Кіріспе

Рунду – Намибияның солтүстігіндегі Каванго Шығыс аймағының астанасы және ең ірі қаласы. Ол Анголамен шекарада, Каванго өзенінің жағасында, теңіз деңгейінен шамамен жоғары орналасқан. Рунду халқының саны жылдам өсіп келеді. 2001 жылғы халық санауы бойынша 36 964 адамды құрады, ал 2011 жылғы санау бойынша 63 430 адамға жетті.

Тарих

1936 жылы ол Нкуренкуру қаласын Каванго округінің астанасы ретінде алмастырғаннан кейін жергілікті губернатордың резиденциясына айналды. Содан бері қала Каванго аймағының көптілді қаласына өсті, қазір Каванго-Шығыс аймағына қарасты және жақында ғана оның ресми мәртебесі қала мәртебесіне өзгертілді. 1993 жылдан бері қаланың Әулие Мария соборы Рунду Рим-католиктік апостолдық викариатының епископтық тақтысы болып табылады.

Саясат

Рунду қаласын жеті орындық қалалық кеңес басқарады. 2015 жылғы жергілікті билік сайлауында SWAPO бес орын (6 973 дауыс) жеңіп алды. Бір орынды жергілікті Рунду мазаланған азаматтар қауымдастығы (1043 дауыс) және All People's Party (APP, 973 дауыс) иеленді. SWAPO 2020 жылғы жергілікті билік сайлауында да жеңіске жетіп, 3,548 дауыс жинап, төрт орынға қол жеткізді. Бір орыннан бір орын Рунду мазаланған азаматтар қауымдастығына (863 дауыс), Рунду қалалық қоғамдық комиссиясына (386 дауыс) және 2020 жылдың тамызында құрылған оппозициялық партия – Тәуелсіз патриоттардың өзгеруі (IPC) 321 дауыспен жеңіп алды.

Жергілікті жерлер

Рунду тұрғындарының көп бөлігі лашықтарда тұрады. 2020 жылы қалада осындай ресми емес тұрғын үйлердің саны 18 219-ға жетті, онда 76 000-нан астам адам тұрады, бұл соңғы (2011) халық санағы бойынша жалпы халық санынан асып түседі. Рундудағы ең көне үйлер Катутура ауданында орналасқан. Бұл үйлер негізінен екі бөлмелі, үлкен аулалы, тіпті олар орталық бизнес ауданына жақын орналасқан. Батысында "Тұрғын үй салалық" деген мағынаны білдіретін Тутунгени орналасқан. Бұл аймақты бұрын ақ нәсілділер басым бизнес орындарының басшылары пайдаланған, бірақ қазір ол тыныш ауданды қажет ететін кез келген сатып алушыға ашық. Шығысында Сафари орналасқан. Онда 1970 жылдары салынған орташа бағалы үйлер бар. Бұл үш негізгі аудан 2000 жылға дейін, мыңжылдық басталғанға дейін Рунду тұрғын өміріне үстемдік етті, содан кейін O'B Davids Properties компаниясы Миллениум Паркі деп аталатын жаңа тұрғын ауданын салды. Содан кейін NHE компаниясы Куинс және Кингс парктерін салды. Жақында "Радуга" деп аталатын жаңа ресми аудан қосылды. Ресми қала сыртындағы шатыр қалалар қаланың қарқынды урбанизациясы мен жоғары жұмыссыздық деңгейін көрсетеді. Кехему (Гетто), Кайсоси (жергілікті тұрғындар оны Кали деп те атайды), Сауемва (СА) және Ндама ең ресми емес аудандар, ал төртінші, Донкерхук (Қараңғы бұрыш) 1992 жылы "Бірге салу" науқаны басталғаннан бері қарқынды түрде ресмиленуде.

Климат

Рундуда ыстық жартылай шөлейтті климат (Köppen: BSh) басылады, ыстық жаздары және салыстырмалы түрде жұмсақ қыстары бар (күндіз жылы, ал түні салқын немесе аязды болады). Ыстық жартылай шөлейтті климатқа қарамастан, аймақта қыс айларында күндізгі температураның өзгеруі жоғары, орташа ең жоғары температура шамамен [мәнді қосу керек], ал орташа ең төмен температура шамамен [мәнді қосу керек]. Күнделікті температураның мұндай үлкен ауытқуы көбінесе суық жартылай шөлейтті климат аймақтарында кездеседі. Жаз айларында күндізгі температураның өзгеруі азырақ байқалады. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері [мәнді қосу керек], бірақ 2010/2011 жылғы жаңбырлы маусымда [мәнді қосу керек] жауын-шашын тіркелді.

Рунду ашық нарығы

Рунду ашық базары – қаладағы ең белгілі және ең ірі ашық базар. Ол 1996 жылы Намибия және Люксембург үкіметтерінің бірлескен күш-жігерімен құрылған.

Көлік

Рунду әуежайы көбінесе туризм және жүк тасымалы үшін қолданылады, қаланың оңтүстік-батысында орналасқан. Рунду мемлекеттік ауруханасы Маркус Сиваронго көшесінен қала орталығында орналасқан. Бұл Шығыс Каванго облысының ең ірі ауруханасы.

Әскери

Рундуда Намибия қорғаныс күштерінің әскери базасы орналасқан. 1972 жылы салынған және 1976 жылы кеңейтілген бұл база, Оңтүстік-Батыс Африка Оңтүстік Африканың оккупациясы под болған кезде, 1600 әскерге үй иесі. База Намибия Халықтық азаттық армиясының (НААА) күресушісі және 1983 жылы қаза тапқан Воито Джейсон Конджеленидің құрметіне Воито Джейсон Конджелени әскери базасы деп аталды.

Білім беру және мәдениет

Рундуда көптеген ағаш өңдеушілер бар және ашық базардың жанында ағаш өңдеушілердің базары орналасқан. Жергілікті мейрамханалар махангу, жер жаңғағы, сорпалап пісірілген ет және Окаванго өзенінен ұсталған балық сияқты дәстүрлі тағамдарды ұсынады.

Мектептер

Рундуда бес жоғары оқу орны бар, атап айтқанда Рунду білім беру колледжі, Ашық оқыту институты (IOL), Рунду кәсіптік оқыту орталығы, Намибия ашық оқыту колледжі (NAMCOL) және Триумф колледжі. Намибия университеті мен Намибия политехникалық институты қашықтықтан оқитын студенттерге қолдау көрсететін орталықтарды ұстап тұрады. Қалада алты орта мектеп бар: Рунду орта мектебі, доктор Альпо Мбамба атындағы орта мектеп, доктор Романус Кампунгу атындағы орта мектеп, Элиас Неромба аға орта мектебі, Нордгренс және Камуноко орта мектебі.