Кіріспе
Коллекционер үшін құнды немесе қызығушылық тудыратын зат
Коллекционерлік зат (жинағыш зат немесе коллекционерлік бұйым) – коллекционер үшін құнды немесе қызығушылық тудыратын кез келген зат. Коллекционерлік заттар міндетті түрде ақшалай құнды немесе сирек кездесетін болуы керек емес. Коллекционерлік заттардың көптеген түрлері мен оларды атауға арналған терминдер бар. Антиквариат – ескі коллекционерлік зат. Кюрио – ерекше, сирек немесе есімді бөлек ететін, мысалы, сәндік зат. Өндірілген коллекционерлік зат – адамдар жинауы үшін арнайы жасалған зат.
Жинауға арналған
Өнерге арналған жинақталатын бұйым (көбінесе заманауи жинақталатын бұйым деп аталады) – адамдар жинауы үшін арнайы жасалған зат. Жинақталатын заттардың көп кездесетін мысалдары: табақтар, мүсіндер, қоңыраулар, графикалық өнімдер, кружкалар және қуыршақтар. Өндірістік жинақталатын бұйымдарды шығаратын кейбір компаниялар The Gift and Collectibles Guild мүшелері болып табылады. Бұл термин бастапқыда кітаптар, гравюралар немесе жазылған музыка мен фильмдер сияқты өнер саласына қатысты өнімдерге қолданылған, бірақ қазір автомобильдерге, құрметті шараптарға және көптеген басқа жинақталатын заттарға да қолданылады. Арнайы басылымға әдетте қосымша материал қосады. Шектелген басылым шығарылатын даналардың саны шектеулі, бірақ бұл сан кездейсоқ түрде жоғары болуы мүмкін.
Саудадағы коллекциялық заттар
Өндірушілер мен бөлшек саудагерлер сатуды арттыру үшін коллекциялық заттарды әртүрлі жолдармен пайдаланған. Бір жолы – интеллектуалдық меншікке негізделген лицензиялық коллекциялар түрінде, мысалы, әдебиеттен, музыкадан, фильмдерден, радиодан, теледидардан және бейне ойындардан алынған кескіндер, кейіпкерлер мен логотиптер. Лицензиялаудың үлкен бөлігі жарнамалық, брендтік және кейіпкерлік коллекцияларды қамтиды. Бөлшек саудада коллекциялық заттардың тағы бір қолданылуы – сыйлықтар (бөлшек өнімнің бағасына қосылған немесе оның құнына енгізілген, номиналды құнды заттар) және премиумдар (өнімнен купондарды, қорап қақпақтарын немесе сатып алу куәліктерін ұсыну арқылы «сатып алуға болатын» заттар, оған қоса жеткізу және тасымалдау құны төленеді) түрінде. Сонымен қатар, коллекциялық заттар туризмде естеліктер түрінде маңызды рөл атқарады. Жинаудың тағы бір маңызды саласы – естеліктер, оларға адамдарға, ұйымдарға, оқиғаларға немесе медиаға қатысты коллекциялық заттар жатады, соның ішінде футболкалар, плакаттар және көптеген басқа да жанкүйерлерге сатылатын коллекциялық заттар; сонымен қатар тарихи, медиалық немесе ойын-сауық шараларынан алынған эфемерлік заттар (тастауға арналған, бірақ жанкүйерлер сақтап, коллекционерлер жинаған заттар) да кіреді. Коллекциялық заттардың нарығы әлемдік масштабта үлкенге айналды, сонымен қатар, қазір цифрлық коллекцияларды сату құралы ретінде қолданылатын алмастырылмайтын токендердің (NFT) қолданылуының артуымен байланысты. 2020 жылы коллекциялық заттар нарығының көлемі 360 миллиард долларды құрады, ал 2028 жылға қарай 4%-ға өсуі күтілуде. NFT-нің дамуы мен таралуымен цифрлық коллекциялар авторлар үшін сенімді кіріс көзіне айналуы мүмкін. 1960 жылдар мен 1990 жылдардың басы заманауи коллекцияларды өндірудің қарқынды жылдары болды. Кейбір адамдар заманауи коллекцияларды ләззат алу және пайдалану үшін сатып алса, көптеген адамдар оларды инвестиция ретінде сатып алды. Осы заттардың көптеген түрлері үшін спекулятивтік нарықтар қалыптасты. Көптеген адамдар инвестициялық мақсатта сатып алғандықтан, дубликаттар жиі кездеседі. Көптеген коллекциялық заттар «шешілген басылым» деп белгіленгенімен, іс жүзінде өндірілген заттардың саны өте көп болды. Осы кезеңде өндірілген көптеген заттарға (бірақ барлығына емес) сұраныс өте төмен, ал олардың нарықтық құны көбінесе төмен болады.
