Рунду – Намибияның солтүстігіндегі Каванго Шығыс аймағының орталығы. Қаланың халқы жылдам өсіп, 2011 ж. 63 430 адамды құрады. Каванго өзені жағасында орналасқан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рунду – Намибияның солтүстігіндегі Каванго Шығыс аймағының астанасы және ең ірі қаласы. Ол Анголамен шекарада, Каванго өзенінің жағасында, теңіз деңгейінен шамамен жоғары орналасқан. Рунду халқының саны жылдам өсіп келеді. 2001 жылғы халық санауы бойынша 36 964 адамды құрады, ал 2011 жылғы санау бойынша 63 430 адамға жетті.
Rundu is the capital and largest city of the Kavango East Region in northern Namibia. It lies on the border with Angola on the banks of the Kavango River about above sea level. Rundu's population is growing rapidly. The 2001 census counted 36,964 inhabitants; and for the 2011 census it has climbed to 63,430.
Тарих
1936 жылы ол Нкуренкуру қаласын Каванго округінің астанасы ретінде алмастырғаннан кейін жергілікті губернатордың резиденциясына айналды. Содан бері қала Каванго аймағының көптілді қаласына өсті, қазір Каванго-Шығыс аймағына қарасты және жақында ғана оның ресми мәртебесі қала мәртебесіне өзгертілді. 1993 жылдан бері қаланың Әулие Мария соборы Рунду Рим-католиктік апостолдық викариатының епископтық тақтысы болып табылады.
In 1936, it became the seat of the local governor as it replaced Nkurenkuru as capital of the Kavango district. The town has since grown into a multilingual city of the Kavango region by then now is for Kavango East and only recently its official status was changed to that of a town. Since 1993, its St. Mary's Cathedral is the episcopal seat of the Roman Catholic Apostolic Vicariate of Rundu.
Саясат
Рунду қаласын жеті орындық қалалық кеңес басқарады. 2015 жылғы жергілікті билік сайлауында SWAPO бес орын (6 973 дауыс) жеңіп алды. Бір орынды жергілікті Рунду мазаланған азаматтар қауымдастығы (1043 дауыс) және All People's Party (APP, 973 дауыс) иеленді. SWAPO 2020 жылғы жергілікті билік сайлауында да жеңіске жетіп, 3,548 дауыс жинап, төрт орынға қол жеткізді. Бір орыннан бір орын Рунду мазаланған азаматтар қауымдастығына (863 дауыс), Рунду қалалық қоғамдық комиссиясына (386 дауыс) және 2020 жылдың тамызында құрылған оппозициялық партия – Тәуелсіз патриоттардың өзгеруі (IPC) 321 дауыспен жеңіп алды.
Rundu is governed by a town council that has seven seats. The 2015 local authority election was won by SWAPO which gained five seats (6,973 votes). One seat each went to the local Rundu Concerned Citizens Association (1,043 votes) and the All People's Party (APP, 973 votes). SWAPO also won the 2020 local authority election, obtaining 3,548 votes and gaining four seats. One seat each went to the Rundu Concerned Citizens Association (863 votes), the Rundu Urban Community Commission (386 votes), and the Independent Patriots for Change (IPC), an opposition party formed in August 2020, that gained 321 votes.
Жергілікті жерлер
Рунду тұрғындарының көп бөлігі лашықтарда тұрады. 2020 жылы қалада осындай ресми емес тұрғын үйлердің саны 18 219-ға жетті, онда 76 000-нан астам адам тұрады, бұл соңғы (2011) халық санағы бойынша жалпы халық санынан асып түседі. Рундудағы ең көне үйлер Катутура ауданында орналасқан. Бұл үйлер негізінен екі бөлмелі, үлкен аулалы, тіпті олар орталық бизнес ауданына жақын орналасқан. Батысында "Тұрғын үй салалық" деген мағынаны білдіретін Тутунгени орналасқан. Бұл аймақты бұрын ақ нәсілділер басым бизнес орындарының басшылары пайдаланған, бірақ қазір ол тыныш ауданды қажет ететін кез келген сатып алушыға ашық. Шығысында Сафари орналасқан. Онда 1970 жылдары салынған орташа бағалы үйлер бар. Бұл үш негізгі аудан 2000 жылға дейін, мыңжылдық басталғанға дейін Рунду тұрғын өміріне үстемдік етті, содан кейін O'B Davids Properties компаниясы Миллениум Паркі деп аталатын жаңа тұрғын ауданын салды. Содан кейін NHE компаниясы Куинс және Кингс парктерін салды. Жақында "Радуга" деп аталатын жаңа ресми аудан қосылды. Ресми қала сыртындағы шатыр қалалар қаланың қарқынды урбанизациясы мен жоғары жұмыссыздық деңгейін көрсетеді. Кехему (Гетто), Кайсоси (жергілікті тұрғындар оны Кали деп те атайды), Сауемва (СА) және Ндама ең ресми емес аудандар, ал төртінші, Донкерхук (Қараңғы бұрыш) 1992 жылы "Бірге салу" науқаны басталғаннан бері қарқынды түрде ресмиленуде.
