түрлі түсті шаштарын жеген динозаврларға шалдыққан рок-жұлдыздар тобымен сұхбаттасты. Кейін ол балық аулап жүргенде досын қатен шатып алған адаммен сұхбаттасты, себебі Trachodon жанынан өтіп кеткенде қорқып кеткен. Жаңалықтар оқырман кейінірек тағы бір картада динозавр жаңалықтар кеңсесіне басып кіріп, оны жеп қойғанда өлтіріледі, ал оның көмекшісі қашып кетеді. Алғашқы кездесулерінде жаңалықтар оқырман оқиғаға күмәнді қараған сияқты көрінді. Митчелл Стивенс – АҚШ армиясының лейтенант полковнигі, ол ешқашан карталарда көрінбейді. Керісінше, ол барлық карталардың артында әскерилерге жолданған есеп сияқты көрінеді, Стивенс – жіберуші. Генерал Франк Манчестер – бұрынғы командирдің өлімінен кейін АҚШ армиясының операцияларын басқарған генерал Франк Манчестер (Манчестер алғаш рет пайда болған картаның алдыңғы жағында көрсетілгендей, оны динозаврлар жұбы екіге бөлген). Манчестер тек бір картаның артында аталса да, кейін ол басқа картада тероподтың басып өлтірілгенін көреді, оның ішек-қарны айналасына шашырап жатыр. Бұл оның екені Митчелл Стивенстің картаның екінші жағындағы есебімен расталады. Сауриан – Элиасқа түсінде көрінген, эволюциялаған, мейірімді динозавр. Тек бір рет пайда болғанына қарамастан, Сауриан карталарда маңызды кейіпкер болып табылады; ол динозаврлардың құдайы – Элиас TimeScan арқылы үш апта бұрын көрген құдай екенін және динозаврлар қазіргі уақытқа су басқанша құдай тынығып қалмайтынын түсіндіреді. Сауриан адамдардың жаны бар екенін, яғни дұрыс пен бұрысты айыра білу қабілетіне ие екенін, ал динозаврларда мұндай қабілет жоқ екенін түсіндіреді. Бұл динозаврлардың қатыгез, ақылсыз қатыгездігінің себебі. Жоғарғы жаратылыс – динозаврлардың қамқоршы құдайы және басты қарсыласы. Ол – Элиас пен Хелен TimeScan арқылы әкелген, шайтан сияқты динозавр, содан кейін ол динозаврлар қазіргі уақытта билік етуі керек және оларды адамзатқа қарсы қою керек деп шешті. Ол соңында Элиас өзін құрбан етіп, Хеленге TimeScan-ді кері бұрып, оны да, динозаврларды да өлтіруге мүмкіндік берген кезде өлтірілді.

Бейімделу

Карталар шығарылғаннан кейін көп ұзамай, автор Гари Герани "Динозаврлар шабуылдады!" фильмінің жобасын Джо Данте мен Майкл Финнеллге ұсынды, олар оны дамыту үшін сатып алды. Данте мен Финнелл Геранидің алғашқы жобасын қабылдамады және Чарльз С. Хаас сценарий жазса, Уилл Винтон режиссер болуға қарастырылды. "Журалық парк" көрсетілгеннен кейін, Данте мен Финнелл көрермендердің күтіктерін қанағаттандыра алмайтындарына сеніп, жобаға деген сенімін жоғалтты. Данте мен Финнелл қысқа мерзімге жобаны "Журалық парк" және басқа динозаврлар фильмдерінің пародиясы ретінде қайта жасау мүмкіндігін қарастырды, бірақ фильм іске аспады.