Кіріспе
Милое Милоевич (серб. Милоје Милојевић; 1884 жылғы 27 қазан, Белград – 1946 жылғы 16 маусым, Белград) – серб композиторы, музыка зерттеушісі, музыка сыншысы, фольклорші, музыка педагогы және музыканы қолдаушы.
Өмірбаян
Милое Милоевичтің әкесі Димитрие, киім-кешек саудагері, Крушевац қаласына жақын Дедина ауылында дүниеге келген. Оның тегі шын мәнінде Дьорджевич еді, бірақ сол кездегі дәстүр бойынша ол әкесінің есімінен тегін алған. Димитрие Милоевич флейтада өздігінен үйреніп, музыкалық қабілетімен көзге түскен. Милое Милоевичтің анасы Анжелина Белградта, Матич кеңсесінің қызметкерінің отбасында туған. Ол да музыкаға бейім болған және жеке фортепиано сабақтарын алған. Милое Милоевичтің әпкесі Владислава, ал ағалары Воислав, Владислав, Бранко, Милорад және белгілі биолог Боривое болған. Милое Милоевич бес жасында Белградтағы Ұлттық театр оркестрінің мүшесі Карло Мертлден скрипка сабақтарын алған. Оның алғашқы фортепиано ұстазы анасы Анжелина болды. Әкесінің күрт қайтысы отбасының өмірін түгелдей өзгертіп жіберді. Анасының қаржылық жағдайы нашарлағандықтан, ол Нови-Садқа көшіп, онда өмір сүру арзанырақ болған. Милоевичтер отбасы Нови-Садта алты жыл тұрды. Милое мектепке Серб православие гимназиясында түсіп, 1904 жылы бітірген. Бұл мектеп музыкалық шараларымен (Svetosavke besede) танымал болған. Музыкалық білімі барысында Милое Милоевич композитор Исидор Бажичтен (1878–1915) қолдау алған. Милоевич Белград университетінің философия факультетіне түсіп, үш семестр бойы (1904 жылдың күзінен 1906 жылдың көктеміне дейін) оқыды: герман тілдері (Милош Тривунац), салыстырмалы әдебиет (Богдан Попович), серб тілі мен әдебиеті (Александар Белич, Павле Попович және Йован Скерлич) және философия (Бранислав Петрониевич). Сонымен қатар, ол Сербия музыка мектебінде (1907 жылға дейін, кейін де) музыка теориясы және композицияны Стивен Сент-Мокраняктан, ал фортепианоны Цветко Манойловичтен оқыды. Келесі бес семестрде (1907–08 жылдың жазынан 1909–10 оқу жылының жазына дейін) Милоевич Мюнхен университетінің философия факультетінде музыка, әдебиет және философия пәндерін оқыды. Осы уақытта Милоевич Мюнхен музыка академиясына қатысып, композицияны (Фридрих Клозеден), фортепианоны (Рихард Мейер Гшрайдан) және дирижерлік өнерді (Феликс Моттлдан) үйренді. 1910 жылдың маусымында Мюнхен музыка академиясын бітірді. 1910 жылдың 1 қыркүйегінен 1911 жылдың 1 наурызына дейін Милоевич Сербия Корольдігінің студенттік эскадрильясында әскери қызметін өтеді. Әскери қызметте жүргенде ол Төртінші Белград гимназиясында музыка мұғалімі болып тағайындалды, сондай-ақ сол жылы Сербия музыка мектебінде сабақ беруді бастады. 1912 жылы Сербия музыка мектебі мұғалімдерінің камералық қоғамын құрды. Бұл оқиға Белградта камералық музыканы тұрақты дамытуға негіз салды. 1912 жылдың күзінде, Бірінші Балқан соғысы басталғанда, Милоевич Дунав дивизиясының атты әскер эскадрильясына сержант ретінде шақырылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін ол Жоғарғы Бас штабқа тағайындалды (1917 жылға дейін). Ол серб армиясымен бірге Албанияны кесіп өтті (серб армиясының Албания арқылы шегінуі). 