Кіріспе

Сэр Байрон Эдмунд Уокер, CVO (14 қазан 1848 – 27 наурыз 1924) – канадалық банкир. Ол 1907 жылдан 1924 жылға дейін Канада Сауда Банкінің президенті болды және өнерге жомарт демеушілік көрсетті, Канаданың көптеген мәдени және білім беру мекемелерін құруға және дамытуға көмектесті, оның ішінде Торонто университеті, Канаданың Ұлттық галереясы, Шамплен қоғамы, Appleby колледжі, Онтарионың өнер галереясы және Корольдік Онтарио мұражайы. 1910 жылы король Джордж V Уокерді бизнес және өнер саласына қосқан үлесі үшін рыцарь атағымен марапаттады.

Алғашқы жылдар

Байрон Эдмунд Уокер 1848 жылдың 14 қазанында Канада Батысындағы Холдиманд округінің Сенека елді мекенінде, Каледонияның шетінде дүниеге келген.

Онтарионың өнер галереясы

Уокердің Джордж Агню Ридпен қарым-қатынасы Онтарио өнер галереясының құрылуына себеп болды. 1900 жылдың 15 наурызында Онтарио суретшілер қоғамының президенті Рид Торонто қаласы үшін өнер галереясын құру мәселесін талқылау үшін азаматтар тобын жинады. Сол кездесуде Уокер төраға, ал Рид хатшы болып тағайындалған Уақытша өнер мұражайы кеңесі құрылды. Тиімді лоббилеу және қайырымдылық көмегі арқылы (10 жомарт демеушіден әрқайсысы 5000 доллар) Онтарио заң шығарушы органы сол жылдың соңында Торонто өнер мұражайын құру туралы заң қабылдады. Уокер оның қамқорлар кеңесінің президенті болды және өмірінің соңына дейін қызмет етті. Бастапқы қиындық – жаңа мекемеге орын табу болды. Осы мәселені шешу үшін Уокер өзінің достары, жазушы доктор Голдвин Смит және оның әйелі, бұрынғы миссис Уильям Генри Болтонды, "Грандж" деген тарихи үйін жаңа мұражайға сыйлауға көндірді. Бұл жаңалық жарияланғанға дейін Уокер мұражайдың болашақта кеңеюі үшін үйдің маңындағы жерді сатып алды. Торонто өнер мұражайы (кейін Торонто өнер галереясы, содан кейін Онтарио өнер галереясы деп аталды) 1913 жылдың сәуір айында "Грандж" үйінде алғашқы галереяларын ресми түрде ашты. 1926 жылы, оның қайтысынан екі жыл өткен соң, галерея кеңейтіліп жатқан кезде, Канада сауда банкі оның есімін иеленген әсем зал, Уокер залының құрылысына қаржы бөлді.

Корольдік Онтарио мұражайы

Торонтодағы әлемдік деңгейдегі қоғамдық мұражайды құру науқанын Уокер, қайырымдылықпен айналысқан сэр Эдмунд Бойд Ослер – сол кездегі Канадалық Тынық мұхиты темір жолының директоры және «Доминион» банкінің президенті, сондай-ақ Корольдік Онтарио археология мұражайының алғашқы кураторы доктор Чарльз Трик Каррелли басқарды. Археолог Каррелли 1907 жылы Виктория колледжінде құрған шағын мұражай үшін негізгі коллекция ретінде жәдігерлерді жинау мақсатында Мысыр, Крит және Кіші Азияда зерттеу жұмыстарын жүргізді. Бірақ ол университет үшін үлкен мұражай құруды қалаған, және көп ұзамай басқалар да осы іске қатысты. Уокер, Ослер және басқалар қаржылай көмек көрсетті, сондай-ақ үкіметтен қаржылық қолдау сұрады. Ослер мен Уокер бірлесіп мұражайдың ұйымдық құрылымын жасады, оның ішінде университет пен үкімет арасындағы қаржыландырудың қалай бөлінетінін де анықтады. 1912 жылы Корольдік Онтарио мұражайы туралы заң қабылданды. Университет пен үкімет теңдей үлестесетін тағайындамалармен Қамқоршылар кеңесі құрылды. Уокер кеңестің алғашқы төрағасы болды. Корольдік Онтарио мұражайы 1914 жылдың 19 наурызында есігін ашты. Каррелли 1914 жылы директор болып тағайындалды және 1946 жылға дейін зейнеткерлікке шыққанша қызмет етті, ал Уокер өмірінің соңына дейін Қамқоршылар кеңесінің төрағасы қалды. Одан кейінгі жылдары ол қаржылай көмек көрсетті, сондай-ақ Канада Сауда банкінен берілген жеңілдіктер арқылы қолдау көрсетті, әсіресе Карреллидің қытай жәдігерлерін сатып алуына. Уокердің қазбалар жинағы мұражайдың палеонтологиялық коллекциясының ядросына айналды, және 1922 жылы оның құрметіне «Паразауролофус уокери» деген динозаврдың аты қойылды. Палеонтологияға деген оның қызығушылығы мен қолдауы 1898 жылдан 1900 жылға дейін президенті болған тағы бір ғылыми мекеме – Корольдік Канада институтымен ертерек байланысқа түсуіне әкелді.

