Кіріспе
Echinodorus, көбінесе burhead немесе Amazon sword деп белгілі, Alismataceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы, Батыс жарты шарда Орталық АҚШ-тан Аргентинаға дейін таралған. Оның ғылыми атауы ежегіс грек тіліндегі echius – "қалың қабық" және doros – "былғары құмыра" сөздерінен шыққан, бұл кейбір түрлеріндегі тұрақты мойыншаларымен қаруланған, тікенді жеміс басына ұқсайтын жұмыртқалықтарына сілтеме жасайды. Оның кейбір түрлері жасанды су ортасында кеңінен өсіріледі.
Echinodorus, commonly known as burhead or Amazon sword, is a genus of plants in the family Alismataceae, native to the Western Hemisphere from the central United States to Argentina. Its scientific name is derived from Ancient Greek echius – "rough husk" and doros – "leathern bottle" alluding to ovaries, which in some species are armed with persistent styles, forming prickly head of fruit. Some of the species are commonly cultivated in artificial aquatic habitats.
Сипаттама
Өсімдіктер бір жылдық немесе көп жылдық, суда өсетін, жүзіп тұратын жапырақты немесе маусымдық су астында болатын, жапырақтары тегіс немесе жұлдызша түкпен жабылған; тамырсағақтар бар немесе жоқ; тамыр бүршіктері жоқ; жуаш түйіндері жоқ; түбіршектер жоқ. Тамырлар бөлінген емес. Жапырақтары сабақсыз немесе сабақты; сабақтары үшбұрышты, сирек дөңгелек; жапырақ тілімінде нүктелер немесе сызықтар түрінде мөлдір белгілер болуы мүмкін немесе болмайды, сызықтықтан сүйірге дейін, жұмыртқа тәрізді, негізі тартылғаннан жүректің пішініне дейін, жиектері бүтін немесе толқынды, ұшы тұйықтан сүйкімді. Гүлшоғырлары масақ немесе пирамида тәрізді, сирек шатырша, 1–18 қабаттан тұрады, тік немесе жатқан, суда өсетін; гүлқалқандары ірі, ұшы тұйықтан сүйкімді, беттері тамырлары бойында тегіс немесе дөңгелек түйінді, ұшы тұйықтан сүйкімді. Гүлдері екі жынысты, гүлсабақсыз немесе қысқа гүлсабақты; гүлсабақты қолдайтын гүлқалқандары ине тәріздіден сүйірге дейін, гүлсабақтан қысқарақ немесе ұзынырақ, ұшы тұйықтан сүйкімді; гүлсабақтары жоғары қарап тұрады немесе иілген; гүл төсегі дөңгелек; жапырақшалары иілген немесе жайылып тұрады, шөптесін немесе былғарылы, өрнек жоқ; гүлдің жапырақтары ақ, бүтін; аталықтары 9–25; жіпшелері сызықтық, тегіс; аналықтары 15–250 немесе одан да көп, дөңгелек гүл төсегінде спираль бойынша орналасқан, бас құрайды, анық; жұмыртқашалары 1; стилидің орны ұшында немесе бүйірінде. Жемістері толық, көбінесе бойлық қабырғалы, кейде жалпақ, сирек артқы жағында өсіндісі бар, артқы қанаттары жоқ, бүйірлік қанаттары жоқ, бездері жиі кездеседі.
Өсіру
Эхинодорлар – табиғатында батпақ және сортапты жерлерде өсетін, су астында да өсе алатын өсімдіктер. Көптеген түрлері аквариумдарда өсіріледі. Олар жақсы жарық жағдайын ұнатады және терең, қоректік заттарға бай субстратта жақсы өседі. Көбі тропикалық немесе субтропикалық температура диапазондарында өсе алады. Көбейту бөліну арқылы немесе су астында гүл шоғырынан пайда болатын жаңа өсімдіктер арқылы жүзеге асырылады. Ірі түрлері үлкен аквариумдар үшін тамаша көрме өсімдіктері болып табылады, бірақ жағдайлар жақсы болғанда әуе жапырақтарын да қалыптастыра алады. Гүл шоғыры су астында пайда болса, гүлдің орнына кішкентай өсімдіктер пайда болады. Егер өсімдік суға батырылып, ылғалды жағдайда ұсталса, гүлдер мен тұқымдар оңай қалыптасады. Тұқымдарды жылы, ылғалды жағдайда ылғалды құмда өсіруге болады. Қосымша CO2 өсімдіктің қарқынды өсуіне көмектеседі. Көптеген түрлері аквариумдарда немесе тоғандарда танымал. Амазонка семсері – өзінің әдемі түрі мен төзімділігі үшін ең көп таралған аквариум өсімдіктерінің бірі. Бұл коммерциялық маңызы бар аквариум өсімдігі – Амазонка семсері (Echinodorus ‘Indian Red’) үшін тез микрокөбейтуге арналған су астындағы өсіру жүйесі әзірленді.
Таксономия
Баделлия туысы өте жақын туыс болып көрінеді. Карел Ратайдың соңғы толықтырылған тізімінде 62 түр, 2 түрше және 2 нұсқасы көрсетілген. Эхинодорус түрлерінің барлығы су үстінде немесе су астында өсуіне, сондай-ақ өсу ортасына қарай өзгеріп отырады. Одан бөлек, олар табиғатта да, жасанды түрде де будандаса алады. Көптеген формалар түрше деңгейіне жеткізілген немесе аквариум саудасында белгілі бір атаумен танымал. Аквариумшылардың пікірінше, осы формалардың кейбіреулері кез келген өсіру жағдайында сақталады.