1917 жылы Милоевич Сербия Корольдігінің Білім министрлігінде қызмет етті, осы кезде ол Парижге Мәдениет істері жөніндегі комитетке жіберілді. Ол 1917 жылдан 1919 жылдың ортасына дейін Францияда болды. Соғыс жылдарында ол композиторлықпен айналысып, Ниццада, Монте-Карлода, Лионда және Парижде серб музыкасының концерттерінде фортепианомен сүйемелдеді, сондай-ақ Парижде қазіргі серб музыкасы туралы лекция оқыды. 1919 жылы Милоевич Белградқа оралып, композитор, музыкатанушы, музыка сыншысы, фольклорші, музыка педагогы, дирижер және музыкалық істерді ұйымдастырушы ретінде ерекше дамыған музыкалық мансапқа ие болды. Алдымен ол гимназияда және музыка мектебіндегі бұрынғы ұстаздық қызметіне қайта оралды. Сонымен қатар, 1920 жылдан 1922 жылдың басына дейін ол Академиялық ән айту қоғамының дирижері болып жұмыс істеді. 1922 жылдың күзінде Белград университетінің философия факультетінде Музыка тарихының доценті болып тағайындалды. Көп ұзамай ол музыкатануды оқып, Прагадағы Карл университетінде докторлық диссертациясын қорғады (1925). Белградқа оралғаннан кейін 1939 жылға дейін Доцент және Музыка тарихының доценті болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, 1946 жылға дейін ол Белградтағы Музыка мектебінде (бұрынғы Сербия музыка мектебі) сабақ берді және 1943–46 жылдары мектеп директоры болды. 1939 жылы Белградтағы Музыка академиясында композиция және теория пәндерінің профессоры болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Милоевичті фашистік билік тұтқындады (1941). 1944 жылы американ әскерлерінің Белградты бомбалауы кезінде, оның 16 Неманжина көшесіндегі үйі қирап, ол жараланды. Денсаулығы нашарлағандықтан, 1946 жылдың ақпанынан бастап ол Музыка академиясында сабақ беруді жалғастыра алмады. Азаттыққа қол жеткізгеннен кейін, формальды түрде, ол сол кезде музыкатанушы және пианист Стана Джурич Кляйн басқарған Музыка академиясының Музыкатану институтына тағайындалды (қазіргі Сербия Ғылым академиясының Музыкатану институты). Милоевич 1946 жылдың 16 маусымында Белградта қайтыс болды. Милоевич 1907 жылдан бастап вокалист және музыка педагогы Иванка Милутиновичке (1881–1975) үйленген. Олардың бір қызы болған, Гордана (1911–2003), пианист және музыка педагогы. Боривое ұлы, Джордже (1921–1986) виолончельші және композитор болған. Милое Милоевичтің немересі, композитор және Сербия Ғылым академиясының мүшесі Властимир Трайкович (1947), Белградтағы Өнер университетінің Музыка факультетінде Композиция және оркестрлеу профессоры.
Композитор
Петар Коньович пен Стеван Христичпен бірге Милое Милоевич серб музыкасына заманауи үлгілер мен жоғары композициялық шеберлікті енгізген композиторлар буынының өкілі болды. Оның шығармашылық жолының бастапқы кезеңінде Милоевич серб романтизмінің ұлттық мектебінен (Стеван Мокраняц және Иосиф Маринкович) бастау алды. Мюнхенде оқығанда неміс жаңа романтизмін танып, Рихард Штраустың музыкасына жақын болды. Францияда болған кезі одан да күшті әсер қалдырды. Милоевичтің стильдік дамуында француз импрессионизмінің ықпалы шешуші болды. Прагада диссертациясын қорғайтын кезінде чех авангардистерімен байланыс жасады. Кейбір шығармаларында экспрессионизмге бет бұрды. Дегенмен, өмірі бойы ұлттық стильге, фольклорға деген құштарлығын сақтап, оны көркем музыканың негізі деп есептеді. Сондықтан, оның шығармашылығының соңғы кезеңі неоромантизм мен импрессионизм элементтерінің үйлесімінде халық әуендерін пайдаланумен сипатталады. Оның шығармаларының ең маңызды салалары – фортепианоға арналған лирикалық және мінездемелі пьесалар, сондай-ақ хор және камералық музыка. Лирикалық шығармаларында Милоевич серб, хорват, француз, неміс және жапон поэзиясын пайдаланды. Оның мәтінді түсіндіруі икемді әуендермен және фортепиано партиясының бай гармониялық палитрасымен жүзеге асты. Дауыс пен фортепианоға арналған шығармаларының арасында мыналарды атап өтуге болады: «Табиғаттың ұлылығы алдында» (Pred veličanstvom prirode) – 1908 мен 1920 жылдар аралығында жазылған он әннен тұратын жинақ. Бұл ән циклында Милоевичтің осы жанрдағы композитор ретіндегі барлық ерекшеліктері бар (серб романтикалық лирикасы, Р. Штраустың ықпалы және импрессионизм). Бұл циклдың ең сәтті әндері: «Күзгі элегия» (Jesenja elegija), «Бүркіттің әні» (Pesma orla), «Жапония», «Нимфа» және «Қоңыраулар» (Zvona). 1917 жылы Францияда француз ақындарының сөздеріне жазылған он бес шамасындағы лирикалық шығармалар импрессионизмнің ықпалында болды, олардың ең танымалдарының бірі – «Қайғылы жатқа» (Berceuse triste) (Tužna uspavanka). Кейінгі кезеңдерінен маңыздылары: «Жоғары дауысқа арналған үш ән» (Tri pesme za visoki glas), олардың ең танымалдарының бірі – 1924 жылғы «Тым ыстық күн» («Vrlo topli dan»), неміс мәтініне жазылған, және 1942 жылғы жапон ақыны Мацуо Башоның поэзиясынан алынған «Хайкай» (Hai kai). Бұл шығармалар импрессионизм мен экспрессионизм элементтерін біріктіреді. «Егістікте той» (Gozba na livadi) – 1939 жылғы «Дауыс пен оркестрге арналған лирикалық симфония» – серб музыкасындағы симфониялық лириканың алғашқы үлгісі. Милоевич хор музыкасын да жазды. Бұл жанрдағы қызметі балалар мен жастар хорларына арналған қарапайым шығармалардан бастап күрделі туындыларға дейін қамтиды. Ең маңыздылары: Воислав Иличтің сөздеріне жазылған аралас хорға арналған миниатюра «Ұзын дала қаншалықты жасыл» (Dugo se polje zeleni) (1909); неоромантизмнің хроматизмі мен полифониясымен ерекшеленетін драмалық баллада «Сезімталдық» (Slutnja) (1912), және серб хор әдебиетінің шедеврлерінің бірі саналады; және Мирослав Крлежаның поэзиясынан алынған «Иллюзиялар мейрамы» (Pir iluzija) (1924) (Кешкі безендірулер (Večernje dekoracije), Триптих (Triptih) және Қараңғы күңгірт түстен кейін (Crno sumorno popodne)), қазіргі заманғы экспрессия мен хорлық текстураға қатысты жоғары техникалық талаптарды білдіретін шығарма. Милоевичтің ең танымал хорлық композициясы – «Шыбық пен шырылдақ» (Muha i komarac) (1930) – халық мәтініне жазылған және тондық суреттемелерді пайдаланған әзіл-қалжыңды шерзандо. Бұл тиімді туындыны көбінесе С. Мокраняцтың «Көшпенділер» (Kozar) шығармасымен салыстырады. Милоевич діни музыканы да жазды (екі литургия, үш опело (Ортодоксальдық реквием), әсіресе сәтті туындысы – ерлер хорына арналған b минорындағы «Қысқа опело» (Kratko Opelo u b mollu) (1920)). Милое Милоевич – серб фортепиано музыкасының ең маңызды композиторларының бірі. Оның төрт фортепианолық пьесасы (Četiri komada za klavir) (1917) жоғары көркемдік сапасымен серб фортепиано музыкасының тарихында маңызды өзгеріс болды. Оның өте сәтті жинақтары «Камео» (Kameje) (1937–42) және «Анашым» (Moja majka) (1943) неоромантизм мен импрессионизмнің үйлесімімен сипатталады. Оның «Балқанның әуендері мен ырғақтары» (Melodije i ritmovi sa Balkana), «Косово сюитасы» (Kosovska svita) және «Повардария сюитасы» (Povardarska svita) (1942) атты циклдерінің барлығы фольклорға және Милоевичтің өзі