Римдік сенатор Луций Лициний Сура: өмір мен қызметі

Кіріспе

1-ші ғасырдың соңы / 2-ші ғасырдың басындағы римдік сенатор, консул және губернатор Люций Лициний Сура – Тарракодан (Испания) шыққан ықпалды римдік сенатор, император Траянның жақын досы және үш рет консул болған. Императорлық отбасының мүшесі емес адам үшін үш консулдыққа ие болу өте сирек кездесетін жағдай еді. Оның екі консулдығының мерзімі белгілі: 102 және 107 жылдары ол consul ordinarius болды; алғашқы консулдығы, суффект консулы ретінде болған мерзімі талқыланып келді. Фаусто Зеви, "Fasti Ostienses" жазбасының бір бөлігін қалпына келтіру негізінде, ол 97 жылы да суффект консулы болған деген болжам жасады. Дегенмен, жақында табылған екі әскери дипломның фрагменттері бұл консулдың аты Л. Помпоний Матернус екенін көрсетіп тұр, ол басқаша белгілі емес. Көптеген зерттеушілер К. П. Джонстың Сураның 93 жылы алғаш рет консул болғаны туралы пікірін қолдайды. Ол Плиний Кішімен хаттасқан.

Өмір

Ол туралы замандастары көптеп айтқан, олар оның мінезіне қатысты белгілі бір меңзеулер келтіреді. Сура туралы ең ертегі жазбалар Марциалдың үш эпиграммасында кездеседі. 85/86 жылы Бильбильдік Лицинианға арналған бірінші эпиграммасында (I.49) Сура бай адам ретінде сипатталады. Екіншісі (VI.64) 89/90 жылдары жарияланды, онда Марциал өзінің қарапайым туындыларын жоғары билік өкілдеріне сілтеме жасап сыннан қорғайды, олардың қатарында Сурадан басқа 68 жылы консул болған Силиус Италик, Марк Аквилий Регул және императордың өзі де бар. 92 жылға жатқан үшінші жазба Сураның ауыр сырқаттан жазылуымен құттықтайды (VII.47); Рональд Сайм Сураның Дакия соғыстарының бірінен кейін болған обаның құрбаны болғанын болжайды. Аррианның «Эпиктет өмірі» атты еңбегінде басты кейіпкер Сураға тиесілі бай катамит туралы айтады. Тағы бір жазушы – Плиний Кіші, ол Сураға ғылыми мәселелер бойынша екі хат жолдаған. Лициний Сура император Траянның жақын және сенімді серігі болған, ал Кассий Дио Траянның адалдығын қалай сынағанын айтады: бір күні ол ешкімге хабарсыз Сураның үйіне барды; содан кейін, күзетін жіберген соң, Траян жуынып, Сура оны қырқып, онымен бірге тамақтанды. Ертеңіне ол Сураны жамандағандарға: «Егер Сура мені өлтіргісі келсе, кеше өлтірер еді», – деді. Сураның қалай сенімді серікке айналғаны белгісіз. Эдмунд Грогтың пікірінше, император Нерваға преториандық гвардияның бүлік көтерілісінен кейін императордың мұрагері ретінде Траянның кандидатурасын ұсынған Сура болған. Алайда, бұл көзқарас күмәнді: Нерваның Траянды мұрагер етіп таңдауының мән-жайларын талқылағанда Джон Д. Грейнджер Грогтың теориясын мүлдем атап өтпейді. Вернер Экк Сураның 96-98 жылдары Германияның Төменгі провинциясының губернаторы болғанын айтады; Нерва өзінің мұрагерін таңдау туралы 97 жылдың қазан айында жариялады. Дакияға қарсы алғашқы жорық кезінде, Тапедегі екінші шайқастан кейін, Траян Сура мен Тиберий Клавдий Ливианды Дакия патшасы Децебалмен бейбіт келісімдер жүргізу үшін жіберді. Децебал оларды күтіп алмады, керісінше, осы жолы елшілерді жіберді. Бірақ римдіктер таулардағы маңызды бекіністерді басып алғандықтан және Децебалдың қарындасы тұтқынға алынғандықтан, дактар римдіктердің талаптарына келісіп, римдіктер мен дактар арасында бейбітшілік орнады. Осының нәтижесінде Сура 102 жылы Луций Юлий Урсус Сервианмен бірге консул болып тағайындалды. Ол сондай-ақ Траянның дактарға қарсы екінші жорығына қатысты; оның сол соғыстағы рөлі нақты белгілі болмаса да, Сураға 107 жылы Квинт Созий Сенециймен бірге триумфтық әшекейлер мен үшінші консулдық тағайындалуы үшін жеткілікті болды. Сура үшінші консулдығынан кейін тарихи деректерде жоғалып кетті; Сайм оның 108 жылы қайтыс болғанын айтады.

He was mentioned by a number of contemporary writers, who provide hints about his personality. The earliest mention of Sura are in three of Martial's epigrams. In the first (I.49), addressed to Licinianus of Bilbilis in 85/86, Sura is described as wealthy. The second (VI.64) is published in 89/90, wherein Martial defends his trifles against criticism by appealing to the highest authorities, who include, besides Sura, Silius Italicus, consul in 68, Marcus Aquilius Regulus, and the emperor himself. The third, dated to the year 92, congratulates Sura on recovering from a serious illness (VII.47); Ronald Syme speculates that Sura was one of the victims of an epidemic that followed one of the Dacian Wars. Arrian, in his Life of Epictetus, has the title character refer to a rich catamite belonging to Sura. A third writer is Pliny the Younger, who addressed two letters to Sura on scientific matters. Licinius Sura was a close and trusted companion of the emperor Trajan, and Cassius Dio tells how Trajan proved his fidelity: one day, without prior notice, he went to Sura's house; then, after dismissing his bodyguard, Trajan bathed, had Sura shave him, and dined with him. The following day he said to those who had disparaged Sura: "If Sura had desired to kill me, he would have killed me yesterday." How Sura came to be a trusted companion is unclear. Edmund Groag surmised that it was Sura who suggested Trajan's name as an heir to the emperor Nerva after the latter was confronted by a mutiny by the Praetorian Guard. However, this view has been challenged: when discussing the details of Nerva's choice of Trajan as an heir, John D. Grainger simply omits all mention of Groag's theory. Werner Eck notes that Sura was governor of Germania Inferior from the year 96 to 98; Nerva announced his choice of an heir in October 97. During the first campaign against the Dacians, after the Second Battle of Tapae, Trajan dispatched Sura and Tiberius Claudius Livianus to negotiate peace with the Dacian king Decebalus. Nothing was accomplished, since Decebalus did not meet them, but sent envoys instead on this occasion. Nevertheless, because the Romans captured key strongpoints in the mountains and Decebalus' sister was captured, the Dacians agreed to the terms the Romans demanded and peace was agreed to between the Romans and Dacians. For this, Sura was appointed to a second consulate as consul ordinarius in 102 as the colleague of Lucius Julius Ursus Servianus. He also participated in Trajan's second campaign against the Dacians; while his role in that war is undetermined, it was important enough for Sura to be awarded triumphal ornaments and a third consulate in 107 with Quintus Sosius Senecio as his colleague. Sura vanishes from the public record after his third consulate; Syme believes he died in 108.