Many of Rundu's residents live in shacks. In 2020 the town had a total of 18,219 of these informal housing structures, accommodating more than 76,000 inhabitants, more than the most recent (2011) census reported as total population figure. The oldest houses in Rundu are located in the Katutura area. These houses are mainly two bedroom homes with large backyards even though they are situated next to the central business district. On the west is Tutungeni, which means "let's build". This area was previously occupied by executives of the white dominated businessplace, but now it is open for any willing buyer in need of a quiet neighbourhood. On the East is Safari. There are the middle priced houses built in the 1970s. These three main localities dominated Rundu residential life until the turn of the millennium in 2000, when new housing projects by O'B Davids Properties built a new residential area called Millennium Park. After which two others have been built by the NHE, Queens and Kings Parks respectively. Recently a new formal location was added called Rainbow
Outside the formal suburbs, shanty towns symbolise the rapid urbanisation of the town and high unemployment rates. Kehemu (Ghetto), Kaisosi (also known by the locals as Cali), Sauyemwa (SA), and Ndama are the most informal areas while a fourth, Donkerhoek (Dark Corner), is rapidly becoming formal since the start of the Build Together Campaign in 1992.
Климат
Рундуда ыстық жартылай шөлейтті климат (Köppen: BSh) басылады, ыстық жаздары және салыстырмалы түрде жұмсақ қыстары бар (күндіз жылы, ал түні салқын немесе аязды болады). Ыстық жартылай шөлейтті климатқа қарамастан, аймақта қыс айларында күндізгі температураның өзгеруі жоғары, орташа ең жоғары температура шамамен [мәнді қосу керек], ал орташа ең төмен температура шамамен [мәнді қосу керек]. Күнделікті температураның мұндай үлкен ауытқуы көбінесе суық жартылай шөлейтті климат аймақтарында кездеседі. Жаз айларында күндізгі температураның өзгеруі азырақ байқалады. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері [мәнді қосу керек], бірақ 2010/2011 жылғы жаңбырлы маусымда [мәнді қосу керек] жауын-шашын тіркелді.
Rundu has a hot semi arid climate (Köppen: BSh), with hot summers and relatively mild winters (with warm days and chilly to cool nights). Even though it has a hot semi arid climate, the area experiences high diurnal temperature variation during the winter with average high temperatures at roughly and average low temperatures at This large swing in daily temperature is more commonplace among areas with cold semi arid climates. During the summer, the diurnal temperature variation is less pronounced. The average annual precipitation is , although in the 2010/2011 rainy season were measured.
Рунду ашық нарығы
Рунду ашық базары – қаладағы ең белгілі және ең ірі ашық базар. Ол 1996 жылы Намибия және Люксембург үкіметтерінің бірлескен күш-жігерімен құрылған.
Rundu Open Market is the most well known and biggest open market in the town. It was founded in 1996 through cooperation between the government of Namibia and the government of Luxembourg.
Көлік
Рунду әуежайы көбінесе туризм және жүк тасымалы үшін қолданылады, қаланың оңтүстік-батысында орналасқан. Рунду мемлекеттік ауруханасы Маркус Сиваронго көшесінен қала орталығында орналасқан. Бұл Шығыс Каванго облысының ең ірі ауруханасы.
Rundu Airport, mostly used for tourism and cargo, is southwest of the town. The Rundu State Hospital is situated in the center of the town, off Markus Siwarongo street. It's the largest hospital in Kavango East.
Әскери
Рундуда Намибия қорғаныс күштерінің әскери базасы орналасқан. 1972 жылы салынған және 1976 жылы кеңейтілген бұл база, Оңтүстік-Батыс Африка Оңтүстік Африканың оккупациясы под болған кезде, 1600 әскерге үй иесі. База Намибия Халықтық азаттық армиясының (НААА) күресушісі және 1983 жылы қаза тапқан Воито Джейсон Конджеленидің құрметіне Воито Джейсон Конджелени әскери базасы деп аталды.
There is a military base of the Namibian Defence Force in Rundu. Built in 1972 and expanded in 1976, while South West Africa was under South African occupation, it houses 1,600 soldiers. The base was named Voito Jason Kondjeleni Military Base, after People's Liberation Army of Namibia (PLAN) fighter Voito Jason Kondjeleni who died in 1983.
Білім беру және мәдениет
Рундуда көптеген ағаш өңдеушілер бар және ашық базардың жанында ағаш өңдеушілердің базары орналасқан. Жергілікті мейрамханалар махангу, жер жаңғағы, сорпалап пісірілген ет және Окаванго өзенінен ұсталған балық сияқты дәстүрлі тағамдарды ұсынады.
Rundu is home to many woodcarvers and features a woodcarver's market near the open market. Several local restaurants serve traditional food, including mahangu, ground nuts, stewed meats, and fish from the Okavango River.
Мектептер
Рундуда бес жоғары оқу орны бар, атап айтқанда Рунду білім беру колледжі, Ашық оқыту институты (IOL), Рунду кәсіптік оқыту орталығы, Намибия ашық оқыту колледжі (NAMCOL) және Триумф колледжі. Намибия университеті мен Намибия политехникалық институты қашықтықтан оқитын студенттерге қолдау көрсететін орталықтарды ұстап тұрады. Қалада алты орта мектеп бар: Рунду орта мектебі, доктор Альпо Мбамба атындағы орта мектеп, доктор Романус Кампунгу атындағы орта мектеп, Элиас Неромба аға орта мектебі, Нордгренс және Камуноко орта мектебі.
There are five tertiary Institutions in Rundu, namely the Rundu College of Education, the Institute of Open Learning (IOL), the Rundu Vocational Training Centre, the Namibia College of Open Learning (NAMCOL) and Triumphant College. The University of Namibia and Polytechnic of Namibia both maintain centres that provide support for students who are studying on distance. There are six secondary schools in the town: Rundu Secondary School, Dr. Alpo Mbamba Secondary School, Dr. Romanus Kampungu Secondary School, Elias Neromba Senior Secondary School, Noordgrens, and Kamunoko Secondary School.