жасаған халықтық транскрипцияларға негізделген. Бұл шығармаларда импрессионисттік шешімдер бар, сонымен қатар Бела Бартокқа ұқсас фольклордың күшті қолданылуы байқалады. «Ритмикалық гримастар» (Ritmičke grimase) (1935) – экспрессионизмге қарай жасалған қадам, оның шығармашылығында ерекше орын алады, ал фортепиано біршама перкуссиялық тәсілмен қарастырылады, кейбір бөлімдерде өлшем белгілері жоқ, ал гармониялық жағынан тональностьтан алыстау және тондық кластерлерді пайдалану ерекшеленеді. Милоевич оркестрлік музыка жанрында аз шығармалар жазды. Оның оркестрлік композицияларының арасында «Югович анасының өлімі» (Smrt majke Jugovića) (1921) – Р. Штраустың ықпалы байқалады. Бұл туындыда тақырыптық даму және оркестрлік дыбыс жағынан кейбір кемшіліктер бар. Оның скрипкалық оркестрге арналған сюитасы «Жақындық» (Intima) (1939) – re la do mi la мотивіне негізделген, одан да сәтті шыққан. Алты бөлімнен және әртүрлі көңіл-күйлерден (қосымша атауларымен көрсетілген) тұратын бұл композиция тұжырымдылық пен бай дыбыстық түспен ерекшеленеді. Милое Милоевич көптеген камералық шығармалар жазды. Ол екі скрипкалық квартет (1905 жылы G мажорда және 1906 жылы c минорында) жазды, G мажордағы квартет – серб музыкасындағы осы жанрдағы алғашқы туынды. Ол сонымен қатар екі скрипка мен фортепианоға арналған соната (1924 жылы b минорында және 1943 жылы d минорында), 1944 жылы f-диез минорындағы флейта мен фортепианоға арналған соната және 1944 жылы g тонындағы альтқа арналған соната жазды. Бұл туындылардың ең маңыздысы – b минорындағы скрипка мен фортепианоға арналған соната, берік құрылымы мен ұлы экспрессиясымен ерекшеленеді, дискретті лиризмнен құмарлы драмаға дейін ауысады. Милоевичтің ең ерекше туындыларының бірі – сахналық музыка – «Қызметшінің шүбірлегі» (Le balai du valet) (1923) – Марко Ристичтің сюрреалистік мәтініне жазылған балеттік гротеск. Милое Милоевичтің шығармалары «Серб фортепиано музыкасының антологиясында» (1 том, № 1, Деян Деспич, Властимир Перичич, Душан Трбоевич және Мария Ковачтың іріктеуі, редакциясы: Властимир Трайкович; Белград: Сербия композиторлар қауымдастығы, CAS, 2005, 30–96 беттер) «Төрт фортепианолық пьесасы», op. 23, «Камео», фортепианоға арналған әсерлер, op. 51 және «Көріністер», op. 65 шығармаларымен ұсырылған. Ол сонымен қатар «Серб лирикасының антологиясында» (№ 1, Ана Стефановичтың іріктеуі мен сөз басы, Белград: CAS, 2008, 49–101 беттер) «Табиғаттың ұлылығы алдында» циклынан «Нимфа» («Nimfa»), op. 9, № 1; «Күзгі элегия» («Jesenja elegija»), op. 5, № 1; «Кешкі жұлдызға Югович анасының дұғасы» («Molitva majke Jugovića zvezdi Danici»), op. 31, № 1; «Зәулім сағат» (L’heure exquise), op. 21, № 1; «Құдалық» (Vigil), op. 22, № 1; «Сені де есіңде ме?» (Dal’ se sećas i ti? ), op. 46, № 1; «Ал Газалидің төрт жырлы шумағы» (Dva Al Gazalijeva katrena), op. 46, № 2; «Жован Дучичтің екі көк аңызы» (Dve Dučićeve Plave legende), op. 34 («Кішкентай ханшайым» («Mala princeza») және «Махаббат» («Ljubav»)); «Тым ыстық күн», op. 67, № 1, «Жоғары дауысқа арналған үш ән» op. 67 циклынан; «Жаде флейтасы», op. 39, тенор, сопрано, флейта, скрипка және фортепианоға арналған («Ол кеткеннен бері» («Od kada je otišla») және «Қызыл жапырақтың көлеңкесінде» («U senci narandžina lista»)); және «Көктемгі жаңбыр» («Prolećna kiša»), op. 45, № 2 шығармаларымен ұсырылған.