Канаданың Ұлттық галереясы

1880 жылдың 6 наурызында Канада Корольдік өнер академиясының алғашқы ресми көрмесінде Канаданың генерал-губернаторы Лорн маркизі Оттавадағы Кларендон қонақ үйінде Канаданың Ұлттық галереясын құрды. 1907 жылы Консультативтік өнер кеңесі құрылды, оның төрағасы Монреаль банкінің президенті сэр Джордж Драммонд, хатшысы Монреаль сенаторы Артур Бойер, ал мүшесі – жаңа ғана Канадалық сауда банкінің президенті болып тағайындалған сэр Эдмунд Уокер болды. Кеңес үкіметке мемлекеттік ғимараттар мен ескерткіштердің архитектурасы және безендірілуі жөнінде кеңес берумен айналысты. Ол коллекцияға көркем туындыларды іріктеу және сатып алуға жауапты болды. Драммонд еуропалық туындыларды сатып алуды қолдаса, Уокер канадалық өнерді де қосуға талап етті. 1909 жылы Драммондтың қайтысынан кейін Уокер кеңестің төрағасы болды. Уокердің гравюра коллекционері ретіндегі ықпалы галереяның 1911 жылы ашылған Гравюралар мен суреттер бөлімін іске қосуда шешуші роль атқарды. Кеңестің тағы бір міндеті – 1913 жылы ашылған Виктория мемориалдық мұражайына (қазіргі Оттава Табиғат тарихы мұражайына) кеңес беру болды. Сол жылы Канаданың Ұлттық галереясы туралы заң қабылданды, тәуелсіз қамқоршылар кеңесі құрылды; Уокер төраға болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін қызмет етті. Оның қамқоршыларына, басқа міндеттермен қатар, "сапалы өнерде дұрыс талғамды" дамыту, ынталандыру және жетілдіру жүктеліп, тапсырылды. 1924 жылға қарай бұл коллекцияда 4000-нан астам экспонат болды.

Канаданың "соғыс суреттері"