Цифрлық жинау
Цифрлік жинау блокчейнде жүзеге асырылады және 2020 жылдың соңында, 2020-2021 жылдардағы NFT қызуымен танымал болды. Жинаушылар әдетте суреттермен немесе өнер туындыларымен байланысты цифрлық заттарды (NFT) сатып алып, сауда жасап, алмаса алады. Бұл заттар көбінесе криптовалюта арқылы сатып алынады, бірақ көптеген сауда алаңдары стандартты кредит карталарын қолдану арқылы NFT сатып алуға мүмкіндік берді. Физикалық жинау сияқты, заттардың құндылығы әртүрлі себептерге байланысты болуы мүмкін, бірақ олар міндетті түрде ақшалай құнды, сирек, ерекше немесе эстетикалық тұрғыдан әдемі болуы шарт емес. Curio Cards, Rare Pepe немесе CryptoPunks – цифрлық жинағыштардың алғашқы мысалдары. Цифрлік жинау цифрлық өнер туындыларына да қатысты.
Тарих
Қызықты және ерекше заттарды жинауға деген құштарлық ежелден келе жатқан қасиет және ол адамдарға ғана тән емес (бовербирд, пакеттік егеуқұйрық). Ренессанс дәуіріндегі қызықтылықтар кабинеті – қазіргі заманғы мұражайлар мен коллекциялардың алғашқы үлгісі болды. Алғашқы жасалған коллекциялық заттар басқа өнімдерге, мысалы, темекінің бумасындағы карточкаларға қосымша ынталандыру ретінде салынды. Көп танымал заттардың екінші нарығы пайда болды және кейде "коллекциялық азабына" ұшырады. Көптеген коллекциялық заттар ақырында басқа өнімдердің тартымдылығын арттыру үшін маркетингтік құрал ретінде қолданылмай, жеке сатылатын болды. Жинақтауды ынталандыру үшін өндірушілер әдетте берілген коллекциялық заттардың толық сериясын жасайды, әр затты бір жолмен ерекшелендіреді. Мысалы, жеке ойыншыларды бейнелейтін спорт карточкалары немесе Бейни Бэбилердің әртүрлі дизайндары. Әдетте, энтузиасттар қол жетімді нұсқалардың толық жиынтығын жинауға тырысады. Коллекционерлік басылымдар – коллекцияларды қолдаудың тағы бір жолы. Олар көбінесе шектеулі санда шығарылады және коллекционер үшін құнды болатын қосымша мазмұнға ие. Бұл практика көбінесе бейне ойындарда танымал. Өнімнің бастапқы нұсқалары, оның коллекциялық зат ретінде танымал болуына дейін аз санда өндірілген, кейде екінші нарықта жоғары бағаға сатылады. Ересек коллекционердің бала кезінде жасалған қуыршақтар мен басқа да ойыншықтар осындай бағаға ие болуы мүмкін. Егер өте сирек кездеспесе немесе дамыған нарықта бір-бірден жасалмаса, коллекциялық заттар көбінесе керемет инвестиция болып табылмайды.