Before the Magnificence of Nature (Pred veličanstvom prirode), a collection of ten songs, was conceived between 1908 and 1920. This song cycle features all the elements representative of Milojević as a composer of this genre (Serbian romanticist Lied, influences of R. Strauss, and Impressionism). Among the most successful Lieder in this cycle are The Autumn Elegy (Jesenja elegija), The Eagle song (Pesma orla), Japan, The Nymph, and The Bells (Zvona). About fifteen Lieder composed in France in 1917 after the lyrics by French poets were influenced by Impressionism, the best known among them being Berceuse triste (Tužna uspavanka). From his later period, important ones include The Three songs for high voice (Tri pesme za visoki glas), the most remarkable being “A very hot day” from 1924 (“Vrlo topli dan”), composed upon German lyrics, and Haikai (Hai kai), after the poetry of Japanese poet Matsuo Bashō, from 1942. These works merge impressionistic and expressionistic elements. A Field feast (Gozba na livadi), “a lyrical symphony for voice and orchestra” (1939) represents the first example of symphonic Lied in Serbian music. Milojević also wrote choral music. His activities in this genre encompass simple, unassuming music for children's and youth choirs to complex works. The most significant include: How green is the long field (Dugo se polje zeleni) (1909), a miniature for mixed choir, after the lyrics of Vojislav Ilić; dramatic ballad Presentiment (Slutnja) (1912), marked by Neo romanticist chromaticism and polyphony, and considered among masterpieces of Serbian choral literature; and cycle The Feast of illusions (Pir iluzija) (1924), after poetry of Miroslav Krleža (Evening decorations (Večernje dekoracije), Triptych (Triptih), and Dark gloomy afternoon (Crno sumorno popodne)), a work of modern expression and high technical demands regarding choral texture. Milojević's most popular choral composition, The Fly and a Mosquito (Muha i komarac) (1930), is a humorous scherzando piece written upon folk text and utilizing tone painting. This effective work is often compared to The Goat herd (Kozar) by S. Mokranjac. Milojević also wrote sacred music (two liturgies, three opelos (Orthodox Requiem), a particularly successful piece being A Short Opelo in b flat minor (Kratko Opelo u b mollu), for men's choir (1920). Miloje Milojević is one of the most significant Serbian composers of piano music. By their high artistic qualities, his Four piano pieces (Četiri komada za klavir) (1917), marked a shift in the history of Serbian piano music. His highly successful collections Cameos (Kameje) (1937–42) and My mother (Moja majka) (1943) are characterized by the synergy of Neo romanticism and Impressionism. His cycles entitled Melodies and rhythms from the Balkans (Melodije i ritmovi sa Balkana), The Kosovo suite (Kosovska svita), and The Povardarie suite (Povardarska svita) (all from 1942), are all based on folklore and Milojević's own folk transcriptions. These works feature impressionistic solutions, but also a somewhat robust use of folklore similar to Béla Bartók. His work Rhythmical grimaces (Ritmičke grimase) (1935), a stride toward Expressionism, occupies a special place in his oeuvre, whereas the piano is treated in a somewhat percussionist way, certain places are void of meter markings, and the harmonic aspect is characterized by the departure from tonality and use of tone clusters. Milojević was less prolific in the genre of orchestral music. Among his orchestral compositions is The Death of the Jugović mother (Smrt majke Jugovića) (1921), with glimpses of R. Strauss's influences. This work somewhat exhibits insufficiencies in the aspects of thematic development and orchestral sound. His suite for string