Уокер қазіргі Оттавадағы Канада соғыс мұражайында сақталып тұрған Бірінші дүниежүзілік соғыстың "соғыс суреттері" жинағын құруда маңызды рөл атқарды. 1915 жылы канадалық қаржыгер және эмигрант Уильям Максвелл Эйткен (кейін барон Бивербрук) Англиядағы канадалық әскердің ресми тіркеушісі болып тағайындалды. Бивербрук сол соғыстың оқиғаларын тарихқа түсіру үшін Канада соғыс ескерткіштері қорын құрды. Ұлттық галереяның қор комитетінің мүшесі және қамқорлар кеңесінің төрағасы ретінде Уокер тапсырыс бойынша жұмыс істеген суретшілердің арасында канадалықтарды, сондай-ақ Бивербрук ұсынған британдық суретшілерді де болуын қатыстырды. 1918 жылға қарай А. Я. Джексон және Фредерик Варли сияқты көптеген канадалық суретшілер Еуропада оқ-дәрі зауыттарын және канадалықтар қатысқан әртүрлі майдан шебін суреттеді. Басқа суретшілер, соның ішінде С. В. Джеффрис, Канададағы соғысқа қатысты жағдайды бейнеледі. 1921 жылы Бивербрук қаржылаған соғыс коллекциясы Ұлттық галереяға тапсырылды. Уокер 1918 жылы құрылған Канада және Ұлыбританияның соғыс жазбалары мен трофейлері жөніндегі комиссияларында да қызмет етті. Канадалық жоспар бойынша Оттавадағы Суссекс драйв көшесінде соғыс суреттерін көрсетуге арналған галерея мен трофейлер залы салынуы тиіс болды. 1922 және 1923 жылдары ғимаратты аяқтауға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды және суреттер мен трофейлер жалға берілді. 1971 жылы суреттер Ұлттық галереядан Канада соғыс мұражайына ауыстырылды және қазір көрмеге қойылған.

Иннисфри

Демалыс күндері демалыс үшін Уокер 1890 жылы Симкоу округіне қарасты Иннисфил қалашығындағы Де Грасси Пойнт жерін сатып ала бастады. Әйелі атаған "Иннисфри" Уокердің отбасылық өмірінің орталығына айналды. Ол жерде ол Канаданың жетекші сәулетшісі Франк Дарлинг жобалаған "Броадиевс" салдырды. Дарлинг Торонто университетінің сәулетшісі болды және Конвокациялық зал мен Тринити колледжі сияқты Уокермен байланысты көптеген ғимараттарды, сондай-ақ Торонтодағы Кинг-стрит-Уэсттегі Канада Коммерциялық банкін (қазіргі Коммерциялық соттың солтүстік бөлігі) жобалады. 1913–14 жылдары Уокер мал шаруашылығына деген қызығушылығын дамыту үшін "Иннисфри фермасын" салды. Иннисфри оның ұрпақтарына жеке жер сенім қоры ретінде тапсырылды. Бүгінде Онтарио Табиғи ресурстар министрлігінің көмегімен басқарылатын Иннисфри далалық шөптесін және ескі өсімдіктердің экожүйесі қалдықтары үшін Табиғи және ғылыми қызығушылық аймағы деп белгіленді.

Соңғы жылдар

Байрон Эдмунд Уокер Канаданың қаржы, өнер және интеллектуалдық дамуына үлкен үлес қосты. Қаржы сардары, валюталық операциялар мен халықаралық бизнестің құпиясын жақсы білген ол, шағын банкты ұлттық деңгейдегі институтқа айналдырды және Канаданың банк жүйесін жаңартуға елеулі үлес қосты. Сонымен қатар, ол көптеген мәдени ошақтарды құрды – Канаданың Ұлттық галереясын, Канада Соғыс мұражайының негізін құрайтын «соғыс суреттері» жинағын, Онтарио өнер галереясын, Корольдік Онтарио мұражайын, Шамплен қоғамын, Торонто университетіне айналған колледждер федерациясын және тағы да көптеген нысандарды. Әуесқой палеонтолог болған ол, сонымен қатар белгілі жазушы да еді. Ол король Георг V-тің иесі болды, Иерусалимдегі Сент-Джон госпитальдық орденінің құрметті рыцары атанды, ал Жапония оны құрметті жапон консулы етіп тағайындады. Уокер 1924 жылдың 27 наурызында 75 жасында дүние салды. Оның қазасынан кейін «Глоб энд Мейл» газеті Уокер туралы былай деп жазды: «Оның заманында одан да жан-жақты канадалық болмаған болуы мүмкін; Канада үшін осылай көп іс істегендердің саны азады».

Мұра

Онтарио провинциясы сер Байрон Эдмунд Уокердің, C. V. O., LL. D., D. C. L. 1848-1924 жылдардағы Онтарио мұрасындағы рөлін еске алу үшін тарихи тақта орнатты.