Кіріспе

Британдық саясаттанушы және тарихшы Сэмюэл Эдвард Финер FBA (22 қыркүйек 1915 – 9 маусым 1993) – салыстырмалы саясат саласында маманданған британдық саясаттанушы және тарихшы. Ол Ұлыбританияда саяси зерттеулерді академиялық пән ретінде дамытуға зор үлес қосты және Ұлыбританияның саяси институттарын зерттеуде бастама көтерді. Оның ең белгілі еңбегі – "Тұңғыш заманнан бергі үкімет тарихы", бұл барлық маңызды үкімет жүйелерін салыстыра зерттейтін үш томдық еңбек. Сонымен қатар, "Ат үстіндегі адам" кітабын жариялау арқылы азаматтық-әскери қатынастарды зерттеуге де маңызды үлес қосты.

Өмір

Сэмюэл Финер, алты баланың ең кішісі, 1915 жылғы 22 қыркүйекте Ұлыбританияға эмиграциялаған румындық еврей иммигранттарының отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы 1945 жылғы қаңтарда Лондон қаласында V-2 зымыраларынан қаза тапты. Оның ағасы Герман Финер де танымал саясаттанушы болды. Герман АҚШ-қа эмиграциялағанмен, Финердің айтуынша, оның жетістігі оған ертеде шабыт берген. Финер Холлоуэй мектебінде оқыды, онда Оксфордтың Тринити колледжіне стипендия ұтып алды. Ол қазіргі заманғы тарих және «Заманауи гуманитарлық ғылымдар» (PPE) пәндері бойынша екі мәрте үздік нәтиже көрсетті. Осыдан кейін ол Бентамдық мемлекеттік қызметкер сэр Эдвин Чадвикті зерттеуді бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Корольдік байланыс қызметінде қызмет етіп, капитан шеніне жетті. 1946 жылдан 1950 жылға дейін ол Оксфордтың Баллиол колледжінде саясаттан сабақ берді, мұғалім және лектор ретінде үлкен беделге ие болды. 1950-1966 жылдары ол Солтүстік Стаффордширдің жаңа Университет колледжінде (қазіргі Кил университеті) Саяси институттар профессоры болып жұмыс істеді. 1966 жылы Манчестер университетінің Мемлекеттік басқару кафедрасын басқарды, үкіметтану пәнін оқытып, кафедраның беделін қайта жаңғыртуға үлкен үлес қосты. 1974 жылы ол Олл Соулз колледжінің Гладстон атындағы Мемлекеттік басқару профессоры атанды. 1982 жылы осы қызметтен зейнеткерлікке шықты, бірақ жазуын жалғастырды (төмендегі «Үкімет тарихына» қараңыз). Ол харизматикалық лектор және өте тиімді әкімші ретінде сипатталған. Ол саясатты академиялық тұрғыдан зерттеу үшін тарихтағы берік негіздің қажеттігін айтты және марксизм мен бихевиоризм сияқты детерминистік үлгілерге негізделген ғылымға айналдыруға жасалған тырысқақтарға күмәнмен қарады. Ол 1965-1969 жылдары Ұлыбританияның Саяси зерттеулер қауымдастығының төрағасы және Халықаралық саяси ғылым қауымдастығының вице-президенті болды. Сэмюэл Финер – құлшыныспен либералды демократ және сайлау реформасы мен сионизмді қолдаушы. Ол екі рет үйленген, екі ұлы (олардың бірі музыкант Джем Финер) және бір қызы болған. Ол 1993 жылғы 9 маусымда 77 жасында қайтыс болды. (Бұл бөлімдегі ақпараттың көп бөлігі Манчестер университетінің Арнайы коллекциясындағы Архивтер хабындағы Сэмюэл Финердің қағаздарының жинағының сипаттамасынан алынған.)

Үкімет тарихы

Финердің "Ең ерте заманнан бері үкімет тарихы" атты еңбегі – өткен мен қазіргі үкімет жүйелерін салыстырмалы түрде талдау. Кітапта шумерлік қала-мемлекеттер, Ежелгі Мысыр патшалығы, Ассирия империясы, Израиль және Яһуда патшалықтары, Персия империясы, Классикалық грек қала-республикалары, Рим республикасы мен империясы, Хан, Тан, Мин және Цин империялары, Византия империясы, Араб халифаты, Мамлюк Мысыры, Еуропаның феодалдық патшалықтары (оның ішінде өкілдік жиналыстардың пайда болуы), Италияның ортағасырлық/Ренессанс қала-республикалары (мысалы, Флоренция және Венеция), Токугава Жапониясы, Осман империясы, Моғол империясы және Еуропада қалыптасқан қазіргі мемлекет, сондай-ақ абсолюттік және парламенттік монархия, еуропалық мемлекеттік үлгілерді шетелге тарату, Ағарту дәуірі, американ және француз революциялары, еуропалық монархиялардың конституциялық құрылуы және индустрияландыру тақырыптары қарастырылады. Концептуалдық кіріспеде мемлекеттік жүйелер төрт элементтің үйлесімдері бойынша жіктеледі: сарай (монархия), форум (демократия), шіркеу (ұйымдастырылған дін) және аристократия. Үкімет жеке-дара қарастырылмайды, оның жұмысы экономика, технология, ауыл шаруашылығы, география, дін, құқық, соғыс сияқты факторлармен байланысты түсіндіріледі, бұл мемлекеттік механизмнің қалай жұмыс істейтінін жалпы оқырманға түсінікті тілмен көрсетеді. Финер бұл еңбектің бір томдық болады деп үміттенген, бірақ нәтижесінде үш томдық, барлығы 1700 беттен тұратын кітап жарық көрді. "Үкімет тарихы" Финердің 1982-1993 жылдар арасындағы зейнеткерлік жылдарында жазылған. 1987 жылы жүрек талмасынан кейін ол жоспарланған 36 тараудың 34-ін ғана аяқтай алды; қалған екі тарау қазіргі мемлекеттік үлгінің Батыс елдерінен тысқары таралуы және қазіргі тоталитаризм тақырыбының вариацияларына арналмақ болған.