orchestra, Intimacy (Intima) (1939), built on the re la do mi la motive, deems far more successful. While featuring six movements and several moods (depicted by the subtitles), this composition demonstrates coherency and rich sound colour. Miloje Milojević wrote a number of chamber works. He composed two string quartets (in G major, 1905 and in c minor, 1906), the G major quartet being the first work of this genre in Serbian music. He also composed two sonatas for violin and piano (in b minor, 1924 and in d minor 1943), Sonata for flute and piano in f sharp minor (1944) and Sonata in g for viola solo (1944). The most substantial among these works is Sonata for violin and piano in b minor, a piece of sturdy structure and great expressivity ranging from discrete lyricism to passionate drama. One of Milojević's most distinct works belongs to stage music — Le balai du valet (Sobareva metla) (1923), a ballett grotesque upon a surrealist text by Marko Ristić. Miloje Milojević is represented in the Anthology of Serbian piano music (vol. 1, no. 1, selection by Dejan Despić, Vlastimir Peričić, Dušan Trbojević, and Marija Kovač; editing: Vlastimir Trajković; Belgrade: Composers’ Association of Serbia, CAS, 2005, pp. 30–96), with Four piano pieces, op. 23, Cameos, impressions for piano, op. 51, and Visions, op. 65. He is also represented in the Anthology of Serbian Lied (no. 1, selection and foreword by Ana Stefanović, Belgrade: CAS, 2008, p. 49–101) with “The Nymph” (“Nimfa”), op. 9, no. 1 form the cycle Before the Magnificence of Nature; “The Autumn elegy” (“Jesenja elegija”), op. 5, no. 1; “The Prayer of the Jugović mother to the Evening star” (“Molitva majke Jugovića zvezdi Danici”), op. 31, no. 1; L’heure exquise (Zanosni čas), op. 21, no. 1; Vigil (Bdenje), op. 22, no.1; Do you remember, too? (Dal’ se sećas i ti? ), op. 46, no. 1; Two Quatrains of Al Ghazali (Dva Al Gazalijeva katrena), op. 46, no. 2; Two blue legends of Jovan Dučić (Dve Dučićeve Plave legende), op. 34 (“A Little princess” (“Mala princeza”) and “Love” (“Ljubav”)); “A Very hot day,” op. 67, no. 1, from the cycle Three songs for high voice and piano, op. 67; La flûte de jade, op. 39, for tenor, soprano, flute, violin, and piano (“Since she left” (“Od kada je otišla”) and “In the shade of an orange leaf” (“U senci narandžina lista”); and “Spring rain,” (“Prolećna kiša”), op. 45, no. 2.
Музыкалық сарапшы, музыка сыншысы, фольклоршы және музыканы насихаттаушы
Милоевич музыка ғылымы бойынша докторлық диссертация қорғаған алғашқы серб болды. Прагадағы Карл университетінде қорғалған, «Сметананың гармониялық стилі» атты диссертациясы жүйелі музыка ғылымының мәселелерін қарастырды (Белград: Grafički Institut “Narodna misao,” A. D, 1926). Серб музыка ғылымында тақырыптық және жанрлық жағынан жаңалық болған «Сметана» монографиясы, оның музыкалық зерттеулерінің арасында ерекше орын алады (Белград: S. B. Cvijanović, 1924). «Музыка және православие шіркеуі» (Muzika i Pravoslavna crkva) атты зерттемесінде ол серб шіркеу музыкасын музыка византологиясы және шығыстану сияқты салыстырмалы ғылымдарға ашты (Сремский Карловци: “Серб православие патриархатының жылдық және күнтізбесі 1933,” 1932, 115–135 беттер). Оның музыка ғылымындағы педагогикалық қызметі де өте маңызды болды. 1922–1939 жылдары Белград университетінің философия мектебінде музыка тарихы мен теориясын оқытты (1922 жылдан бастап ассистент-профессор, 1927 жылдан бастап доцент, 1934 жылдан бастап қатар профессоры). Бұл осы оқу орнындағы аталған пәндер бойынша алғашқы және қазірге дейін жалғыз лекциялар болды. Милоевич тәуелсіз қызмет атқармады; оның курстары алдымен Классикалық археология және өнер тарихы кафедрасына, содан кейін Салыстырмалы әдебиет және әдебиет теориясы кафедрасына, ал соңында Серб әдебиеті кафедрасына қарасты. Музыка тарихы сол кезде жалпы тарих, салыстырмалы әдебиет және әдебиет теориясы кафедраларында қосымша пән ретінде оқытылды. Музыка ғылымы кафедрасын ашуға тырысқандары нәтижесіз аяқталды. Югославия Корольдігі Білім министрінің жарлығымен 1930 жылдың 4 сәуірінде Философия мектебінде Музыка ғылымы семинары құрылды және Милоевич оның алғашқы директоры болды. Алайда, Милое Милоевич жұмыс істеген оқу орнында музыка ғылымы бойынша диплом беру мүмкіндігі болған емес. Милоевичтің университет курстары тақырыптық және хронологиялық тұрғыдан алуан түрлі болды және көптеген студенттерді қызықтырды. Ол керемет дебатшы және лектор болды. Белград музыка факультетінің кітапханасында оның музыка тарихы бойынша аяқталмаған оқулығы сақтаулы. Бұл Любомир Бошняковичтің «Музыка тарихы» (1921) атты оқулығынан кейін серб авторы жазған алғашқы толыққанды еңбек болды. Божидар Йоксимовичтің 1926 жылы аяқталған (400 беттік) «Музыка тарихы» атты қолжазбасы да Белградтағы SASA Музыка ғылымы институтының мұрағатында сақтаулы, бірақ әлі жарияланбаған. Милое Милоевич XX ғасырдың бірінші жартысындағы серб музыка сыншысы және эссеисі, сондай-ақ серб музыкасы тарихындағы ең маңызды музыка сыншыларының және жазушыларының бірі болды. Ол мыңнан астам сын, зерттеу, эссе, трактат, шолу, некрологтар мен хабарламаларды көптеген түрлі күнделікті газеттерде, әдеби және басқа да мерзімді басылымдарда жариялады. Ол 1908–1941 жылдары 20 ғасырдың бірінші жартысындағы ең беделді серб әдеби журналы «Серб әдеби жаршысы» журналының музыка сыншысы болды. Сондай-ақ ол 1921–1941 жылдары Сербиядағы ең ықпалды күнделікті газет «Политика» музыка сыншысы болды. Оның музыка туралы жазған еңбектерінің маңызы зор. Эсселері мен сын-пікірлерінде ол серб және югослав оқырмандарына ескі және жаңа еуропалық музыка туралы көптеген оқиғалар, тұлғалар, құбылыстар және мәселелер туралы маңызды ақпарат берді. Өнер музыкасы мен оның тарихының жарқын және таратушысы Милоевич білім мен ақпарат таратушы міндетін ғана емес, жазбаларында әрқашан белгілі бір сындық позицияны ұсынды. Ұлттық композиторлардың қазіргі туындыларына жасаған көптеген бағаларында ол объективті бағаларды ұсынды, кейіннен олар серб музыка ғылымында кеңінен қабылданды. Ол славяндық және югослав идеологиясының жақтаушысы болғанымен, идеологияның эстетиканы басып озғанына жол бермеді. Осылайша, оның жазбаларында өнердің дербестігі мен эстетикалық құндылықтардың басымдығы ешқашан күмәндалған жоқ. Оның білімінің кеңдігі, еуропалық музыкадағы, соның ішінде авангардтағы дамудың ерекше хабардарлығы және неміс, француз, чех және ағылшын музыка әдебиеттерін білуі Милоевичке нақты және тәжірибелі қабаттарды елеместен, қызу, сергітетін жазу стилін қолдануға мүмкіндік берді. Серб музыка ғылымы оның жазбаларының стильдік жағын мақұлдамады. Сондықтан ол қайтыс болғаннан кейін белгілі бір дәрежеде, әрине, негізсіз бағаланбады, оның жазбалары жеткіліксіз оқылды. Бұл серб музыка ғылымының музыка туралы жазу тарихына қатысты қатынасына да қатысты, музыка ғылымындағы зерттеу және талдау саласы ретінде. Бұл пән сол кездегі музыка ғылымының басымдығы болған композициялық талдаумен терең көлеңкеленді. Жақында ғана, негізінен Роксанда Пейович, Слободан Турлаков және Александар Васичтің еңбектерінде Милоевичтің жазбалары мұқият зерттеле бастады және оның библиографиясы мен мәтіндеріне терең талдау жасау жұмыстары ұсынылуда. Милоевичтің жазбаларында дәстүр мен жаңашылдық арасындағы шиеленіс байқалады, бұл оның қазіргі заманғы музыка туралы жазбаларында ең айқын көрінеді. Оның қазіргі заманғы музыкаға қатысты көзқарастары бірқалыпты болған жоқ, керісінше, әсіресе радикалды авангардтық тәжірибелерді қабылдауда құбылып тұрды. Сонымен қатар, ол жеке пікірлеріне келіспеген оқиғалар туралы ақпаратты аудиториясынан жасырмады. 1912 жылы «Серб әдеби жаршысы» журналындағы Арнольд Шёнберг туралы жазған мақаласы осыған дәлел. Алайда ол музыкадағы ұлттық стиль идеяларына адалдығын сақтады және музыкалық романтизмді жаңартуға ұмтылды. Милоевич «Музыка» (Белград, 1928 қаңтар – 1929 наурыз) журналының редакторларының бірі болды. Соғысқа дейінгі Сербия мен Югославиядағы ең жақсы музыкалық журналдардың бірі болған «Музыка» еуропалық музыканы отандық оқырмандарға сыни тұрғыдан таныстыруда шешуші рөл атқарды. Бұл, әсіресе, чех музыкасына, Франц Шубертке, польша және ағылшын музыкасының жетістіктеріне және Людвиг ван Бетховенге арналған тақырыптық томдармен расталды. «Музыка» ұлттық стиль туралы талқылауларды ұсынды және югослав, славян және батыс еуропалық өнер музыка мәдениетіндегі оқиғаларды сыни түрде тіркеді. Соғыс аралық кезеңде Милоевичтің музыка теориясының негіздері (Музыкалық өнердің негіздері I–II, 1922–27; кейін «Музыка теориясының негіздері» деген жаңа атаумен, 1940 жылға дейін он үш басылым) оқулығы ұзақ уақыт пайдаланылды, сондай-ақ Рудольф Люис және Людвиг Тюилльдің «Гармонияны зерттеу» (Harmonielehre) атты белгілі оқулығынан жинақталған гармония бойынша нұсқаулықтары да қолданылды. Милоевич А. С. Пушкин/П. И. Чайковскийдің «Евгений Онегин» (1920), Жюль Барби – Мишель Карре/Жак Оффенбахтың «Гофманның ертегілері» (1921) және Анри Мейлак – Филипп Жюль/Жюль Массенің «Манон» (1924) операларының либреттоларын аударды. Милоевичтің таңдамал жазбалары «Музыкалық зерттеулер мен эсселер» (Белград: Géza Kohn (Geca Kon) баспасы, I, 1926; II, 1933; Белград: Гордана Трайкович Милоевич редакциясымен, авторлық басылым, III, 1953) атты үш томдық жинақта жарияланды. Милоевичтің 1938 жылы «Серб әдеби жаршысы» журналында жарияланған «Стеван Сент-Мокраньяцтың көркемдік идеологиясы» атты трактаты 1966 жылы Йован Ćирилов (драма), Стана Дуриќ Кляйн (музыка) және Лазар Трифунович (бейнелеу өнері) редакциялаған «Өнер туралы эсселер» антологиясына енді (251–262 беттер). 1925–26 жылдары Милоевич университет профессорларының тобымен бірге «Collegium musicum» атты университет камералық музыкалық бірлестігін құрды, ол Белградтың соғыс аралық өмірінде маңызды рөл атқарды. 1926 жылдың 21 сәуірінен 1940 жылдың 15 наурызына дейін «Collegium musicum» 67 концерт өткізіп, барокко және рококо туындыларынан бастап Пол Хиндеміттың шығармаларына дейін 417 композиция орындады.
Таңдалған жазбалар
Милое Милоевич, Македониялық Берцеузе – Екі махаббат әні, Иванка Милоевич, вокал, Милое Милоевич, фортепиано. Грамфо́нска тақтайша, Pathé – Франция, (19?). Милое Милоевич, Нимфа – Жапония – Югович анасының кешкі жұлдызға тілегі, Льиляна Молнар Талажич, сопрано, Нада Вуйчич, фортепиано. Грамфо́нска тақтайша, Radio televizija Beograd, Басылым: «Серб музыкасының антологиясы», Белград, 1977. Милое Милоевич, Миниатюралар, op. 2, Биляна Горунович, фортепиано, CD. Сербия радиосы мен теледидарының граммофондық тақтайшаларын шығару, Белград, 2001. Сербия композиторларының виолончель мен фортепианоға арналған музыкасы, Душан Стоянович, виолончель, Радмила Стоянович, фортепиано. Милое Милоевич: Нимфа, Рождество әні, Ефимия жырлары. CD. Белград университетінің Педагогикалық факультеті және Душан Стоянович, Белград 2009. ХХ-ХХІ ғасырлардағы серб музыкасының ерекшеліктері, әндер мен фортепианоға арналған музыка. Милое Милоевич: Нимфа және Күзгі элегия, Анета Илич, сопрано, Лидия Станкович, фортепиано CD. Сербия ғылым және өнер академиясы – САНУ Музыкологиялық институты, Белград 2010.
Identities of Serbian music in 20th–21st centuries, songs and music for piano. Miloje Milojević: The Nymph and The Autumnal Elegy, Aneta Ilić, soprano, Lidija Stanković, piano CD. Srpska akademija nauka i umetnosti – Muzikološki institut SANU, Belgrade 2010.